Ten onrechte wordt wel eens gesteld dat het Markermeer een ‘dode bak water’ is. De vogelaars op de dijk weten wel beter. Maar zij weten ook dat het met de natuur veel beter móet.
Staand op de Oostvaardersdijk bij Almere raken natuurliefhebbers keer op keer overdonderd door de grote aantallen watervogels: duizenden dobberende eenden, waaronder kuifeend, brilduiker en smient, vissende aalscholvers, futen en zwarte sterns. Ze wijzen de vogelaars op het belang van deze waterplas voor de overleving van trekvogels. Dit zijn broedvogels uit een immens gebied dat reikt tot voorbij de Poolcirkel en van IJsland tot ver in Siberië.
Het belang van dit gebied ligt in het feit dat dit het meest noordelijke watergebied is dat door ons zeeklimaat zelden helemaal dichtvriest. Het is voor trekvogels die de barre noordelijke kou ontvluchten het meest nabije overwinteringsgebied. Een aantrekkelijk gebied waar de vogels een reis van duizenden kilometers voor over hebben.
Over de auteur
Ton Eggenhuizen is ecoloog en algemeen bestuurslid bij Vogel- en Natuurwacht Flevoland.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Vogelaars weten dit al lang. Maar anderen lijken keer op keer het Markermeer-IJmeer te zien als een vrije ruimte waar niets in de weg staat, zoals onlangs bleek uit een analyse van Yvonne Hofs in de Volkskrant. In het artikel wordt gesteld: ‘Voor bouwplannen (op het land) moet altijd iets wijken. Dat leidt tot dilemma’s die de besluitvorming bemoeilijken en vertragen.’
Dat het IJmeer-Markermeer op grond van de natuurwaarden onder de Europese Habitatrichtlijn en Vogelrichtlijn is aangewezen als natuurgebied van internationale betekenis, wordt kennelijk niet als zo’n dilemma gezien. Die aanwijzing onder de Europese richtlijnen betekent echter dat de overheid de verplichting heeft die natuurwaarden op peil te brengen, te houden en ruimtelijke ontwikkelingen die dat frustreren niet toe te staan.
Uit een rapportage van onderzoeksinstituut Sovon blijkt echter dat het met veel van de vogelsoorten niet goed gaat. Sommigen zelfs met een negatieve trend van meer dan 5 procent per jaar. Wat vogelaars nu zien is dus slechts een deel van het aantal vogels dat hier pakweg een kwart eeuw geleden bivakkeerde. Een achteruitgang die zich vervolgens laat voelen van IJsland tot voorbij de Oeral.
De Europese regels verplichten daarnaast met de Kaderrichtlijn Water ook tot het behoud van een goede ecologische en chemische waterkwaliteit. En ook dáármee gaat het in het Markermeer niet goed. Initiatieven om de ecologische kwaliteit op te krikken door de slibhuishouding aan te pakken, het areaal land-waterovergangen te vergroten en een betere verbinding te maken met natuurgebieden achter de dijk – zoals Waterland, Lepelaarplassen en Oostvaardersplassen – hebben geen (of nog geen) positief effect op alle vogelaantallen. De tussen Lelystad en Enkhuizen aangelegde Markerwadden is daarnaast een prachtig aangelegd natuurgebied, maar dat heeft nog niet het tij gekeerd voor aalscholver, kuifeend en nonnetje.
Om ruimtelijke ontwikkelingen toch mogelijk te maken is na de eeuwwisseling door de overheden in samenwerking met maatschappelijke partners het Toekomstbestendig Ecologisch Systeem (TBES) opgetuigd. Een set aan noodzakelijke maatregelen moest het ecosysteem weer op orde krijgen. Deze set bevat een heldere waterplantrijke zone langs de Noord-Hollandse kust, een gradiënt van rondzwevend slib van west (helder) naar oost (troebel), meer land-waterzones en verbinding met andere natuurgebieden.
Om het systeem ook klaar te stomen voor de toekomst (denk bijvoorbeeld ook aan de klimaatverandering) moet een aanzienlijke overwaarde in het ecosysteem van het Markermeer worden bewerkstelligd. Zo’n overwaarde geeft het systeem voldoende veerkracht om de uitdagingen van de toekomst het hoofd te bieden.
Helaas sneuvelde in de plannen het streven naar een natuurlijk peilbeheer. Zeker nu niet alle maatregelen kunnen worden uitgevoerd, moet eerst worden afgewacht of het TBES ook werkelijk effect gaat sorteren. Bouwplannen op de pof toestaan bleek ook bij het stikstofdossier een rechterlijke toets niet te doorstaan. Voordat de Tweede Kamer toekomt aan een verkenning van de opties tot inpoldering, moet zij dus eerst het knelpunt van de natuur oplossen.
Ten onrechte wordt wel eens gesteld dat het Markermeer een ‘dode bak water’ is. De vogelaars op de dijk weten wel beter. Maar zij weten ook dat het met de natuur veel beter móet. Ontwikkelingen nu zonder meer toestaan, levert op termijn wél die dode bak met water op.
En zeg nou zelf, een toekomstige IJstad in het Markermeer met een rijke omringende natuur is toch veel aanlokkelijker dan een plas met blauwalg, dode vis en zonder vogels?
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant