Max Pam is schrijver en columnist van de Volkskrant.
Een waarschuwing vooraf: dit stukje springt van de hak op de tak. Als u daarvoor niet in de stemming bent, kunt u het beter ongelezen laten.
Onlangs stond in The Guardian een geschreven portret over Pete Hegseth, de minister van Oorlog van de VS. Hegseth is wat je noemt een zeloot, een fanatieke kruisvaarder die overal ter wereld christelijke waarden wil brengen en verdedigen, ook al moet hij daarvoor geweld gebruiken. Meer nog dan Trump of Netanyahu heeft hij de voortmodderende oorlog tegen Iran ontketend.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Hegseth behoort tot een denominatie steile calvinisten van het soort dat zelfs in Nederland praktisch is uitgestorven. Ene Brooks Potteiger, die maandelijks diensten schijnt te houden in het Pentagon, is zijn spiritueel adviseur. Hier een van diens theologische uitspraken: ‘Het is verleidelijk te denken dat je verantwoordelijk bent voor en de controle hebt over gebeurtenissen en hun uitkomsten, speciaal wanneer het degenen betreft die bevelen uitvaardigen, die richten en schieten. Maar uiteindelijk heb je niet de leiding over wat in deze wereld gebeurt. Als onze Heer zelfs soeverein regeert over het uit de lucht vallen van een mus (sparrow), kunt u ervan verzekerd zijn dat hij ook de macht heeft over al het andere dat in deze wereld valt – inclusief de Tomahawk en Minuteman-raketten. (…) Jezus heeft het laatste woord over alles.’
Die uitspraak is een verwijzing naar Mattheüs 10:29, die in een Bijbelvertaling van 2004 luidt: ‘Wat kosten twee mussen? Zo goed als niets. Maar er valt er niet één dood neer als jullie Vader het niet wil.’ In het verleden hebben theologen zich in allerlei bochten gewrongen om de meest voor de hand liggende uitleg tegen te spreken, namelijk dat alles op deze wereld de wil is van God – dus ook alle ellende, misdaad en andere slechtigheid. Als er geen mus van het dak valt zonder Gods wil, dan wordt er ook niemand vermoord zonder Gods wil. Zelfs de daden van Ridouan T. moeten op zijn minst met instemming van God tot stand zijn gebracht, anders had Hij daar wel een stokje voor gestoken.
Volgens The Guardian is het deze redenering die Hegseth als hoogste verantwoordelijke vrijpleit voor de bom die op een Iraanse school is gevallen. Daarbij zijn 168 mensen gedood, onder wie zo’n honderd kinderen, maar berouw of spijt hoeft Hegseth niet te voelen. Net als die mus viel die bom niet zonder reden. Het mag een menselijke vergissing zijn geweest, ook die vergissing is Gods wil.
Het lijkt een cirkelredenering waarmee je alles kunt goedpraten, maar Gods wegen zijn nu eenmaal ondoorgrondelijk. Of om met de schrijver Bob den Uyl te spreken: ‘Gods wegen zijn duister en zelden aangenaam.’ Daarbij moeten we in het oog houden dat deze redenering wortel heeft geschoten in de regering van het machtigste land ter wereld, nota bene bij de minister van Oorlog – vroeger Defensie geheten – die de beschikking heeft over het grootste arsenaal bommen ter wereld. Hoe die vliegen en waar ze ook terechtkomen, het is allemaal Gods wil.
Wat mij betreft geen aangename gedachte.
De mus, dat kleine vogeltje dat naar het schijnt een tamelijk gewelddadig en intolerant sociaal leven leidt, heeft ook de Nederlandse literatuur gehaald bij Willem Frederik Hermans, die heeft gezegd: ‘In een roman van mij valt nooit zomaar een mus van het dak.’ In het schrijven was de atheïst Hermans zelf zijn eigen God. Elke gebeurtenis, hoe klein ook, moet in een roman een betekenis en een gevolg hebben, want anders had je die net zo goed niet kunnen vermelden. In zijn romans doen zich dan ook heel wat gebeurtenissen voor die toevallige vergissingen lijken, maar die helemaal geen toevallige vergissingen zijn, omdat de almachtige schrijver het zo heeft gewild.
Het idee dat geen mus zonder reden van het dak valt, valt niet overal in goede aarde. Zo zag ik laatst La Grazia, weer een prachtfilm van Paolo Sorrentino, daar niet van, maar wat betekent die robothond die plotseling aan het eind in de straten van Rome meeloopt met de hoofdrolspelers? Geen idee. Wel een prachtige scène om te zien, wat ook geldt voor de zwarte paus op een fiets en voor de Portugese ambassadeur die zijn geloofsbrieven komt brengen, terwijl het verschrikkelijk begint te regenen. Symbolische vervreemding las ik bij een recensent, maar zo kan ik het ook.
Daags na film zag ik in het NOS Journaal hoe in China een humanoïde robot een halve marathon won en daarbij het menselijke wereldrecord verpulverde. Waar sloeg dat op? De volgende keer doe ik mee met een zelfrijdende auto, kijken wie er dan wint. Het liefst had ik op die robots geschoten met een windbuks. Als God het had gewild, had ik ze geraakt.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant