Het kabinet-Jetten meende dat het wel goed zou komen met de asielwetten in de Eerste Kamer. Nu het tegendeel dreigt, staan de hoofdrolspelers opeens voor de vraag wat dat betekent. Het Europees migratiepact lijkt veel goed te kunnen maken.
is chef van de politieke redactie.
Er is over nagedacht in de formatie: de D66-fractie in de Eerste Kamer kreeg van VVD en CDA toestemming om tegen de Asielnoodmaatregelenwet te stemmen, zoals ook de Tweede Kamerfractie van de Democraten vorig jaar deed. Het beloofde immers niet uit te maken. Als alle senaatsfracties zouden stemmen zoals hun partijgenoten in de Tweede Kamer, zoals doorgaans gebeurt, zou de wet het ook zonder D66 halen.
Dat bleek buiten de PVV gerekend, die vorige week plotseling een koerswijziging aankondigde. Daardoor staat het wetsvoorstel op de helling. Veel betrokkenen staan dinsdag bij de stemming opeens voor een lastige politieke afweging.
Is het Geert Wilders te doen om strengere wetgeving of wil hij vooral kunnen blijven verkondigen dat het strenger moet? In de Tweede Kamer ontregelde hij vorig jaar de stemming over de Asielnoodmaatregelenwet door er op het laatste moment een amendement over de strafbaarstelling van illegaal verblijf aan toe te voegen, waardoor het CDA en de SGP niet meer voor konden stemmen.
Hoewel dat amendement in een zogeheten ‘novelle’ weer wat is afgezwakt, stemde de PVV in de Tweede Kamer gewoon voor. Maar nu een meerderheid in de Eerste Kamer in zicht is, dreigt de partij alsnog tegen te stemmen omdat het amendement inmiddels te ‘uitgekleed’ zou zijn.
Bijt Wilders door of draait hij alsnog bij? Het zal hem zijn opgevallen dat op de sociale media lang niet al zijn aanhangers in de afgelopen dagen begripvol reageerden op zijn draai. Een tegenstem maakt hem kwetsbaar voor het verwijt dat hij, als het erop aankomt, niet levert en dat hij geen compromissen kan sluiten. Precies dat verwijt werd hem onlangs ook gemaakt door zijn zeven fractiegenoten die de PVV verlieten en hun eigen fractie begonnen.
Op het oog is het simpel voor de D66-senaatsfractie. In de Tweede Kamer was D66 tegen de Asielnoodmaatregelenwet én tegen het PVV-amendement dat illegaal verblijf strafbaar stelt. Maar inmiddels is de partij in een coalitie beland met het CDA en de VVD. De deal die aan de formatietafel werd gesmeed, brengt de partij in een spagaat: partijleider Jetten beloofde dat zijn kabinet de nieuwe wetgeving ‘onverkort’ zal uitvoeren, maar bedong het recht om in de Eerste Kamer wel tegen te stemmen.
Dat leek een slimme zet, maar door het wegvallen van de steun van de PVV is die D66-tegenstem niet vrijblijvend meer. De Democraten weten dat het vooral voor coalitiepartner VVD – immer bezig om zich de PVV van het lijf te houden – van belang is dat de wet wordt aangenomen.
De D66-senatoren zouden dinsdag tegen de Asielnoodmaatregelenwet kunnen stemmen maar vóór de novelle die de strafbaarstelling van illegaliteit afzwakt. Dan wordt de Asielnoodmaatregelenwet voor partijen als het CDA en de SGP acceptabel en krijgt het wetsvoorstel waarschijnlijk alsnog een meerderheid. Het zou voor D66 een investering in de coalitieverhoudingen betekenen. Van de senaatsfractie vergt het wel een forse draai, want die keerde zich afgelopen week principieel tegen de strafbaarstelling van illegaal verblijf, ook in de afgezwakte variant.
De VVD heeft het dinsdag in eerste instantie nog makkelijk. De partij was in de Tweede Kamer voor de Asielnoodmaatregelenwet, voor het amendement dat illegaal verblijf strafbaar stelt en voor de ‘novelle’ die dat amendement weer wat afzwakte. De senaatsfractie stemt dus gewoon voor.
Als de Asielnoodmaatregelenwet wordt weggestemd, volgt daarna een lastiger afweging. Gaat partijleider Dilan Yesilgöz coalitiepartner D66 onder druk zetten om met reparatiewetgeving te komen? Onmin over het asielbeleid leidde in 2023 tot de val van het vierde kabinet-Rutte. Dat is precies wat premier Jetten wilde voorkomen met zijn toezegging dat de Asielnoodmaatregelenwet ‘onverkort’ zou worden uitgevoerd.
Voor de VVD is het dan vooral de vraag hoe groot de schade nou daadwerkelijk is. Lang niet alles wordt weggestemd als de Asielnoodmaatregelenwet sneuvelt. Om te beginnen beslist de Eerste Kamer dinsdag ook over de wet op het Tweestatusstelsel, die het onderscheid regelt tussen mensen die persoonlijke vervolging moeten vrezen en mensen die ‘in het algemeen’ op de vlucht zijn, voor oorlog of natuurgeweld. Die laatsten krijgen minder rechten, vooral met gevolgen voor de nareiskansen van hun gezinsleden. Voorstanders van een strenger beleid verwachten hier veel van.
Zeker zo belangrijk is het Europees asiel- en migratiepact, dat de Eerste Kamer binnenkort ook nog moet behandelen. Dat pact is de poging van de EU om de Europese asielregels te harmoniseren. In de Nederlandse invoeringswet van het pact – in de Tweede Kamer onlangs aangenomen met liefst 105 stemmen voor – heeft het kabinet-Schoof vorig jaar een groot deel van het beleid uit de Asielnoodmaatregelenwet gemakshalve overgenomen.
De aanscherping van de voorwaarden voor nareis, het verkorten van de geldigheidsduur van de verblijfsstatus, het afschaffen van de verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd: het staat ook allemaal in de invoeringswet van het pact. D66 en de PVV stemden in de Tweede Kamer allebei voor, evenals VVD, CDA, SGP, CU, JA21, BBB en 50Plus.
De meest tastbare vernieuwingen die wegvallen als de Asielnoodmaatregelenwet sneuvelt, zijn de mogelijkheid om overlastgevende asielzoekers makkelijker ongewenst te verklaren en het plan om te stoppen met het uitkeren van dwangsommen aan asielzoekers die buiten hun schuld te lang in procedure zitten.
En ja, ook de strafbaarstelling van illegaliteit zit niet in het Europese pact. Maar oorspronkelijk zat die dus ook niet in de Asielnoodmaatregelenwet. Hoe zwaar de VVD aan het verlies daarvan gaat tillen, is een politieke afweging die uiteindelijk in de partijtop gemaakt zal moeten worden.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant