Een rechter in Noord-Holland mag voorlopig geen zaken behandelen, schrijft de rechtbank in een verklaring. Hij diende duizenden Woo-verzoeken in om gemeenten ‘bewust te maken van de kwetsbaarheid’ in die wet, terwijl hij daar zelf rechtszaken over behandelde.
is verslaggever van de Volkskrant.
Vorig jaar diende de rechter zo’n 4.000 complexe Woo-verzoeken in, verspreid over alle 342 Nederlandse gemeenten. Dat bracht het onderzoeksjournalistieke platform Follow the Money woensdag aan het licht. Doel van de rechter was niet om informatie te vergaren, maar om gemeenten zover te krijgen dat zij in Den Haag zouden lobbyen voor een wetswijziging.
Anderhalve maand nadat hij de verzoeken had ingediend, trok hij ze weer in. In een brief onthulde hij aan de gemeenten dat de verzoeken onderdeel waren van een ‘experiment’. ‘In een veranderende wereld, waarin AI automatisering van Woo-verzoeken mogelijk zal maken, is het van belang in kaart te brengen waar misbruik mogelijk is’, schreef hij volgens FTM aan de gemeenten.
Hij vermoedde dat burgers bewust ingewikkelde Woo-verzoeken indienen om te verdienen aan de dwangsommen die gemeenten moeten betalen als ze niet aan de wettelijke termijn voor het delen van de interne documenten voldoen. Een risico waar in Den Haag, bij het invoeren van de Wet open overheid in 2022, volgens de rechter geen rekening mee zou zijn gehouden.
Op basis van de Wet open overheid, opvolger van de Wet openbaar bestuur, kunnen burgers verzoeken indienen bij overheden om documenten openbaar te maken. Ook journalisten maken er veel gebruik van. In principe moeten die documenten binnen vier weken openbaar worden gemaakt, bij complexe verzoeken kan twee weken uitstel worden verleend. Als de overheid niet op tijd levert, volgt er een dwangsom. Alleen al de Rijksoverheid was daar vorig jaar een miljoen euro aan kwijt.
In bestuurlijke kringen wordt wel eens geklaagd over de werklast die de wet oplevert. Maar data om zijn vermoedens van misbruik te staven, had de rechter niet. Dus besloot hij zelf ‘onderzoek’ te gaan doen, door ‘zand in de machine te strooien’, zegt hij tegen FTM. De journalisten startten hun onderzoek met dezelfde vraag – wordt er veelvuldig misbruik van de Woo gemaakt? – maar stuitten daarbij in elke gemeente alleen op de actie van deze rechter.
Volgens FTM is zijn activisme terug te lezen in zijn vonnissen over Woo-verzoeken. Die bevatten waarschuwingen voor misbruik van de Woo door burgers en zouden afwijken van uitspraken in vergelijkbare zaken.
Zelf brengt de rechter daar tegenin dat hij sinds juli vorig jaar geen zaken over Woo-verzoeken meer behandelt. ‘Een slap excuus’, noemt hoogleraar staats- en bestuursrecht Wim Voermans dat in gesprek met FTM: met de kennis van nu gaan burgers zich afvragen of zij in die zaken wel tegenover een onpartijdige rechter stonden.
Dat beaamt de rechtbank Noord-Holland in een verklaring: ‘Door zijn handelen heeft de rechter vele gemeenten onnodig belast en kon ook de schijn van partijdigheid ontstaan.’
De rechtbank ontving in september 2025 voor het eerst signalen over Woo-verzoeken die de rechter gedaan zou hebben. ‘De rechter heeft toen erkend dat hij bezig was met onderzoek, maar viel een dag later langdurig uit.’ Achteraf bezien had de rechtbank nader onderzoek moeten doen, aldus de verklaring.
Twee weken na zijn laatste Woo-zaak in juli vorig jaar schreef de rechter zich als onderzoeksbureau in bij de KvK, schrijft FTM, waarmee hij een werkplek in de voormalige Koepelgevangenis in Haarlem huurde. In september stroomden bij alle gemeenten brieven van hem binnen. Hij communiceerde uitsluitend per post en wilde niet met gemeenten bellen of zijn mailadres geven.
Op een forum voor gemeenteambtenaren ontstond een gesprek over de enorme werklast van complexe Woo-verzoeken bij verschillende gemeenten, die allemaal van dezelfde afzender bleken te komen. FTM beschrijft de brieven als matroesjka’s van informatieverzoeken, met steeds nieuwe deelvragen. Alleen iemand met kennis van het bestuursrecht zou zoiets kunnen maken, vermoedden ambtenaren.
Zij speculeerden dat de Noord-Hollandse rechter de afzender zou zijn – hij heeft dezelfde initialen. Toen de journalisten van FTM hem met die vermoedens confronteerden, beaamde de rechter direct dat hij erachter zat. Er worden soms wel tienduizenden euro’s aan dwangsommen uitgekeerd aan indieners, aldus de rechter. Zijn ‘gevoel is dat het soms wel erg ver gaat’.
Dat de rechter voorlopig geen zaken mag behandelen, betekent nog niet dat hij op non-actief is gesteld. Rechters kunnen alleen worden geschorst door de Hoge Raad, het hoogste rechtscollege van Nederland. ‘Er is contact over de kwestie met de procureur-generaal bij de Hoge Raad’, schrijft de rechtbank Noord-Holland.
Source: Volkskrant