Energieconcern Shell ontvangt dinsdag een dagvaarding van Milieudefensie voor een nieuwe rechtszaak. De klimaatorganisatie wil via de rechter afdwingen dat Shell stopt met het openen van nieuwe gas- en olievelden.
is economieredacteur voor de Volkskrant en sinds 2021 specialist op het gebied van de energietransitie.
De nieuwe rechtszaak is een aanvulling op een eerdere zaak die Milieudefensie tegen Shell aanspande, waarin de organisatie Shell wilde dwingen zijn CO2-uitstoot in 2030 met 45 procent te verminderen. Aanvankelijk kreeg Milieudefensie gelijk van de rechter, maar verloor de zaak in hoger beroep. Inmiddels loopt een cassatieprocedure bij de Hoge Raad.
Dat Milieudefensie nu een tweede zaak aanspant tegen Shell, komt doordat het Gerechtshof in de uitspraak een aantal opvallende punten benoemde. Zo stelde het hof onder meer dat energieconcerns als Shell een zorgplicht hebben om de CO2-uitstoot te verlagen, ook die van hun klanten. Shell werkt aan het verlagen van de eigen uitstoot, maar zegt geen greep te hebben op de emissies van zijn klanten.
Het openen van nieuwe velden staat haaks op de uitlatingen van het hof, stelde directeur Donald Pols van Milieudefensie vorige week al. Zijn organisatie kan ermee leven dat bestaande olievelden in gebruik blijven. Daarin zit genoeg fossiele brandstof om de wereld tot de transitie naar een volledige duurzame economie van energie te voorzien, aldus Pols, zeker voor enkele decennia.
Wel moet wat hem betreft de vraag naar (fossiele) energie omlaag, onder meer door industriële processen en transport efficiënter te maken. Ook moet volgens Pols meer werk worden gemaakt van energiebesparing, bijvoorbeeld door isolatie. Als dit allemaal gebeurt, hoeft de wereld volgens Milieudefensie niet te vrezen voor energietekorten.
Het oude opmaken is daarom tot daaraan toe, het aanboren van nieuwe velden is een compleet ander verhaal, vindt Pols. Om nieuwe velden te kunnen uitnutten, zijn enorme investeringen nodig die decennia vergen om terug te verdienen. Nieuwe velden zullen daarom volledig worden leeggetrokken, verwacht Milieudefensie. En dat betekent een onaanvaardbaar extra aan CO2-uitstoot.
Door nieuwe velden te exploiteren, creëert de sector volgens Milieudefensie zijn eigen lock-ineffect: wie miljarden investeert in nieuwe fossiele bronnen, zet zichzelf voor decennia klem om ze te blijven gebruiken. ‘Nieuwe investeringen werpen hun schaduw decennia vooruit’, aldus Pols, ‘en creëren een aanhoudende vraag naar fossiele energie.’
Al die nieuwe olie en gas hinderen bovendien de energietransitie, stelt Milieudefensie. Bijvoorbeeld omdat investeringen in fossiel niet worden gestoken in duurzame energieproductie. Maar ook omdat er nu al overschotten aan fossiele energie dreigen. Zonder de oorlog in Iran en de blokkade van de Straat van Hormuz had het internationaal energieagentschap IEA voor dit jaar al een olieoverschot voorzien. Fossiele overschotten zetten de prijs onder druk, waardoor het voor duurzame energie lastiger wordt om concurrerend te zijn. De energietransitie wordt daarmee vertraagd. Pols: ‘Niet meer investeren in nieuwe olie en gas is cruciaal om de klimaatdoelen te halen.’
Shell heeft volgens de klimaatorganisatie geen duidelijk plan om de CO2-reductie na 2030 verder terug te dringen. Een aantal tussendoelen is geschrapt en hoe het einddoel (netto CO2-neutraal in 2050) moet worden bereikt, is in nevelen gehuld, vindt Pols. Daarom stapt Milieudefensie naar de rechter om een wereldwijd verbod op investeringen in nieuwe olie- en gasvelden af te dwingen.
Milieudefensie is niet bang dat Shell, dat na alle druk al verhuisde naar Londen, mogelijk opnieuw zijn biezen pakt, bijvoorbeeld naar de Verenigde Staten, waar de regering-Trump een fossielvriendelijk beleid voert en veel klimaatmaatregelen heeft geschrapt. Advocaat Roger Cox, die ook deze rechtsgang voor Milieudefensie begeleidt, stelt dat de rechtsregels gelden voor het land waar de dagvaarding is gedaan, in dit geval Nederland.
Het energieconcern kan volgens Cox ook in deze zaak voor een Nederlandse rechter worden gedaagd, omdat burgers hier schade ondervinden van de activiteiten van Shell, aangezien de gevolgen van CO2-uitstoot mondiaal zijn. Het maakt dus niet uit dat Shell tegenwoordig een volledig Brits bedrijf is, zegt hij. Of in de toekomst eventueel Amerikaans wordt.
Shell noemde vorige maand een eventuele nieuwe rechtszaak en de eisen van Milieudefensie al ‘onrealistisch en ineffectief’. Volgens het energieconcern schaden de eisen van Milieudefensie de betaalbaarheid en de energiezekerheid. Het Britse energieconcern stelt ook dat het niet aan de rechter is maar aan overheden om te bepalen hoe zij hun natuurlijke hulpbronnen ontwikkelen.
De nieuwe zaak werd bijna een jaar geleden aangekondigd door Milieudefensie. Dat het zolang duurt om tot een dagvaarding te komen, komt doordat Milieudefensie zorgvuldig te werk wil gaan, zegt Cox. ‘Het is een grote zaak over iets groots, namelijk de toekomst van de wereld. We willen alles op alles zetten om te winnen en dat vergt een goede voorbereiding.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant