Trans rechten Veel Republikeinse staten voeren hard beleid tegen trans personen. Kansas ging het verst en verklaarde onder meer rijbewijzen ongeldig. Sommige trans inwoners overwegen te vertrekken, anderen besluiten juist te strijden. „Mijn vrouw wil verhuizen, ze is boos dat ik wil vechten.”
Demonstratie voor het Huis van Afgevaardigden van Kansas op Transgender Visibility Day, 31 maart.
Op een avond eind februari komt Avery Rowland (43) uit Girard, Kansas (2.500 inwoners) thuis van haar werk en vindt ze een brief van de staat. Omdat het geslacht op haar rijbewijs niet overeenkomt met het geslacht dat bij de geboorte was gemeld, is dit „per direct ongeldig”, staat er in. Er is geen overgangsperiode. De staat biedt excuses aan „voor het ongemak”.
Ongemak, zeg dat wel. De volgende dag moet Rowland gewoon weer werken, 40 kilometer verderop. Openbaar vervoer? Dat bestaat hier in Zuidoost-Kansas niet. „Ik heb mijn baas verteld dat ik wat later kom”, zegt ze droogjes.
De rechten van trans personen staan in de VS zwaar onder druk. Zowel op landelijk niveau als in staten voeren Republikeinse politici beperkingen door, of overwegen dat. President Donald Trump verordonneerde dat transgenders niet meer in het leger mogen dienen. Begin april schrapte zijn regering een maatregel die een aantal scholen verplichtte trans rechten te respecteren. Sommige staten, waaronder Oklahoma, overwegen de toegang tot transzorg aan banden te leggen.
Spitste de discussie in de VS zich lang toe op transgenderzorg voor kinderen, inmiddels ligt de hele trans-identiteit onder vuur. Geen overheid ging daarin de afgelopen tijd zo ver als die van Kansas (circa 3 miljoen inwoners). Na een gehaaste procedure zonder publieke inspraak verklaarde het Huis van de staat – waar Republikeinen 88 van de 125 zetels hebben – eind februari rijbewijzen van trans personen ongeldig. Dat trof zeker honderden mensen. Zij moeten zich melden bij hun gemeente voor een nieuw document, met daarop hun oude geslacht.
Kansas verplichtte mensen tegelijkertijd in overheidsgebouwen (waaronder scholen) de wc te gebruiken van hun geboortegeslacht. Wie dat niet doet, loopt het risico 1.000 dollar schadevergoeding te moeten betalen aan mensen die zich „benadeeld” voelen, een juridisch zeer vage term. Mensenrechtenorganisaties vrezen dat dit premiejager-achtige praktijken in de hand werkt.
„Het is extreem”, zegt Rowland. „Dit gaat om het uitwissen van onze identiteit.” Ofschoon de rijbewijswet, mede vanwege de abruptheid, tot veel ophef leidde, is het Kansas menens: recent kregen mensen die zich nog niet gemeld hadden een tweede brief. Een kort geding tegen de wet had eind maart geen succes.
NRC sprak twee inwoners van Kansas over hun leven in een staat die vijandig staat tegenover hun identiteit, maar tegelijkertijd hun thuis is. Welke impact hebben de wetten, en hoe kijken ze naar hun toekomst?
Avery Rowland
Avery Rowland, die voor het voedselbonnenprogramma van de staat werkt, doet haar verhaal in het centrum van Pittsburg, het grootste stadje in de regio. Het is een ruraal en arm gebied, waar langs de weg anti-abortusbillboards en advertenties voor gun shows staan. Het was niet makkelijk hier op te groeien als trans persoon, zegt Rowland, vooral omdat ze geen idee had waar ze mee worstelde. Pas op haar 38ste ontmoette ze een trans vrouw. „Toen besefte ik pas: dit is wat ik mijn hele leven heb gehad. Er was hier geen representatie, ik had er geen taal voor.”
Vier jaar geleden begon ze met hormonen, en sinds vorig jaar staat er ‘vrouw’ in haar rijbewijs. Als de brief daarover op de mat ligt, schrikt ze. „Ik wist dat het eraan kwam, maar in Kansas gaan nieuwe wetten meestal op 1 juli in.” Zo snel had ze het niet verwacht. „Er kwamen veel emoties voorbij. Angst, woede, frustratie. Maar ook, uiteindelijk, acceptatie.”
Rowland besluit de volgende ochtend naar het gemeentehuis in Girard te gaan, een mijl verderop. „Ik overwoog te lopen, maar deze afstand durfde ik uiteindelijk toch te rijden.” Aan de balie haalt ze wel een truc uit. „Ik zei: ik ben mijn rijbewijs kwijt.” Rowland krijgt van de medewerker snel een nieuwe, maar daar staat weer op dat ze vrouw is. „Toen heb ik de brief gepakt. ‘Oh, ik heb dit gekregen, ik weet niet precies wat het betekent?'”
De brief die Avery Rowland ontving van de staat Kansas.
De baliemedewerker is volgens Rowland verward. „Die dacht: hier staat een vrouw, in haar paspoort staat ‘vrouw’, wat moet ik doen? Ze hadden duidelijk geen instructies gekregen.” De medewerker belt een superieur in hoofdstad Topeka. Rowlands gloednieuwe document wordt weer ingenomen en ze krijgt haar tweede nieuwe rijbewijs van de ochtend. Nu staat er ‘man’. Ze moet 8 dollar betalen.
Het was pijnlijk, maar Rowland probeert haar rijbewijs te zien als „maar een papiertje”, vertelt ze. Op haar werk gaat ze nog steeds naar het vrouwentoilet. „Mensen vinden dat prima, of ze weten het niet. Maar strikt genomen overtreed ik de wet.”
Op Oliver (25) hebben de nieuwe maatregelen op een heel andere manier impact. De trans man uit het studentenstadje Lawrence wil niet dat zijn achternaam genoemd wordt omdat zijn conservatieve ouders uit een buurstaat nog niet weten dat hij als trans identificeert. Hij heeft niet heel veel contact met ze. Zijn volledige naam is bekend bij NRC.
Oliver, die bij een lokale supermarkt werkt, groeide op met een „heel strikt beeld van genderrollen”, vertelt hij aan de telefoon. Zelf had hij nooit iets met typisch vrouwelijke dingen als „make-up en jurken”, maar hij wist weinig van het concept trans personen tot hij ging studeren.
Inmiddels zou hij graag beginnen aan een transitie, maar door de nieuwe wetten in Kansas gaat hij voorlopig niks doen, vertelt hij. „Ik heb veel gekeken naar bijvoorbeeld beginnen met testosteron. Maar de rijbewijs- en toiletwetten hebben me heel bang gemaakt. Ik vraag me af wat hierna komt, en of ze de toegang tot trans zorg gaan stopzetten.”
Lawrence geldt als relatief progressief binnen Kansas. Het is een fijne plek, zegt Oliver, waar hij vrienden heeft en zou durven uitkomen voor zijn trans identiteit. Toch zou hij het liefst verhuizen naar een ander land, wellicht in Europa, om daar aan een transitie te beginnen. „Honderd procent. Alleen geld is een groot probleem. Ik verdien nu ongeveer net genoeg om rond te komen, omdat alles zo ongelooflijk duur is.”
Zou een andere staat ook een optie zijn? „De afgelopen paar jaar heb ik in de VS gezien dat een enorm deel van de bevolking en de overheid gewoon geen respect heeft voor menselijke waardigheid. Ik snap dat er geen perfecte plek op aarde is, maar er zijn veel plekken die beter voelen dan de VS nu. Waar je gewoon trans kan zijn als je verder een rechtschapen burger bent.”
Er zijn meer anekdotische berichten over trans personen die conservatieve staten met anti-transbeleid verlaten. Direct na het aantreden van Trump in 2025 berichtte NRC over trans personen die in Nederland asiel hadden aangevraagd. Rowland zegt dat ze vrienden uit Kansas heeft die zijn vertrokken naar de Amerikaanse oostkust. „Veel mensen voelen zich hier gewoon niet veilig.” Hatelijke opmerkingen in winkels en online zijn niet ongebruikelijk, zegt Rowland.
Zelf heeft ze daar relatief weinig ervaring mee, hoewel ze denkt dat dat ook komt omdat ze „lijkt op een boerenmeid uit de regio”. „De meeste mensen realiseren zich niet dat ik trans ben, ik val niet op.”
Rowland besloot terug te vechten in plaats van te verhuizen: vlak voor de invoering van de rijbewijswet stelde ze zichzelf verkiesbaar als Democraat voor het Huis van Kansas –het orgaan dat haar nu het leven zuur maakt. Gezien de bijna onaantastbare Republikeinse overmacht in haar district heeft dat een hoge symbolische waarde, ofschoon Rowland bezweert dat ze serieus is.
„Het is zeker een uphill battle”, erkent ze, maar die wil ze uitvechten. „Dit gaat om gezien worden, je veilig voelen waar je woont en vandaan komt. Niemand hier gaat iets doen voor queer rechten, dus doe ik het zelf maar.” Kansas is nu eenmaal haar thuis. Hier heeft ze familie, vrienden, favoriete plekken. Ze overlaadt de bezoekers met tips, van Lawrence („heel cool”) tot de Flint Hills („prachtig bij zonsondergang”). „Ik heb hier alles, alleen geen overheid die me met rust laat.”
Sinds haar kandidatuur merkt ze dat ze online meer haatberichten krijgt. Een mogelijke verhuizing, als ze de verkiezing niet wint, is thuis toch op de agenda gekomen. Rowland vreest dat de volgende stap is dat haar toegang tot hormonen zal verdwijnen. „Mijn vrouw wil al weg. Ze is boos dat ik probeer te vechten.”