Eerste Kamer Wat een formaliteit leek, is verworden tot een onvoorspelbaar debat over de asielwetten in de senaat. Zelfs een vertraagde trein kan deze dinsdag bepalen of de asielwetten worden weggestemd of niet.
Theo Bovens (CDA) , Bart van den Brink (minister van Asiel en Migratie, CDA) en Boris Dittrich (D66) tijdens de behandeling van de asielwetten in de Eerste Kamer.
Politieke chaos en verwarring kenmerkten vorige week het debat over de asielwetten in de Eerste Kamer. De PVV dreigde plots tegen een cruciaal element van voormalig PVV-minister Marjolein Faber te stemmen, waardoor een meerderheid deze dinsdag voor het strenger maken van het asielbeleid onzeker is geworden. En dat kan weer gevolgen hebben voor de verhoudingen binnen de coalitie van D66, VVD en CDA, die verdeeld zijn over de asielwetten.
De senaat stemt dinsdag vanaf 13.00 uur over twee asielwetten en de ‘novelle’ voor de strafbaarstelling van illegaliteit. Een van de wetten is de invoering van het tweestatusstelsel, dat asielzoekers die vluchten voor oorlog onderscheidt van asielzoekers die vluchten voor vervolging – bijvoorbeeld vanwege hun geaardheid. Daarbij beperkt de wet de mogelijkheid voor vluchtelingen om gezinsleden te laten overkomen.
De andere wet is de asielnoodmaatregelenwet, die onder meer de duur van een verblijfsvergunning tot drie jaar beperkt en de strafbaarstelling van verblijf in Nederland zonder geldige papieren regelt. Dit laatste werd door een rechtse meerderheid in de Tweede Kamer aan de wet toegevoegd.
Dat leidde tot onrust bij christelijke partijen die bereid waren de wetgeving te steunen, zoals het CDA en de SGP. Aldus werd die novelle bedacht, waarmee hulpverlening aan illegale vreemdelingen toegestaan blijft. Voor de PVV is dit dan weer onvoldoende, waardoor de uitkomst van de stemmingen niet zeker is.
Waarop te letten?
De Eerste Kamer stemt dinsdag eerst over de novelle, dan over de twee wetten. Normaal gesproken gebeurt dat direct achter elkaar, maar fracties zouden kunnen vragen om een schorsing voor overleg. Er wordt in de senaat rekening mee gehouden dat het CDA (6 zetels) een derde debatstermijn aanvraagt, waar de minister om verdere toezeggingen kan worden gevraagd die niet in de novelle staan, zeggen ingewijden tegen NRC. Een derde termijn is ongebruikelijk en vereist instemming van een senaatsmeerderheid.
Als de novelle wordt weggestemd, blijft het oorspronkelijke PVV-voorstel over, dat ook hulp aan ongedocumenteerden strafbaar stelt. Dat ligt ingewikkeld bij onder meer het CDA. Minister Bart van den Brink (CDA) deed in het debat vorige week juist toezeggingen om de twijfels bij de eigen partij weg te nemen. Dat leek te werken. Hij stemde in met een uitvoeringstoets die het CDA graag wilde en zei dat de strafbaarstelling alleen gaat gelden voor „terugkeer-frustreerders”, die terugkeer naar het land van herkomst actief tegenwerken.
De D66-senaatsfractie (7 zetels) gaat tegen de wetten stemmen, bevestigde senator Boris Dittrich maandag op LinkedIn. Zijn fractie is tegen „onnodig harde maatregelen die onuitvoerbaar zijn”, schrijft hij. Dat D66 tegen mag stemmen in de Eerste Kamer, is al tijdens de kabinetsformatie afgesproken met CDA en VVD.
Zeker voor de VVD zou het een groot politiek probleem zijn als de wetten sneuvelen. Die partij wil al langer een strenger asielbeleid en was ook onderdeel van het vorige kabinet, dat de wetten indiende.
De steun van D66 was niet nodig geweest als de PVV ‘gewoon’ met de novelle had ingestemd. De wetten komen immers uit de koker van hun eigen minister Faber en eind vorig jaar stemde de voltallige PVV-fractie in de Tweede Kamer al in met de novelle.
Toch dreigde PVV-senator Alexander van Hattem ineens tegen te stemmen. De wetten zouden door de verzachting van de strafbaarstelling volgens hem „onttakeld” raken.
Woensdag verraste Van Hattem dan weer met het bericht dat de PVV voornemens is vóór de wetten te stemmen, maar tégen de novelle. Terwijl die juist alleen met de vier PVV-stemmen aan een meerderheid is te helpen. Van Hattem noemde op X de „verzwakking” van de strafbaarstelling van illegaliteit voor „onacceptabel”.
De PVV weet dat andere partijen de wetten louter steunen vanwege de novelle en ze riskeert dus moedwillig dat ze alsnog sneuvelen. „Politieke sabotage op hoog niveau”, noemde ex-PVV’er Gidi Markuszower het.
Door de chaos bij de grotere partijen in de Eerste Kamer zijn alle ogen gericht op de zeven eenmansfracties in de senaat, die in totaal bestaat uit twintig fracties. Enkele namen vorige week al positie in. Pim Walenkamp (ex-BBB), Toine Beukering (ex-JA21) en Martin van Rooijen (50Plus) leken tijdens de debatten positief gestemd. Ingrid Visseren-Hamakers (ex-PvdD) was juist kritisch en ook OPNL-senator Auke van der Goot en ex-VVD’er Cees van de Sanden lijken tegen te gaan stemmen. Van de Sanden verliet de VVD-fractie eind vorig jaar omdat de partij volgens hem, onder meer vanwege wat hij ziet als antirechtsstatelijk asielbeleid, steeds verder is „weggedreven van de kernwaarden”.
De stem van ex-BBB’er Robert van Gasteren voor de asielnoodmaatregelenwet is afhankelijk van de novelle, vertelt hij telefonisch. Zonder die aanpassing is de wet „niet goed”. Van Gasteren is wel van plan voor het tweestatusstelsel te stemmen.
Dat de stemming hoofdelijk is, zorgt voor extra onvoorspelbaarheid. Ook senatoren in grotere fracties kúnnen afwijken van de fractielijn. Een treinvertraging, file of agendatechnische vergissing kan het lot van de wetten ook ingrijpend veranderen.
Mochten de wetten niet door de senaat komen, betekent het niet dat er geen nieuw asielbeleid komt. Recent stemde een meerderheid van de Tweede Kamer in met een nieuw Europees Asiel- en migratiepact dat vanaf juni dit jaar moet gelden. Het pact is een verzameling regels, waaronder strengere controles aan buitengrenzen van de EU en verkorte procedures voor ‘kansarme’ asielverzoeken. Ook dit pact moet nog langs de Eerste Kamer.
Als de nationale wetten sneuvelen, betekent het echter wel gezichtsverlies voor het kabinet, dat de wetten „onverkort” wilde gaan uitvoeren. Met name de VVD heeft steeds gezegd dat er ook strengere nationale asielmaatregelen nodig zijn.
Met medewerking van Guus Valk.