Verkiezingen Bulgarije Een nieuwe partij, opgericht door de voormalige president, won zondag met overmacht de parlementsverkiezingen in Bulgarije. Nu is de vraag in Brussel: hoe pro-Russisch en eurokritisch is Rumen Radev?
Rumen Radev, leider van Progressief Bulgarije en winnaar van de verkiezingen, na de exitpolls van zondagavond.
Een week na het verlies van Viktor Orbán in Hongarije rekenden ook de Bulgaarse kiezers zondag af met de gevestigde politieke orde. Ze stemden massaal voor de vorige maand opgerichte partij Progressief Bulgarije van oud-president Rumen Radev (62). Met 45 procent van de stemmen heeft de nieuwe partij een absolute meerderheid in het parlement, 131 van de 240 zetels. Brussel is bezorgd: Radev is kritisch over de EU en wil de banden met Moskou aanhalen.
Zowel in Hongarije als Bulgarije behaalde een nieuwe partij, opgericht door een politieke veteraan, een monsterzege. Er zijn meer overeenkomsten. Zowel Radev als de Hongaarse winnaar Péter Magyar danken hun overwinning aan de belofte om de corruptie te bestrijden en de politieke macht van oligarchen af te breken. De kiezers hebben genoeg van de zelfverrijking van de politieke elite, en van de nauwe banden tussen politici, zakenlieden en criminelen. Ze verwachten verbetering van de economie en hun levensstandaard. Volgens Radev heeft de invoering van de euro begin dit jaar de inflatie aangewakkerd in het armste land van de EU.
Er is ook een belangrijk verschil. In Hongarije was het de vertrekkende premier die EU-beleid trotseerde door de relatie met Rusland te koesteren. In Bulgarije is dat de komende premier. Voorafgaand aan de verkiezingen keerde Radev zich tegen militaire steun van de EU aan Oekraïne, noemde hij de Russische annexatie van de Krim een „strategische realiteit” en pleitte hij voor behoud van de Europese import van olie en gas uit Rusland. Zondagavond zei Radev dat Bulgarije „op het Europese pad blijft”, maar pleitte hij ook voor „meer pragmatisme” van de EU. Dat laat zich waarschijnlijk vertalen als meer contact met Rusland en China.
‘Gevestigde politieke orde’ is een betrekkelijk begrip in Bulgarije. De tussentijdse verkiezingen van zondag waren de achtste in vijf jaar tijd. De Bulgaarse politiek wordt gekenmerkt door polarisatie en fragiele coalities. Oriëntatie op Brussel of Moskou is sinds de Russische invasie in Oekraïne een splijtzwam in het Balkanland dat zich vanouds verwant voelt met Rusland. De laatste regering in Sofia viel in december 2025 na grootschalige straatprotesten, in gang gezet door belastingverhogingen en een plan om de salarissen van ambtenaren te verhogen.
De politieke constante van de laatste jaren was de dominantie van de conservatief-populistische partij GERB van oud-premier Boyko Borisov. Die macht is voorbij: GERB haalde slechts 13,4 procent van de stemmen en gaat van 64 naar 39 zetels in het parlement. Ook de partij DPS van mediamagnaat Delyan Peevski, berucht vanwege zijn verstrengeling van politieke en zakelijke belangen, verliest fors. De monsterzege van Progressief Bulgarije maakt een einde aan de versplintering: slechts 5 van de 25 deelnemende partijen kwamen boven de kiesdrempel van 4 procent.
Progressief Bulgarije is een samenwerking van drie partijen, opgericht op 2 maart 2026. De naam is misleidend: net als bij de in naam sociaaldemocratische partij SMER in Slowakije is de economische agenda van Progressief Bulgarije een mix van communisme en kapitalisme: een sterke rol van de overheid in het publieke domein gaat samen met ruim baan voor particuliere ondernemers. In geopolitieke zin sluiten deze partijen aan bij uiterst rechtse partijen in West-Europa.
Voor de EU is de grote vraag: waar staat Radev precies? Wordt hij de opvolger van Orbán, een dwarsligger die de eenheid in het buitenlands beleid ondermijnt? De voormalige straaljagerpiloot, twee keer gekozen als president en in januari zelf opgestapt om mee te kunnen doen aan de verkiezingen, ontkent dat hij sterke banden met Moskou heeft.
Radevs politieke entree in 2016 werd volgens The Washington Post gesteund door de Russische veiligheidsdienst SVR. Onderzoekers van Balkan Free Media Initiative zagen kort voor de verkiezingen een sterke toename van pro-Radev berichten en video’s op TikTok en Facebook, afkomstig van nieuwe accounts. Het is niet bewezen dat Rusland erachter zit, maar er was volop „niet-authentieke activiteit”.
Van diverse kanten wordt het risico van ‘een nieuwe Orbán’ gerelativeerd. Een anonieme EU-diplomaat zegt tegen nieuwssite Politico dat Radev geen „disruptieve kracht” is zoals Orbán. Politieke leiders met een hang naar Moskou zoals Robert Fico in Slowakije, Andrej Babis in Tsjechië en nu Radev in Bulgarije „komen niet in de buurt van Orbán qua ervaring, vasthoudendheid, netwerk en ideeën”, aldus de diplomaat. Ook de vermaarde Bulgaarse politicoloog Ivan Krastev ziet geen leider van een anti-EU-blok in Midden- en Oost-Europa, zegt hij in The Washington Post. Bovendien kan en wil niemand het geld uit Brussel missen.
De Bulgaarse Maria Popova, als politicoloog verbonden aan een Canadese universiteit en auteur van een boek over de Russische oorlog tegen Oekraïne, voorziet dat Radev een nieuw perspectief binnen de EU zal brengen. Hij zal Russische standpunten verdedigen, maar niet eurosceptisch zijn zoals Orbán. Hij zal versterking van de EU als argument gebruiken: loslaten van Oekraïne en terugkeren naar goedkope Russische energie is goed voor Europa’s strategische autonomie, aldus Popova op berichtenplatform Bluesky.
Een aardige test voor Radevs positie is Overwinningdag, de Russische herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog in Moskou op 9 mei. Mogelijk is Robert Fico dit jaar niet de enige EU-premier die daarbij aanwezig is.