Op 21 april 1976 trad Veronica-tv toe tot het omroepbestel met het voornemen ‘geen ingeslapen zooitje’ te worden. Is dat gelukt? Veronica-coryfeeën kijken terug op de PinUp Club, B.O.O.S en Big Brother, kortom op een halve eeuw tv-geschiedenis.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft met name over sport en media.
Gijs Staverman: ‘Ik heb het altijd jongetjes-tv gevonden, met spannende series en sexy beelden.’
Mirjam de Graaff: ‘We waren jong en doken met elkaar de kroeg in na werk. Eigenlijk waren we onze eigen doelgroep.’
Tineke de Nooij: ‘We wilden vooral dat het geen ingeslapen zooitje werd.’
Op 21 april bestaat Veronica-tv vijftig jaar. De roemruchte zender – ‘jong, snel en wild’ – viert dat vanaf vrijdag met een zesdelige televisieserie (Dit is 50 Jaar Veronica) waarin coryfeeën uit het verleden aan het woord komen. Bezoekers van station Utrecht Centraal kunnen zich in een Veronica-pop-upstore ‘laten onderdompelen in Veronica-nostalgie’.
Daarvan is er voldoende, met dank aan de rijk gedocumenteerde historie. Al verbaast Veronica-chroniqueur Arjan Snijders, maker van het boek Herinnert u zich deze nog?, zich over de terugblikserie. ‘Alleen de boomers kennen het nog, de Veronica-kijker van nu zegt het niets meer.’
‘Het Veronica van nu is een dump vol herhalingen en aangekochte series’, zegt ex-Veronica-regisseur en -programmadirecteur Bert van der Veer. ‘Daarvan bloedt je Veronica-hart. Maar het opschudden van het bestel is te danken aan de Veronica Omroep Organisatie. Ze liepen voorop in hun strijd om de boel op z’n kop te zetten.’
Daarom: een terugblik.
Op 26 augustus 1975 kan Rob Out eindelijk opgelucht ademhalen. De Raad van State beslist dat de Veronica Omroep Organisatie (VOO) toegelaten moet worden tot het publieke bestel. Tot groot genoegen van Out heeft de politiek, na jaren van frustreren, vertragen en nieuwe eisen opwerpen, het nakijken. ‘Mister Veronica’ kan na de radio ook de buis op met zijn plannen.
Platenmaatschappijen als Polydor, Red Bullet en Phonogram feliciteren Veronica met de status van aspirant-omroep. Ook een bekend sigarettenmerk zet een advertentie in de krant: ‘3 uur radio, 1 uur tv. Veronica en Caballero geven kleur aan alledaagse dingen.’
Het radiomaken zit de Veronicanen in het bloed. Maar televisie is een ander verhaal. Radio-dj Lex Harding begint dan ook onwennig aan het avontuur. ‘Een raar medium’, tekent het Algemeen Dagblad kort voor de eerste uitzending uit zijn mond op. ‘Bij de televisie krijg je een bonk licht in je gezicht en je mag praten als je een teken krijgt. Je bent volstrekt afhankelijk van anderen.’
De VOO-technici klagen over tegenwerking door de NOS, die net als menig andere omroep in Hilversum niets op heeft met de nieuwkomer. Het is duidelijk, Veronica zal zijn plek in het bestel moeten bevechten.
Out en Harding hebben steun van een nog jonge programmaleider, John de Mol. Populaire dj’s als Tineke Vos (later De Nooij), Leo van der Goot en Will Luikinga combineren de radio met het werk voor Veronica-televisie.
Op 21 april 1976 presenteren onder meer De Nooij en Harding Veronica aan land. Wat volgt is een documentaire over de Veronica-geschiedenis; optredens van onder meer Earth and Fire, George Baker Selection en Vader Abraham omlijsten het geheel. Het oude zendschip Norderney komt veelvuldig in beeld.
Rob Out zet in de uitzending meteen de toon. Veronica wordt ‘de bijl aan de wortel van het omroepbestel’, kondigt hij brutaal aan. Bij een deel van de kijkers gaat dat er wel in: de telefoonlijnen waarmee nieuwe leden zich kunnen aanmelden, raken die avond overbelast.
Op 12 mei 1976 is de eerste echte uitzendavond, op Nederland 2. Veronica Totaal bestaat uit een ‘actuele informatieshow’, gepresenteerd door Felix Huizinga. Verder onder meer een portret van Paul McCartney en twee Amerikaanse series: over plattelandsdokter Doc en Starsky & Hutch, door de Leeuwarder Courant ‘twee hardhandige hufters in spijkerbroek’ genoemd.
Het AD ziet ‘drie uur tv zonder hoogte- of dieptepunten, voortkabbelend als een weinigzeggend stroompje.’ Maar dat Veronica een quiz met Will Luikinga heeft afgeschoten, kan het dagblad wel bekoren. De nieuwe omroep mag daarom ‘voorlopig het voordeel van de twijfel gegund worden’.
Waar de Tros met ‘plat amusement’ vooral een zo groot mogelijk publiek wilde bereiken, werd dat Veronica in de eerste jaren nooit verweten, zegt Van der Veer. ‘Misschien ook omdat ze lang klein bleven. Niemand had het over de veronicaïsering, wel over de vertrossing.’
De VOO richt zich op jongeren, al wordt dat begrip ruim gehanteerd. ‘Want de mensen die in de afgelopen zestien jaar met Veronica zijn opgegroeid, zijn inmiddels ook al 36’, zegt De Mol in het AD. ‘Dus daar zal je in je programmering en in je tempo rekening mee moeten houden.’
Lang niet alles bij Veronica ligt vast, aldus De Mol. Maar wel dat het volgens de ‘Veronica-formule’ gebeurt. Geen gala’s dus waarbij ‘een gladde presentator van een lange trap af komt om iets aan te kondigen’. En een artiest wordt aangekondigd als de muziek al speelt, precies zoals Veronica dat ook op de radio doet.
Snijders: ‘Het moest op Amerika lijken, want dat was het gidsland. Snel schakelen hoorde daar ook bij. Bij andere omroepen kondigde de omroepster een programma aan en ging het beeld een paar seconden op zwart, zodat het programma kon worden ingestart.
‘Countdown zag er ook veel professioneler uit dan Toppop, waar je de artiesten zag zoeken in welke camera ze moesten kijken. Bij Countdown werd dat van tevoren allemaal doorgesproken.’ Harding is de bedenker en eerste presentator van het muziekprogramma, dat het vijftien jaar zou volhouden en een prominente plek in de Veronica-geschiedenis verwerft.
‘Het leuke bij Veronica was: alles kon en alles mocht’, zegt Tineke de Nooij. ‘Er moesten bijvoorbeeld ook documentaires worden gemaakt om bij het publieke bestel te horen. Ik heb er nog een gemaakt over het paard in Nederland. Ik had helemaal geen verstand van paarden, maar ik heb alles gefilmd wat er op paardengebied te doen was: dressuur, fokkerij, wilde paarden, alles.’
Revolutionair is Tineke, het middagprogramma waarmee ze in 1982 op televisie zou doorbreken. ‘Iedereen zond op dat tijdstip een herhaling van een film uit. Rob Out wilde dat ook, maar ik heb gezegd: laten we nou eens een programma maken voor vrouwen. Een paar leuke onderwerpen, met live-muziek erbij. Rob vond het fantastisch, maar dan moest ik het wel presenteren. We hadden meteen 1 miljoen kijkers, al vond de pers het niks.’
Veronica deed de dingen waar andere omroepen hun neus voor ophaalden, zegt Snijders. ‘Zoals veel actieseries en films met geweld. Ze maakten ook wel dingen voor ouderen, maar altijd met het Veronica-sausje eroverheen.’
