Aansluitstop Vanaf juli komen in een groot deel van Utrecht aanvragen voor een nieuwe of zwaardere aansluiting op het net op een wachtlijst. De gemeente spreekt van een „bittere pil” voor ondernemers en bewoners, die worden gefrustreerd in hun duurzame aspiraties.
Nieuwbouwproject 'Homeland' in Leidsche Rijn.
Bewoners en bedrijven in een groot deel van Utrecht hoeven voorlopig niet te rekenen op een nieuwe of zwaardere aansluiting op het elektriciteitsnet. Op dit gezamenlijke besluit van het kabinet, enkele provincies, en landelijk netbeheerder Tennet en regionaal netbeheerder Stedin is teleurgesteld en soms ronduit verontwaardigd gereageerd.
Vanaf juli komen aanvragen van mensen in een groot deel van Utrecht voor een nieuwe of zwaardere aansluiting op het stroomnet op een wachtlijst. Voor bedrijven bestond die wachtlijst al. Nieuwe woningen waarvan de plannen al zijn uitgewerkt en die de komende drie jaar worden gebouwd, krijgen nog wel een aansluiting. Dat zijn ruim 35.000 woningen. Staatssecretaris Jo-Annes de Bat (Klimaat en Groene Groei, CDA) spreekt van een „zeer ongewenste” maar onvermijdelijke tijdelijke aansluitstop. In oktober wordt bekeken of en in welke mate vanaf januari volgend jaar deze „pauze” kan worden beëindigd. Op de wachtlijst bepaalt niet de volgorde van binnenkomst wie aan de beurt is, maar vooral welke maatschappelijke functie prioriteit heeft. Een ziekenhuis gaat bijvoorbeeld voor een casino.
Het elektriciteitsnet zit vol. De zogenoemde „netveiligheid” is in het geding. De stroomkabels kunnen het niet meer aan. Als dit besluit niet wordt genomen, raakt het net overbelast en kunnen er volgens landelijk netbeheerder Tennet omvangrijke storingen ontstaan. In heel Nederland is sprake van „netcongestie”. Dat nu Utrecht de klos is, komt doordat in deze regio relatief weinig grote industrieën zitten waarmee netbeheerders afspraken kunnen maken over het verminderen van stroomverbruik tijdens de piekuren. Die afspraken worden elders in Nederland wel gemaakt.
Die zijn niet mals. Voor bedrijven én voor particulieren. Wat het meest in het oog springt: het is rondom Utrecht voorlopig niet mogelijk de gewenste elektrificatie en dus energietransitie te bevorderen. Zo is voor het plaatsen van een laadpaal doorgaans een verzwaring van de aansluiting vereist en dat is in veel gevallen niet mogelijk, uitgerekend nu het kabinet automobilisten wil verleiden hun auto op fossiele brandstof in te ruilen. Datzelfde probleem geldt ook voor veel warmtepompen.
De gemeente Utrecht spreekt van een „bittere pil” voor ondernemers en bewoners, die worden gefrustreerd in hun duurzame aspiraties, en voor wie de gemeente nu hulp van het kabinet vraagt. „Onze inwoners en ondernemers staan te trappelen om te verduurzamen. Kleine ondernemers kunnen nu niet uitbreiden. Help ons met creatieve oplossingen”, zegt GroenLinks-wethouder Senna Maatoug. Ook wil Utrecht vóór alles voorkomen dat de tijdelijke aansluitstop jaren gaat duren, en daardoor nog veel meer plannen voor woningbouw in de war schopt. „Wij hebben grote ambities.”
Zeker, zeggen verschillende deskundigen. „Maar een gevoel van urgentie en daadkracht heeft ontbroken”, zegt Olof van der Gaag, voorzitter van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE). Landelijk netbeheerder Tennet zegt al jaren te pleiten voor meer capaciteit op het stroomnet, voor méér locaties voor hoogspanningsstations en snellere verlening van vergunningen. „Je moest eens weten hoe vaak wij dit al geroepen hebben”, aldus een woordvoerder. Zo zou de regio Utrecht enorm geholpen zijn met de uitbreiding van een hoogspanningsstation in Breukelen-Kortrijk en de bouw van een hoogspanningsstation bij Haarrijn, de locatie die is overgebleven nadat negen andere locaties eerder waren gesneuveld om ruimtelijke en juridische redenen.
Hoogspanningskabels nabij Maartensdijk.
De bouw van dit hoogspanningsstation moet nu over vijf jaar zijn afgerond. Het is een van de voorbeelden waar trage procedures bij provincies en gemeenten leiden tot netcongestie. „Onbegrijpelijk”, meent onder anderen Ben Voorhorst, oud-directeur van Tennet, voormalig speciaal coördinator netcongestie van het kabinet en tegenwoordig adviseur. „Die stations hadden drie jaar geleden al klaar moeten zijn. Iedereen heeft een dik pak boter op het hoofd.”
Jazeker. Ook daar is volgens deskundigen onvoldoende werk van gemaakt. „Daar valt nog een wereld te winnen”, zegt NVDE-voorzitter Van der Gaag. „Want het grootste deel van de tijd zit het elektriciteitsnet helemaal niet vol.” Stimuleer particulieren daarom om buiten de dagelijkse piek – tussen vier uur ’s middags en negen uur ’s avonds – stroom te verbruiken, zoals voor het laden van elektrische auto’s en het laten draaien van de wasmachine. En betrek daar bedrijven bij, meent netcongestie-adviseur Ben Voorhorst. Vooral het tariefsysteem moet wat hem betreft op de helling. „Dat is niet geënt op de uitdagingen van nu, maar op de problemen van twintig jaar geleden.”
De prijs voor elektriciteit moet sterk variëren al naar gelang de capaciteit die op dat moment beschikbaar is, en dat moet ook voor het net gelden. „Schaarste moet worden beprijsd, dan kun je iedereen een aansluiting geven en hoef je ook geen onderscheid te maken tussen de mensen die wel en nog geen aansluiting hebben. Als het net goed was gebruikt, had je de zaak niet op slot hoeven zetten.”