De mens is gewoon een hyperseksuele apensoort zonder vacht, schreef de Britse zoöloog, kunstenaar en schrijver Desmond Morris in de nog preutse jaren zestig. Die boodschap maakte hem wereldberoemd. Deze week overleed hij, op 98-jarige leeftijd.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
De kale aap, The Naked Ape. Welke zichzelf respecterende, in wetenschap geïnteresseerde jongere had het boek níét in de kast staan? In het werk uit 1967 zette een soepel schrijvende Britse zoöloog de mens eventjes terug op zijn plek: geen boven de natuur verheven schepsel, maar gewoon een aap, net als de andere mensapen uit het bos. Een die trouwens zijn vacht heeft verloren, als enige van de 193 apen.
Deze week overleed de auteur, Desmond Morris, na een rijk leven als schrijver, kunstenaar, wetenschapper en bekende Brit, op zijn 98ste. Hij schreef tientallen boeken en presenteerde talloze programma’s, maar exposeerde ook met zijn schilderkunst en was zelfs enige tijd directeur van het Londense Instituut voor Hedendaagse Kunst.
Bij het grote publiek werd hij vooral beroemd vanwege zijn beschrijving van de mens als dier, net op het moment dat een nieuwe generatie probeerde te ontsnappen aan de knellende burgerlijkheid van de jaren vijftig.
Zijn boodschap – de mensenaap is een hyperseksueel, zeer sociaal wezen – resoneerde uitstekend met de geest van vrijheid van eind jaren zestig en begin jaren zeventig. Al helemaal toen het Vaticaan zijn boek op de lijst van verboden boeken slingerde.
Niet helemaal onbegrijpelijk, in de preutsheid van die tijd. Onomwonden wees Morris erop dat mensen dan wel trots zijn op hun ongewoon grote brein, maar intussen hun ongewoon grote penis wegstoppen. Hij zette uiteen dat vrouwen hun borsten niet alleen hebben voor de productie van melk, maar vooral als lokmiddel voor mannen. En hij betoogde dat mensen seks hebben om elkaar ‘wederzijds te belonen’ en zo hun band te verstevigen, niet zozeer om kinderen te krijgen.
Hij kreeg het ook aan de stok met serieuze critici, zoals vrouwen die zich verzetten tegen Morris’ beeld van de man als initiatiefnemer en de vrouw als biologisch ondergeschikte. Academici maakten onder meer gehakt van zijn idee dat mannen van nature beschikken over een risico-opzoekend genenpakket. ‘Giswerk’ en ‘erotische fantasie’, zo hekelden sommigen zijn boek.
Morris werd geboren in 1928, in een dorp bij Swindon. Als kind raakte hij al in de ban van dieren, boeken en tekenen. Maar het was niet zozeer de wildernis die hem zou vormen, maar de dierentuin. Na zijn studie biologie – in 1962 zou hij promoveren op een onderzoek naar homoseksualiteit bij stekelbaarsjes – werd hij televisiemaker bij de London Zoo. Producent Granada wilde zo de concurrentie aangaan met die andere televisiebioloog, Richard Attenborough.
In 1956 maakte Morris zijn debuut, met het programma Zoo Time. De allereerste aflevering ging prompt viraal, zou je vandaag zeggen: twee miljoen kijkers zagen hoe Desmond op televisie onhandig worstelde met een babybeer die het Britse koningshuis cadeau had gekregen van toenmalig Sovjet-leider Nikita Chroesjtsjov. Terwijl Morris zo onverstoorbaar mogelijk zijn kennis van beren opzegde, zette het jong zijn tanden in zijn onderarm: onvergetelijke televisie.
Het programma zou elf jaar draaien, vol onvoorspelbare en soms uit de hand lopende ontmoetingen tussen Morris en de dierentuindieren. Maar terwijl de dierentuin Morris aannam als ‘curator zoogdieren’, zat hij ook op andere fronten niet stil. Toen hij ontdekte dat er nog geen fatsoenlijke telling bestond van het aantal zoogdieren, schreef hij een encyclopedie, met alle op dat moment bekende 4.237 soorten.
Hij experimenteerde met wat tegenwoordig ‘pandadiplomatie’ heet, door midden in de Koude Oorlog de Londense reuzenpanda Chi Chi naar Moskou te brengen om te paren met de Moskouse panda An An. Het leverde geen zwangerschap op.
Intussen bleef hij kunstschilder. Al in 1950 had hij zijn eerste expositie, in een Londense galerie. Hoewel hij zichzelf ‘een heel kleine kunstenaar’ noemde, zou hij uiteindelijk zo’n vijftig solotentoonstellingen houden. Beroemd werd hij toen hij een chimpansee genaamd Congo ook schilderijen liet maken – Picasso vond het prachtig en kocht een van de werken. Intussen was Morris sinds 1952 getrouwd met zijn jeugdliefde Ramona Baulch, en zou dat tot haar dood in 2018 blijven.
Na zijn grote doorbraak met The Naked Ape (in het Nederlands verschenen als De kale aap), waarvan hij naar schatting haast twintig miljoen exemplaren verkocht, trok Morris vijf jaar naar Malta, waar hij in luxe leefde. Hij was intussen een beroemdheid geworden en nauw bevriend geraakt met zijn concurrent David Attenborough, maar ook met schrijver Anthony Burgess, acteur Marlon Brando en de Nobelprijswinnende Nederlandse gedragsbioloog Niko Tinbergen.
Halverwege de jaren zeventig keerde hij terug naar Oxford, waar hij zich weer stortte op zijn loopbaan als presentator, popularisator en schrijver. Op zijn lijst gepubliceerde boeken staan werken over de meest uiteenlopende onderwerpen: amuletten, bizons, huisdieren, voetbal, graffiti, archeologie, scheepsbouw en zelfs een boek over gebruiken rond Kerstmis. Waarbij veel van zijn boektitels voortborduurden op zijn grote succeswerk: The Naked Man, The Naked Woman, The Naked Eye.
‘Ik word er soms van beschuldigd dat ik de mensheid naar beneden haal. Dat verbaast me omdat ik van dieren houd en er trots op ben om mijzelf er een te noemen.’
‘Het is de biologische natuur van het dier die de sociale structuur van de beschaving heeft gevormd, niet andersom.’
Morris betreurde achteraf zijn weigering om als gedragsexpert mee te kijken naar de realitysoap Big Brother: ‘Silly me.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Source: Volkskrant