Ook met het uitzenden van erotiek verlegt de zender de grenzen. In 1983 levert het vertonen van Emmanuelle bommeldingen op namens het Anti Pornocomité en Mannen tegen Porno. Maar het zijn de acht afleveringen die Playboy-medewerker Jef Rademakers in 1987 van de PinUp Club maakt die half Nederland in de gordijnen jagen. Niet omdat het plat of grof was, vertelde Wendy Van Wanten onlangs in de Varagids (ze las de brieven voor in de PinUp Club). ‘Het stelde twee keer niks voor, maar in díé tijd…’
Veronica behoudt zijn jonge, snelle en wilde imago in de jaren negentig, onder meer dankzij de entree van Bart de Graaff. Aanvankelijk met het kinderprogramma B.O.O.S., later als het brutaaltje van de televisie dat bekende Nederlanders uit hun bed haalt om te gaan duiken, en de ruiten van een tankstation ingooit.
Barts zus Mirjam de Graaff valt in als regieassistent bij Countdown en blijft jarenlang voor verschillende Veronica-programma’s werken. Ze maakt van nabij mee hoe haar broer razendsnel beroemd wordt, ook door zijn herkenbare uiterlijk. ‘Er waren ook nog geen 22 kanalen, dus alle kinderen keken woensdagmiddag naar B.O.O.S.’
Van idealen heeft de omroep dan weinig last (meer), herinnert Gijs Staverman zich. De dj met de paardenstaart groeit in de jaren negentig uit tot een tieneridool bij Veronica. ‘Dat we ons afzetten tegen de rest, zoals Veronica in het begin deed, herinner ik me niet. Ik denk dat de gedachte vooral was: laten we lekker jong blijven en niet ouderwets doen. We keken meer naar voren dan naar achteren.’
Een kentering in de Veronica-geschiedenis volgt in 1995, als de omroep het publieke bestel verlaat. John de Mol, die met Joop van den Ende is gefuseerd tot productiebedrijf Endemol, heeft grote ambities. Veronica wordt ‘jong en wild’, maar wel voor een groot publiek. De zender wil marktleider worden en daar past ‘zeven dagen gillen en schreeuwen’ volgens De Mol niet bij.
Volgens Snijders beging de Veronica-leiding een kapitale inschattingsfout. ‘Dat commercieel gaan was nergens meer voor nodig, ze hebben het als commerciële omroep ook helemaal niet waargemaakt. Veel programma’s uit de publieke tijd bleven gewoon staan, zoals nieuwsprogramma’s, All You Need Is Love en een talkshow met Pieter Jan Hagens. SBS 6 begon in datzelfde jaar en kocht alleen Tiroler seksfilms. SBS 6 was meer Veronica dan Veronica zelf.’
Pas in 1999 volgt weer een klapper: Big Brother, uit de koker van De Mol. De voortdurend bespiedbare ‘mini-samenleving’ in de Almeerse villa blijkt, ondanks de psychologen die vrezen voor ‘normvervaging’, een schot in de roos. De finale is met 3,5 miljoen kijkers het bestbekeken programma van 1999.
Snijders beschouwt Big Brother als het laatste hoogtepunt van de omroep, die zijn beste jaren dan al lang achter zich heeft liggen. Na het vertrek uit de Holland Media Groep heet Veronica noodgedwongen zelfs een tijd Yorin, waarna onder aanvoering van de Vereniging Veronica de merknaam in 2002 toch weer op tv terugkeert.
Het ‘logge slagschip’ dat volgens het cultuurmagazine 8Weekly ‘neukend ten onder zou gaan’ is blijven drijven, al maakt het de laatste twee decennia nauwelijks nog eigen programma’s. Maar de zender is een kraamkamer gebleken voor tientallen presentatoren, van Caroline Tensen tot Anita Witzier en Jeroen Kijk in de Vegte. Ook het eigen blad en de radiozender bestaan nog steeds. Net als de onverwoestbare naam Veronica.
‘Ik zou iedereen een werkgever als Veronica toewensen’, zegt De Graaff. Staverman: ‘Achteraf was het een beetje een puberale manier van televisie maken, maar dat was wel wat mensen op dat moment leuk vonden. Ook oudere mensen, want niemand wil een ouwe lul gevonden worden.’
Het slotwoord is voor Tineke de Nooij: ‘Ik heb er nooit zo bij stilgestaan, maar nu ik er zo over nadenk: we hebben toch wel wat in beweging gebracht.’
