De pro-Russische Roemen Radev stevent af op een ongekende verkiezingsoverwinning. Voor het eerst in bijna dertig jaar heeft één partij een meerderheid in het Bulgaarse parlement. Welke conclusies zijn te trekken uit de voorlopige uitslag van de Bulgaarse verkiezingen?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
‘We hebben de apathie verslagen’, zei de 62-jarige Roemen Radev zondagavond toen de eerste uitslagen binnenkwamen. Zijn deelname lijkt een deel van de kiezers die de afgelopen jaren waren afgehaakt, terug te hebben getrokken naar de stembus. De opkomst was ongeveer 49 procent, zo’n 10 procentpunt hoger dan bij de vorige twee verkiezingen.
De parlementsverkiezingen van zondag waren de achtste sinds 2021, nodig nadat grootschalige protesten tegen het begrotingsbeleid eind vorig jaar opnieuw een kabinet ten val hadden gebracht. De opkomst was nog wel lager dan voor 2021 – opnieuw is meer dan de helft van de kiezers thuisgebleven.
De populariteit van Radevs Progressief Bulgarije is mede ten koste gegaan van een aantal kleinere partijen. Het extreemrechtse Wederopstanding heeft twintig zetels verloren en heeft de kiesdrempel van 4 procent ternauwernood gehaald. De socialistische BSP, de opvolger van de Bulgaarse communistische partij, verdwijnt voor het eerst in de geschiedenis uit het Bulgaarse parlement. Bij zijn entree in de politiek werd Radev nog gesteund door de van oudsher pro-Russische BSP.
Radev belooft met zijn nieuwe partij Progressief Bulgarije een einde te maken aan de politieke chaos van de afgelopen vijf jaar. Die boodschap blijkt te zijn aangeslagen bij de Bulgaarse kiezer: Radevs partij haalt naar schatting 130 van de 240 zetels in het parlement, met ruim 90 procent van de stemmen geteld. Volgens peilingbureau Alpha Research is Progressief Bulgarije in elke leeftijdscategorie de grootste geworden.
Radev voerde campagne tegen de gevestigde partijen, die hij verantwoordelijk houdt voor de politieke crisis. Als president, een ambt dat in Bulgarije vooral symbolisch is, botste Radev de afgelopen jaren geregeld met die partijen. ‘Radev bereidt zich hier al negen jaar op voor’, zegt Vessela Tsjerneva, adjunct-directeur van denktank European Council on Foreign Relations. ‘Hij zei als president wat de Bulgaarse bevolking wilde horen, door zich uit te spreken tegen degenen die aan de macht waren.’
Dat de oud-president in zijn eentje een meerderheid heeft behaald, is ongekend in de recente Bulgaarse politiek. De laatste keer dat een Bulgaarse partij boven de 121 zetels uitkwam, was in 1997. De afgelopen zes verkiezingen kreeg de grootste partij telkens ongeveer een kwart van de stemmen, met een zeer verdeeld parlement tot gevolg.
De gevestigde partijen volgen in deze verkiezingen op grote afstand. Het conservatieve Gerb, de partij van oud-premier Bojko Borisov, staat in de prognoses op 39 zetels, met zo’n 13 procent van de stemmen. Het is de slechtste uitslag in de geschiedenis van Borisovs partij, die de Bulgaarse politiek van 2008 tot 2021 domineerde.
Radev is niet de eerste Bulgaarse politicus die verkiezingen wint met politieke stabiliteit en corruptiebestrijding als belangrijkste campagnebeloften. De protestpartij van zanger Slavi Trifonov werd in 2021 de grootste, maar slaagde er niet in een coalitie te creëren. Later dat jaar wist ook het pro-Europese PP-DB een verkiezingsoverwinning niet te verzilveren, doordat een door hen geleide coalitie binnen een jaar ten val kwam. Met deze verkiezingsuitslag is oud-president Radev echter niet afhankelijk van coalitiepartners.
Radevs klinkende overwinning is reden tot zorg voor de Europese Unie en de Navo, waarvan Bulgarije allebei lid is. Het Kremlin reageerde maandag verheugd op de verkiezingsuitslag. Nadat Radev zich als president al verzette tegen de westerse sancties tegen Rusland en tegen het leveren van wapensteun aan Oekraïne, pleit hij nu voor het aanhalen van de banden met Rusland. Ook stribbelde hij tegen bij de Bulgaarse invoering van de euro, afgelopen januari.
Eerder in zijn carrière nam oud-straaljagerpiloot Radev in 2016 ontslag als commandant van de luchtmacht, omdat hij er niet mee kon leven dat Navo-landen patrouillevluchten zouden uitvoeren in het Bulgaarse luchtruim. Kort daarna meldde hij zich als onafhankelijke kandidaat voor de presidentsverkiezingen, die hij wist te winnen.
Toch verwacht Bulgarije-expert Tsjerneva niet dat Radev zich de komende maanden zal ontpoppen als notoire dwarsligger in Brussel. ‘Ik ben het niet eens met de speculatie dat Radev een ‘nieuwe Orbán’ zal zijn’, zegt Tsjerneva. Ze wijst op Radevs verzoenende woorden tijdens zijn eerste persconferentie na de verkiezingen. ‘Hij beloofde dat hij de Bulgaarse koers niet radicaal zal wijzigen. Daar heeft hij ook geen mandaat voor: de Bulgaarse bevolking is overwegend pro-Europees.’
Bovendien is Radev zich bewust van de risico’s die hij zou lopen als hij de confrontatie aangaat met de Europese Unie. Bulgarije, het armste land van de EU, blijft ook onder de volgende regering sterk afhankelijk van Europees geld. Wel verwacht Tsjerneva dat Bulgarije onder Radev kritischer zal staan tegenover de Europese steun aan Oekraïne. ‘Zijn instinct zal pro-Russisch blijven, dat staat vast. Maar hij kent ook de beperkingen waarmee hij te maken heeft.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant