Amnesty International presenteert dinsdag zijn nieuwste jaarrapport: ‘de stand van de mensenrechten in de wereld’. Daarin schetst de organisatie een uiterst somber beeld van afkalvend vertrouwen in internationale regels en instituties, en toenemend geweld tegen burgers.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuidoost-Azië.
Kort samengevat vertellen alle hoofdstukken een kant van hetzelfde verhaal: ‘De tijd van de verzoeningspolitiek is voorbij.’ In 406 pagina’s loopt het rapport alle bedreigingen langs: van willekeurige arrestaties, raciale wetgeving, discriminatie van lhbti’ers, criminalisering van kritiek en burgerlijke ongehoorzaamheid tot oorlogsmisdaden als drone-aanvallen op burgerdoelen, executie van krijgsgevangenen en als dieptepunt daadwerkelijke genocide.
Dat zwaarst beladen woord bewaart het rapport voor Israël: dat land bezondigt zich aan genocide tegen Palestijnen in Gaza, daaraan bestaat volgens Amnesty International geen twijfel meer. In ieder geval is ‘een breed spectrum van organisaties, internationale lichamen en staten het daarover eens’.
Die brede eensgezindheid leidt echter niet tot eensgezinde actie: ‘De machtigste landen van de wereld slagen er, in het algemeen, niet in om duidelijke actie te ondernemen om een einde te maken aan die genocide, of een einde te maken aan de illegale Israëlische bezetting van de Palestijnse gebieden.’
De Verenigde Staten lopen nog steeds voorop als het gaat om levering van wapens aan Israël, wapens die het heeft gebruikt om Gaza te verwoesten en tienduizenden Palestijnen te doden.
Maar het is niet allemaal even somber. Er zijn wat kleine stapjes gezet: Nederland, België, Canada, Italië, Japan, Spanje en het Verenigd Koninkrijk bleken gevoelig voor druk van demonstraties. In Italië werd een nationale staking gehouden, in Frankrijk, Griekenland, Italië, Marokko, Spanje en Zweden voerden dokwerkers actie tegen de wereldwijde stroom van wapens naar Israël.
Maar in plaats van de totale leveranties te verbieden, werden halve maatregelen genomen, schrijft Amnesty: alleen nieuwe licenties werden verboden, terwijl de oude gewoon geldig bleven. Ook wapens die al zijn verboden, keren, ondanks bindende afspraken, geleidelijk weer terug. Clusterbommen mogen in sommige landen bijvoorbeeld toch weer wel, en Finland en Polen hervatten de (verboden) productie van antipersoonsmijnen, omdat ze zich bedreigd voelen door Rusland.
Amnesty doet een oproep aan de wereld om alle wapenleveranties stop te zetten, ‘inclusief die aan Israël’. Landen moeten zich opnieuw gaan houden aan de Conventie inzake Clustermunitie die zij in 2008 hebben ondertekend, en zij moeten ook gaan praten over een verdrag dat autonome wapensystemen verbiedt die niet door mensen worden bestuurd. Voor gebruik van andere systemen moet een ‘strikte controle’ worden afgesproken.
Terwijl Amnesty haar oproepen doet, gaat de wereld er echter alleen maar verder op achteruit. In alle landen is wel wat. Europa valt op doordat het in toenemende mate de vrijheid om kritiek te uiten beknot met dubieuze wetgeving, hard optreden en arrestaties. In het Verenigd Koninkrijk zitten volgens Amnesty 2.700 mensen vast die zijn opgepakt bij demonstraties. Voor vluchtelingen en immigranten gelden tweederangs wetten en regels die erop zijn gericht ze het land weer uit te zetten.
Dramatisch is de achteruitgang van de positie van het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag. De orde die deze instelling vertegenwoordigt, wordt in rap tempo afgebroken. Amnesty constateert dat die afbraak al lang gaande is, maar in 2025 is zij in een stroomversnelling gekomen, doordat leiders als Trump, Poetin en Netanyahu ‘scherpe U-bochten’ hebben gemaakt en de wereld wegsturen van ‘de internationale orde die men zich had voorgesteld, voortkomend uit de as van de Holocaust en de totale vernietiging van wereldoorlogen’. Een orde waar meer dan tachtig jaar met wisselend succes aan was gewerkt.
In plaats van de monsters tegemoet te treden, probeerden de meeste regeringen, inclusief de Europese, het in 2025 met ‘verzoening’. Wat niet werkte. ‘2025 zal worden herinnerd vanwege zijn pestkoppen en roofdieren’, die alleen maar machtiger zijn geworden. Maar dat betekent niet dat de wereld mag concluderen ‘dat er in 2025 weinig meer over was om te ondermijnen’.
Amnesty zweert bij het internationale systeem dat de afgelopen tachtig jaar is opgetuigd, en eindigt met een hoopvolle constatering dat het eerste verzet zich al heeft aangediend, bijvoorbeeld in Spanje, en dat dat een ‘begin kan zijn van de ommekeer’.
Source: Volkskrant