‘Waar ik heel trots op ben: in mei 1990 hebben we twee dagen uitgezonden vanuit Moskou, om geld in te zamelen voor de kinderen die slachtoffer waren van de kernramp in Tsjernobyl. Met de Russen viel bijna niet te praten. Als je iets vroeg, zeiden ze: loop even mee naar buiten, want ‘the walls have ears’.
‘De Veronica-tijd was geweldig. Je moest als publieke omroep aan een aantal eisen voldoen. Dus moesten we ook cultuur uitzenden. Ik maakte met Bert van der Veer een cultureel programma. We hebben toen iemand met een juten zak over de vloer laten schuiven. Dat kon doorgaan voor cultuur. Niet te geloven eigenlijk, maar we vonden het prachtig.
‘Ik kon alles doen wat ik wilde. Ik heb een documentaire gemaakt over een collega die een kind in Thailand had geadopteerd. Ik ontdekte dat de nonnen het kind hadden opgehaald bij arme mensen en aan buitenlanders hadden verkocht. Ik durfde dat niet uit te zenden, om die collega te beschermen. Rob Out zei: ga naar hem toe en laat zien hoe ze nu wonen, dan kun je het leed wat verzachten. Dat heb ik toen gedaan.’
‘In 1992 debuteerde ik bij Veronica op tv. Een invalklusje bij Countdown, omdat Wessel van Diepen ziek was. Ik ging wijdbeens zitten, want dat zag er volgens mij wel stoer uit. Na afloop zei Lex Harding: iedereen kon zo bij je naar binnen kijken. Die meisjes in het publiek kwamen eigenlijk voor Wessel, je hoorde de teleurstelling dat ik het kwam presenteren. Ik dacht, dit wordt helemaal niks.
‘Radio is altijd mijn grootste liefde geweest, ik heb zeven jaar gesolliciteerd om bij Veronica te mogen werken. Tv was mijn guilty pleasure. Ik had niet ontzettend de behoefte om heel grote shows te presenteren, maar Veronica voelde wel als een vriendenclub waar ik bij wilde horen. Het werd ook een beetje gerund door mensen die niet volwassen wilden worden, of zo.
‘Tv is superleuk, maar ook zo snel en vluchtig dat ik nooit wist of ik echt een televisiester was. Ik merkte wel dat ik populair werd. Thuis in Schagen heeft iemand net zo lang gewacht tot ik naar buiten kwam. Diegene, ik weet niet meer of het een jongen of een meisje was, heeft toen over mijn schouder gewreven en een haar van mij in een boekje gedaan. Best wel gek.’
‘Soms werkten we tachtig uur in de week. Het was meer een community dan werk, het klopte gewoon. We waren allemaal jonge mensen die zich ook vereenzelvigden met de dames die ‘naar je toe komen deze zomer’.
Wat we bedachten, vonden we zelf heel leuk. Dus vindt iedereen het leuk, dachten we. Rob Out en Joop van der Reijden (Veronica-voorzitter, red.) waren stiekem wel een beetje bang hoe vaak iets bekeken werd, maar je werd daar niet zo op afgerekend. De begintijd van B.O.O.S. was bijvoorbeeld tenenkrommend slecht, Bart is daar echt in gegroeid.
‘Die 2: Nieuwe Koeien met Henk Spaan en Harry Vermeegen vond ik zelf ontzettend leuk. Bart was natuurlijk ook echt Veronica. Nu durft iedereen met een camera ergens naar binnen te lopen en iets geks te doen. Maar toentertijd was dat echt spraakmakend.
‘Toen Veronica commercieel ging worden, wisten we dat er plek voor een andere omroep zou komen. We vonden het grappig om daar een programma over te maken. Dus hebben wij, in de zendtijd van Veronica, tientjesleden geworven voor BNN (Bart News Network, red.). Van der Reijden keurde het gelukkig goed. Zoiets had Veronica namelijk zelf ook kunnen doen.’
Dit is 50 jaar Veronica is vanaf 24/4 zes vrijdagen om 21.30 uur te zien op Veronica.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant