Rob Jetten heeft zijn wittebroodsweken overgeslagen. De nieuwe premier staat op binnen- en buitenlands gebied meteen onder hoogspanning, maar delegeren is niet altijd een optie.
Het werd een gevleugelde uitspraak uit het tijdperk-Rutte: de premier zorgt ervoor dat er altijd één iemand tussen hem en een probleem staat. Als het even kon, bemoeide hij zich niet te snel met hoofdpijndossiers. Zo merkte oud-minister Ronald Plasterk terugblikkend op dat hij altijd hetzelfde antwoord kreeg als hij een lange sms naar de premier stuurde over grote beleidsproblemen waarmee hij worstelde: ‘Tsjonge. Succes!’
Rutte vond dat een premier de hoofdverantwoordelijkheid bij zijn vakministers moest laten. ‘Je neemt niet de regie over, dat gaat niet.’ Dat was deels ook eigenbelang: zelfs als dossiers volledig uit de hand liepen, waren de vingerafdrukken van Rutte moeilijk te vinden. Het zwaarste verwijt was dan dat hij zich er te laat mee was gaan bemoeien.
Volgens Plasterk was er ook nog een andere logica voor Ruttes neiging om veel verantwoordelijkheid bij de vakministers neer te leggen. ‘Als je te veel micromanaget, is het onbedoelde effect dat mensen achteroverleunen en denken: de minister-president lost het maar op.’
Politiek redacteur Frank Hendrickx bericht wekelijks over de mechanismen achter de politieke gebeurtenissen.
De start van Rob Jetten is totaal anders dan die van Rutte in 2010. De D66’er wordt geconfronteerd met meerdere internationale crises. Anders dan Rutte, die in zijn eerste jaren amper geïnteresseerd was in internationaal beleid en achteloos het mes zette in Defensie, moet Jetten juist alle zeilen bijzetten om de positie van Nederland in het buitenland weer te versterken.
De internationale druk valt samen met een binnenlands politiek bestel dat door polarisatie en versplintering amper nog in beweging te krijgen is. Het minderheidskabinet is nog steeds zoekende naar een modus om draagvlak te vinden in de Tweede en vooral de Eerste Kamer. Ook daarin moet de premier een veel grotere rol spelen dan in het verleden het geval was.
Toen Rutte in 2012 na de exit van de PVV uit zijn eerste gedoogkabinet op zoek moest naar steun bij de oppositie liet hij zijn CDA-minister van Financiën Jan Kees de Jager het werk doen. In zijn tweede kabinet was het Jeroen Dijsselbloem die door de gangen van de Tweede Kamer struinde om te dealen met de oppositie. Rutte kwam pas in een later stadium in beeld.
Nu voert Jetten zelf de troepen aan. Hij gaat samen met VVD-minister van Financiën Eelco Heinen langs de Kamerfracties om hun wensen op te halen. De D66’er maakt zich nu al weer op voor ‘een tweede ronde’, zo kondigde hij aan. Het afgelopen weekend was Jetten ook druk met ‘sonderen’ om een meerderheid te vinden voor het pakket van het kabinet om de stijgende energiekosten enigszins te compenseren.
Ondertussen heeft de premier zichzelf ook nog voorzitter gemaakt van maar liefst zes ministeriële taskforces op het gebied van woningbouw, stikstof, vestigingsklimaat, effectiviteit van de overheid, asiel en ondermijning. Binnen zes maanden moet dat vruchten gaan afwerpen.
Neemt Jetten te veel hooi op zijn vork? Voor een deel heeft hij weinig keus. De onderhandelingen met de oppositie uitbesteden aan Heinen is geen aantrekkelijke optie. Anders dan De Jager en Dijsselbloem heeft de huidige minister van Financiën minder een reputatie als schatkistbewaarder die boven de partijen staat. Zeker de twee belangrijkste potentiële gedoogpartners in de Eerste Kamer, BBB en Progressief Nederland (Pro), kijken met enig wantrouwen naar hem.
Bij BBB stamt dat nog uit het vorige kabinet. Toen zou Heinen veel milder zijn geweest voor de wensen van de VVD en steeds op de rem hebben getrapt bij verzoeken van de andere coalitiepartners. Niet voor niets werd BBB-leider Henk Vermeer woedend toen Heinen op eigen houtje de plannen met de vermogensbelasting torpedeerde, terwijl de BBB daar eerder in het kabinet niet de ruimte voor kreeg.
Bij Pro zien ze de minister als een rechtse, onbuigzame begrotingshavik. Heinen heeft als medewerker een lange loopbaan binnen de VVD achter de rug en is bedreven in de Haagse gevechtskunsten.
Jetten staat eerder bekend als een pragmaticus en biedt de oppositiepartijen meer comfort. Hij staat zo wel volop in de vuurlinie en voor de D66’er dreigt het scenario dat Plasterk eerder schetste: iedereen gaat wachten tot de premier het oplost.
De VVD maakte hem de afgelopen week al verantwoordelijk voor de uitkomst van de stemming over de asielwetgeving, die dinsdag mede dankzij D66 deels werd weggestemd. Dat de Asielnoodmaatregelenwet wel was aangenomen als de VVD in de Tweede Kamer tegen het PVV-amendement voor strafbaarstelling van illegaliteit had gestemd, zoals de fractie aanvankelijk van plan was, is gemakshalve vergeten.
Het kan een voorproefje zijn van wat gaat komen voor de zwaarbelaste Jetten: als iets niet naar wens verloopt, is de schuldige snel gevonden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant