De Bulgaarse verkiezingswinnaar Rumen Radev heeft campagne gevoerd met pro-Russische standpunten. De vergelijking met de Hongaarse premier Viktor Orbán dringt zich op. Maar het lijkt onwaarschijnlijk dat Radev zich als blokkade voor Europese plannen opwerpt.
De verkiezingsnederlaag van Orbán in Hongarije ligt nog vers in het geheugen. Na zestien jaar is de Europese Unie af van de man die regelmatig Europese plannen met zijn veto dwarsboomde. Een week later blijkt dat er in Bulgarije wel een premier met pro-Russische standpunten komt.
Zo zei Radev tijdens zijn campagne dat hij tegen militaire steun aan Oekraïne is. Ook ziet hij de Krim, het Oekraïense schiereiland dat Rusland in 2014 illegaal heeft geannexeerd, als Russisch grondgebied. Het zijn standpunten die het Kremlin als muziek in de oren zullen klinken.
Progressief Bulgarije, de centrumlinkse partij van Radev, kreeg 44 procent van de stemmen. Dat is in het parlement genoeg voor een meerderheid van de zetels, omdat een deel van de partijen de kiesdrempel niet heeft gehaald.
De overwinning viel nog groter uit dan werd verwacht. In de peilingen stond Radev namelijk nog op ongeveer 32 procent van de stemmen. Hij heeft nu geen samenwerking in een coalitie nodig om een regering te vormen. Radev lijkt dus de politieke ruimte te hebben om zijn eigen buitenlandse beleid te bepalen.
Hoogleraar Antoaneta Dimitrova (Universiteit Leiden) ziet in Radev niet meteen een nieuwe stoorzender zoals Orbán was. De Bulgaar heeft namelijk te weinig expertise binnen zijn partij om het veto effectief te gebruiken.
"Orbán was kundig als jurist en had een sterke groep met adviseurs", legt Dimitrova uit. "Die konden de EU met eigen taal bestrijden." Dat zette Orbán bijvoorbeeld in om tegenover de Europese Commissie Hongaarse wetten te verdedigen die de democratie schade toebrachten, of om Europese plannen tegen Rusland te dwarsbomen.
De partij van Radev heeft daarentegen weinig ervaring. Dat heeft te maken met de korte en opvallende geschiedenis van de partij. Radev trad in januari na ruim acht jaar af als president van Bulgarije, wat vooral een ceremoniële functie is. Vervolgens richtte hij zijn partij op het laatste moment op om mee te doen aan de parlementsverkiezingen.
Als voormalig straaljagerpiloot heeft hij minder expertise in Europees recht dan Orbán. Ook zijn partijleden hebben weinig politieke en juridische expertise, vertelt Dimitrova. "Veel partijleden komen uit de sportwereld."
Radev heeft gezegd dat hij geen veto zal gebruiken tegen Oekraïense steun uit Europa. Wel wil hij zorgen dat Bulgarije niet meebetaalt. In de campagne beloofde Radev dat hij de Bulgaarse bijdrage aan Oekraïne gaat stoppen.
Maar op kleinere schaal zou Radev wel storende maatregelen kunnen nemen, zegt Dimitrova. Het gaat dan om het onderhandelen over Russische personen op de Europese sanctielijst.
Dimitrova acht het waarschijnlijk dat Radev tijdens zijn campagne is gesteund door Rusland. "We moeten de komende tijd kijken: wat is daar de tegenprestatie voor?" Ze zou niet verbaasd zijn als Radev een buitenlandse agentenwet zal voorstellen, zoals Georgië eerder aannam naar Russisch voorbeeld.
Politiek analist Mariyan Sabev vindt de campagne van Radev verdacht. In drie maanden tijd heeft de nieuwe partij een van de beste verkiezingsresultaten in Bulgarije ooit gehaald. "Radev heeft veel uit te leggen over de financiering die hij ontving", zegt Sabev. "Het is obscuur en dubbelzinnig."
Sabev wijst erop dat je als nieuwe partij geen subsidie krijgt. Alle financiering van Radev komt van donaties. "Het gaat om kleinere donaties, die elk net onder de grens vallen waarboven je ze moet verantwoorden." Het is dus niet duidelijk van wie de donaties zijn. Op die manier had Radev in 2016 ook zijn campagne voor de presidentsverkiezingen gefinancierd.
Ook op sociale media gebeurden in de weken voor de verkiezingen opvallende dingen. Het Centre for the Study of Democracy (CSD), waarvoor Sabev werkt, ontdekte 31 Telegram-kanalen in het Bulgaars. De organisatie kan die verbinden aan het internationale propagandanetwerk van het Kremlin.
"Het is moeilijk te meten of dat de uitslag heeft beïnvloed", zegt Sabev. "Maar het beïnvloedde zeker de informatievoorziening naar kiezers." Hij benadrukt dat Bulgarije het EU-land is met de minste bescherming tegen het verspreiden van gemanipuleerde informatie door buitenlandse regeringen.
De Bulgaarse politie heeft in aanloop naar de verkiezingen veel onderzoek gedaan naar het kopen van stemmen. Daarbij is ruim 1 miljoen euro in beslag genomen. "We schatten in dat er op deze illegale markt minstens vijf keer zoveel geld omging", zegt Sabev. Hij benadrukt dat het aan de autoriteiten is om mogelijke omkopingen te onderzoeken.
Radev ontkende zelf pro-Russisch te zijn. Zondagavond zei hij dat hij namens Bulgarije "elke inspanning zal doen om verder te gaan op het Europese pad". Sabev betwijfelt dat. "Ik zie dat als een poging om de bevolking gerust te stellen en kijk liever naar wat hij als president heeft gedaan."
Zo heeft Radev als president zijn veto uitgesproken tegen militaire hulp aan Oekraïne. Hij zei tijdens een ontmoeting met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky dat er geen militaire oplossing was tegen Rusland. Daarbij adviseerde Radev met de Russen te onderhandelen op basis van de huidige situatie aan het front.
Radev kreeg veel steun vanwege zijn belofte om binnenlandse corruptie aan te pakken. Onder de Bulgaarse bevolking is daar veel onvrede over.
Dimitrova en Sabev moeten nog maar zien wat er van de beloofde anticorruptiehervormingen komt. De anticorruptiebelofte van Radev komt namelijk niet overeen met de keuzes tijdens zijn presidentschap. Het is dan ook niet uitgesloten dat Radev beloftes tegen corruptie heeft gedaan om kiezers achter zich te krijgen. Uit zijn beleid moet blijken of het hem daadwerkelijk om de corruptie te doen was.
Source: Nu.nl algemeen