De Atlantische makreel verdwijnt uit Nederlandse supermarktschappen. Een jarenlange ruzie over visquota en vangstadviezen heeft geleid tot overbevissing en het verlies van het duurzaamheidskeurmerk.
is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over landbouw en voedsel.
Vanaf maandag ligt de Atlantische makreel niet meer in het schap bij Albert Heijn. In sommige winkels wordt de resterende voorraad deze week nog met korting verkocht, meldt een woordvoerder. De supermarkt volgt daarmee het voorbeeld van Lidl en Jumbo, waar de vis al uit het schap is verdwenen. Ook de inkooporganisatie Superunie, waar ketens als Plus en Dirk onder vallen, koopt geen Atlantische makreel meer in. Bij Aldi ligt geen verse makreel meer, en loopt het inkoopcontract voor ingeblikte makreel deze maand af.
De supermarkten hebben dat besluit genomen omdat de Atlantische makreel al jaren wordt overbevist. De vissoort raakte in 2019 al het duurzaamheidskeurmerk MSC kwijt. In april vorig jaar zette de Viswijzer, een adviesorganisatie voor duurzame viskeuzen, het sein op rood: niet kopen.
De Atlantische makreel is een roofvis die in scholen zwemt. Het leefgebied van de vis strekt zich uit van het noordoosten van de Atlantische Oceaan tot de Noordzee en de Middellandse Zee. De afgelopen decennia is het leefgebied naar het noorden opgeschoven, vermoedelijk door opwarming van het zeewater.
Van oudsher vissen vooral EU-lidstaten, het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen in het noordoosten van de Atlantische Oceaan op de makreel. Door het opschuiven van het leefgebied zijn ook IJslandse vissers zich op de makreel gaan richten, en zijn Noorwegen en de Faeröer-eilanden een groter deel van de vastgestelde vangstadviezen gaan opeisen.
Die vangstadviezen worden geregeld vastgesteld door de Internationale Raad voor het Onderzoek van de Zee (ICES), en zouden de basis moeten vormen voor de verdeling van visquota. Maar door onenigheid over de juiste verdeelsleutel zijn sinds 2010 geen nieuwe afspraken meer gemaakt.
In de praktijk stelt elk land zijn eigen quota vast. Sinds 2010 is daardoor 41 procent meer makreel uit de zee opgevist dan geadviseerd. ‘Visbeheerders blijven wetenschappelijke adviezen negeren’, zegt onderzoeker Thomas Brunel van Wageningen Marine Research, een van de opstellers van het ICES-advies. ‘Dan vis je te veel en daalt de populatie.’
Brunel betwijfelt of de boycot van de Nederlandse supermarkten veel gaat helpen. ‘Landen als Noorwegen, IJsland en de Faëroer exporteren het merendeel van hun makreel naar Azië en Afrika.’
In plaats van de Atlantische makreel komt Albert Heijn met een aantal alternatieven in het gerooktevisschap die wel een duurzaamheidskeurmerk hebben: haring, forel en Chileense horsmakreel. Die laatste lijkt qua smaak het meest op de vertrouwde Atlantische makreel, al is de horsmakreel iets minder vet.
Het beheer van de horsmakreel is bovendien goed geregeld, zegt Bart van Olphen van Fish Tales, een leverancier van vis. ‘De visbestanden zijn heel gezond, en er zijn strikte quota waaraan men zich houdt.’
Onderzoeker Brunel bevestigt dat: ‘Tien jaar geleden was de populatie er slecht aan toe, maar nu heeft die zich hersteld. Hij wordt goed beheerd.’
Dat de horsmakreel helemaal uit Zuid-Amerika moet komen, vindt Van Olphen geen bezwaar. ‘We halen onze zalm bijvoorbeeld ook uit Alaska en onze tonijn uit Indonesië. Voor makreel zwemt helaas geen duurzaam alternatief in Europese wateren.’ Het transport probeert hij zo duurzaam mogelijk te regelen, door de vis ingeblikt te vervoeren of diepgevroren naar een Nederlandse rokerij te brengen.
Source: Volkskrant