Het staakt-het-vuren tussen de VS en Iran blijft voorlopig in stand, ondanks het verstrijken van een Amerikaanse deadline en een week van chaotische diplomatie in het openbaar. Tegelijkertijd is er nog geen zicht op een nieuwe ronde van vredesgesprekken.
De Amerikaanse president Donald Trump week dinsdag opnieuw af van zijn eigen ultimatum aan het Iraanse regime, de tweede keer in twee weken. Dat was de tijd die hij Iran had gegeven na de deadline waarover hij op 7 april aankondigde dat "een hele beschaving vanavond sterft" als die werd overschreden.
De verlenging van het staakt-het-vuren kreeg dinsdag geen nieuwe verloopdatum. Trump liet weten dat het Iraanse regime "ernstig gebroken" is.
De Pakistaanse bemiddelaars zouden hem hebben gevraagd voorlopig geen militair geweld te gebruiken, zodat de Iraniërs zichzelf genoeg bij elkaar kunnen rapen om met een vredesvoorstel te komen.
De dagen voor die aankondiging werden gekenmerkt door chaotische en verwarrende publieksdiplomatie, zowel aan Amerikaanse als aan Iraanse zijde. Om te beginnen hadden beide kampen een andere deadline in het hoofd: Iran en Pakistan meldden dat die dinsdag om middernacht zou verlopen, maar volgens Trump was dat een dag later.
De Amerikaanse president sprak in de afgelopen dagen met allerlei nieuwsorganisaties en plaatste meerdere berichten over de oorlog op Truth Social. In die uitingen sprong hij heen en weer tussen militaire dreigementen en vage beloftes over de onderhandelingen met Iran.
Eind vorige week zei Trump bijvoorbeeld tegen nieuwssite Axios dat hij verwachtte dat Amerikaanse en Iraanse onderhandelaars elkaar afgelopen weekend zouden treffen en er "binnen een dag of twee" een vredesdeal zou liggen. Die gesprekken kwamen er niet.
Trump liet de publieke omroep PBS maandag weten dat "heel veel bommen gaan ontploffen" als Iran zijn deadline zou missen. Later die dag beloofde hij in een bericht op Truth Social dat er een deal komt die "VEEL BETER" is dan het kernakkoord met Iran van zijn voorganger Barack Obama.
Trump zei maandag ook dat zijn afgezant, vicepresident JD Vance, onderweg was naar de Pakistaanse hoofdstad Islamabad voor onderhandelingen. Dat bleek niet te kloppen toen Vance een paar uur later aankwam bij het Witte Huis. Het werd duidelijk dat de Amerikaanse delegatie van plan was dinsdag naar Pakistan te vertrekken als Iran op tijd akkoord ging met een nieuwe ronde van gesprekken. Daar kwam het niet van.
"Ik verwacht dat we gaan bombarderen", zei Trump dinsdag tegen CNBC na een vraag over de naderende deadline. "Wij zijn er klaar voor. De strijdkrachten staan te springen." Hij maakte verder duidelijk dat de Verenigde Staten wat hem betreft in een "ontzettend sterke onderhandelingspositie" verkeren. "Er komt uiteindelijk een geweldige deal. Ik denk dat ze geen keus hebben."
Het Iraanse regime maakte de zaken er niet duidelijker op. Minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi kondigde vorige week vrijdag aan dat de Straat van Hormuz weer "volledig open" was voor het scheepsverkeer. Zaterdag werden meerdere schepen beschoten door de Iraanse Revolutionaire Garde.
De Iraanse parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf suggereerde maandag dat Iran klaar was voor een nieuwe gespreksronde met de VS. Hij werd teruggefloten door de bevelhebber van de Revolutionaire Garde, generaal Ahmad Vahidi, die verklaarde dat de Amerikaanse zeeblokkade van Iran moet worden opgeheven voordat Teheran weer aanschuift.
Die gang van zaken liet opnieuw zien dat Trumps verklaring over breuklijnen binnen het Iraanse leiderschap niet uit de lucht komt vallen. Tijdens de voortijdig afgebroken eerste ronde van onderhandelingen in Islamabad op 11 en 12 april waren de Pakistaanse bemiddelaars al meer tijd kwijt aan het bezweren van ruzies binnen de Iraanse delegatie dan aan het conflict tussen Iran en de VS.
De nieuwe opperleider, ayatollah Mojtaba Khamenei, is nog steeds de grote afwezige. De meeste deskundigen nemen aan dat hij niet in staat is om zijn macht naar behoren uit te oefenen, vanwege de verwondingen die hij opliep bij een bombardement of omdat hij nog niet in staat is om zijn gezag te vestigen.
Figuren binnen het regime die vinden dat de oorlog moet eindigen staan tegenover de hardliners van de Revolutionaire Garde, die menen dat Iran de strijd aan het winnen is. Parlementsvoorzitter Ghalibaf is formeel de hoofdonderhandelaar van Teheran, met minister Araghchi als zijn rechterhand. In de praktijk moeten ze opboksen tegen de generaals die het echt voor het zeggen hebben. Volgens de Amerikaanse denktank Institute for the Study of War doen zij hun best om de onderhandelingen te saboteren.
Terwijl de VS en Iran steggelen over wanneer en onder welke voorwaarden er weer kan worden gepraat, verkondigen haviken aan beide kanten dat hun land uiteindelijk aan het langste eind zal trekken door tegenstanders economisch op de knieën te dwingen. De Iraniërs met hun blokkade van de Straat van Hormuz en de Amerikanen met hun eigen zeeblokkade van Iran.
De kans dat het huidige staakt-het-vuren wordt verbroken blijft levensgroot. De VS en Iran bieden nog steeds tegen elkaar op over welke gevolgen dat kan hebben. Iraanse staatsmedia meldden donderdag dat als de VS een grondaanval op Iran uitvoert, de Verenigde Arabische Emiraten en Bahrein doelwitten voor een vergeldingsaanval door Iraanse grondtroepen zullen zijn.
Source: Nu.nl algemeen