Tobacco and Vapes Bill Als eerste westerse land gaat het Verenigd Koninkrijk de verkoop van tabak verbieden aan iedereen die na 31 december 2008 geboren is. De Britten hebben een rookvrije natie voor ogen. En Nederland? „Wie verslaafd is, kan niet vrij zijn.”
Een digitale banner tegen het Britse rookverbod in Londen (26 maart 2025).
Het is een grote overwinning in wat gewichtig de ‘tobacco endgame‘ wordt genoemd: het definitieve einde van commercieel verkochte tabak en nicotine. Als eerste westerse land gaat het Verenigd Koninkrijk de verkoop van tabak verbieden aan iedereen die na 31 december 2008 geboren is. De Malediven gingen de Britten recent voor met een vergelijkbaar verbod. Net als de eilandgroep hebben de Britten rookvrije generaties voor ogen, en uiteindelijk, met wat generaties geduld, een rookvrije natie.
De wet geeft de Britse regering meer mogelijkheden om de verkoop van tabakswaren, vapes en nicotineproducten aan banden te leggen. Zo worden vapes verboden in auto’s met kinderen, in speeltuinen en in de buurt van scholen en ziekenhuizen. Ook strengere regels voor verpakkingen en (zoete) smaakjes van vapes liggen nu in het verschiet.
Een generationeel tabaksverbod werd tijdens het premierschap van Rishi Sunak (Conservatieve Partij) plots een concreet doel. Twee jaar geleden stemde het Lagerhuis al voor de wet, dinsdag steunde het Hogerhuis een aangepaste versie ervan – ondanks stevige oppositie van onder anderen Nigel Farage (Reform), zelf een trotse roker. In een recent opiniestuk in The Telegraph schreef de radicaal-rechtse politicus dat huidig premier Keir Starmer (Labour) „de weggegooide sigarettenpeuk” van Sunak weer oppakt door het verbod alsnog door te voeren. Zodra koning Charles de wet goedkeurt, een formaliteit, is het realiteit.
De Britse minister van Volksgezondheid, Wes Streeting, spreekt van een „historisch moment” en droomt hardop van een „rookvrije generatie die is beschermd tegen een leven van verslaving”.
Hoewel het aantal de afgelopen decennia al flink is afgenomen, zijn er alsnog meer dan vijf miljoen volwassen Britten die roken. Volgens de National Health Service (NHS), de genationaliseerde Britse gezondheidszorg die met grote personeelstekorten en dus wachtlijsten kampt, leidt dat in Engeland alleen al jaarlijks tot meer dan 400.000 ziekenhuisopnames en 64.000 doden. De NHS is jaarlijks 3 miljard pond (bijna 3,5 miljard euro) kwijt zijn aan ziektes die (mede) door roken worden veroorzaakt: kanker, longziektes, hart- en vaatziektes, schrijft The Guardian. Volgens de Britse regering zijn de daadwerkelijke maatschappelijke kosten nog veel hoger: bijna 29 miljard pond per jaar, voornamelijk veroorzaakt door „productiviteitsverlies”.
Misschien nog belangrijker: de meeste rokers willen het zelf. Driekwart van de rokers had er bij nader inzien nooit mee willen beginnen, en de meerderheid wenst te stoppen.
„Engeland heeft altijd al veel maatregelen genomen tegen roken”, zegt Wanda de Kanter, voormalig longarts en anti-rookactivist, tegen NRC. „Het land is op dit gebied een voorloper in de wereld. Het enige waar de Britten het echt hebben laten liggen, is dat ze hebben geloofd dat vapen zou helpen om mensen te laten stoppen met roken. Ze hebben daartoe zelfs vapes uitgedeeld in ziekenhuizen. Die fout zetten ze nu recht.”
Volgens het Trimbos-instituut rookt ruim 12 procent van de volwassen Nederlandse bevolking dagelijks, en 2 procent van de leerlingen in het voortgezet onderwijs. Dat kost jaarlijks bijna twintigduizend mensenlevens.
In plaats van de harde klap, zoals de Britten, kiezen achtereenvolgende kabinetten voor de geleidelijke weg. De nieuwe coalitie van D66, VVD en CDA wil de leeftijdsgrens bijvoorbeeld verhogen van 18 naar 21 jaar. De achterliggende gedachte is dat de overgrote meerderheid van de rokers op jonge leeftijd verslaafd is geraakt: „Als je kinderen vrij van nicotine kan houden tot hun 21ste, is dat een enorme stap vooruit”, zegt De Kanter. Wanneer deze wens wet moet worden, is nog niet duidelijk. Andere voorbeelden van Nederlandse tabaksregulering zijn het terugdringen van verkooppunten, prijsverhogingen en het smaakjesverbod op vapes.
Volgens De Kanter is een generationeel rookverbod in Nederland nu nog niet wenselijk. „Dan laat je kinderen die door vapen al een nicotinebrein hebben ontwikkeld, in de kou staan. Dan krijg je een groep heel ongelukkige jongeren, die ineens nergens meer aan hun spul kunnen komen. Je hebt eerst een paar jaar nodig om die illegale markt waarop zij hun vapes kopen, te bestrijden.”
Carla van Gils, directeur van KWF Kankerbestrijding, hoopt dat Nederland het „prachtige” Britse voorbeeld gaat volgen. „Het verhogen van de minimumleeftijd gaat absoluut helpen, maar een generatieverbod is het einddoel”, zegt ze tegen NRC. „Het is heel belangrijk dat we dit ook in Europees verband regelen, want hoe groter het gebied is met dezelfde maatregelen, hoe kleiner de kans dat een illegaal circuit ontstaat.”
„Mensen realiseren zich onvoldoende dat er maar weinig eigen keuze in verslaving zit”, zegt Van Gils. De Kanter noemt het tegenargument van de vrije wil „letterlijk de taal van de industrie”. In de veertig jaar die ze werkte als longarts, had ze niet zelden van doen met mensen die op jonge leeftijd stierven aan COPD (een chronische longziekte) en longkanker. Het woord vrijheid is niet met ziekte te verenigen, vindt ze. Van Gils is het daarmee eens: „Wie verslaafd is, kan niet vrij zijn.”