Hoe terecht en oprecht de oproep voor meer vrije geesten in de wetenschap ook is, als zij fundamentele vragen stellen en macht en verdienmodellen aantasten, gaat de wetenschapsdeur gelijk dicht.
In een opiniestuk op de site van de Volkskrant stellen Jan Boersma en Joshua Dijksman dat de wetenschap meer vrije geesten behoeft. De oproep komt tegen de achtergrond van nieuwe wetenschappelijke inzichten waaruit blijkt dat de oorzaak van dementie waarschijnlijk niet in de hersenen te vinden is. Een halve eeuw lang twijfelde geen wetenschapper daaraan; het was een absolute zekerheid.
Nu weten veel vrije geesten al langer dat dementie geen hersenziekte is. Deze vrijdenkers betwisten het medisch-wetenschappelijk mensbeeld, waarop de diagnose is gebaseerd. Sinds de onstuimige opkomst van de neurowetenschap zijn wij mensen ons brein geworden. Het bewustzijn is een hersenproduct. Logischerwijs moet dementie dus wel een hersenziekte zijn. Immers, het bewustzijn van mensen met dementie vertoont ernstige gebreken. Het sterft volgens de medisch-wetenschappelijke overtuiging geleidelijk af.
Over de auteur
Hans Siepel is schrijver en auteur van Stemmen van de ziel, vergeten waarheid van dementie.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Wat nu als wij geen breinmensen zijn en ons bewustzijn niet in het brein wordt geproduceerd? Wat is dementie dan? Tal van vrije geesten hebben de laatste decennia deze vragen aan de medische wetenschap voorgelegd. Maar zij waren niet welkom in het wetenschapshuis. Er zijn grenzen aan welke vragen vrije geesten mogen stellen. Ik weet daar zelf alles van. Twintig jaar geleden verscheen mijn boek Stemmen van de ziel, vergeten waarheid van dementie. In dit boek wordt de wetenschappelijke kijk op dementie als biologische aftakeling en ‘geestelijke leegte’ weerlegd; het is gefundeerd op een ander mensbeeld, waarin het bewustzijn geen hersenproduct is.
Op zich geen gekke gedachte. Het laatste boek van Dan Brown, Het ultieme geheim, gaat over dit inzicht. De onderzoeker en vrije geest in deze roman heeft het bewijs in handen dat het bewustzijn niet biologisch, maar een geestelijk ‘product’ is. De hersenen produceren niet, maar faciliteren het bewustzijn slechts.
In een lezenswaardig artikel van Wilma de Rek naar aanleiding van Browns boek stelt zij de terechte vraag waarom zijn boek niet tot een uitgebreid maatschappelijk debat heeft geleid. Temeer ook omdat het idee van een onstoffelijk en onsterfelijk bewustzijn, zo toont De Rek aan, geen nieuw inzicht is. Het is zelfs een stokoude gedachte. Het gaat terug tot de hermetische filosofische wijsheden van ver voor onze beschaving. De mens is volgens de hermetica een ‘goddelijk’ wezen, toegerust met een bezield, onstoffelijk bewustzijn.
Vanuit dit andere mensbeeld zien vrije geesten bij mensen met dementie iets heel anders. Niet het afsterven van bewustzijn. De ziekte tast weliswaar de hersenfuncties en het ‘ik-besef’ aan, maar creëert ruimte voor de stem van de ziel. Dementie is niet alleen verlies. Het is ook een proces van spirituele heling. Dat bood mijn moeder de mogelijkheid om alsnog een onverwerkt trauma van seksueel misbruik te verwerken.
Veel mensen maken aan het eind van hun leven de balans van dat leven op. Ook mensen met dementie doen dat. Dat wat in de reguliere zorg ‘onbegrepen gedrag’ of ‘hallucinaties’ is, is in werkelijkheid een poging om oude trauma’s uit te werken en met de omgeving te communiceren. Trauma’s waar de betrokken persoon nooit eerder over kon spreken. Wie echter mensen met dementie als ‘kapotte machines’ ziet en ook zo handelt, is oostindisch doof voor deze noodkreten. Wie met een andere mensbril naar de medemens met dementie ‘kijkt’, weet dat dementie geen eindstation van het mens-zijn is. Juist een vaak aangrijpende en betekenisvolle fase, waarin diepere lagen van de persoonlijkheid aan de oppervlakte komen.
Dat vraagt om een liefdevollere, meer intuïtieve benadering in de zorg. Gelukkig is dat besef de laatste jaren doorgedrongen bij veel hulpverleners die de dagelijkse zorg voor mensen met dementie vormgeven. Je ziet het terug in de zogeheten belevingsgerichte zorg. Zorgverleners herkennen dat een puur medische benadering tekortschiet en nemen de emotionele realiteit van patiënten serieus. Voor hen zijn het geen hallucinaties, maar de bestaande werkelijkheid van dat moment.
Blijft de vraag waarom vrije geesten niet welkom zijn als zij fundamentele vragen stellen. Vragen die raken aan het fundament van de wetenschap zelf. Wat weerhoudt dementieonderzoekers om de mogelijkheid onder ogen te zien dat de mens niet zijn brein is en dat logischerwijs de oorzaak van dementie dus niet in de hersenen te vinden is? Deze vragen verwijzen naar de terechte vraag die ook De Rek stelt, waarom in de media en aan praattafels dit bezield mensbeeld een groot taboe is en onbesproken blijft?
De roman van Dan Brown geeft het antwoord. Wanneer de hoofdrolspeler op het punt staat een manuscript te publiceren, en zo het grote publiek wil informeren over de ‘leugen’ van de breinmens, komen er machten en krachten in beweging. Zij doen er alles aan, inclusief gebruik van geweld, om publicatie te voorkomen. Er staat voor hen te veel op het spel.
Wanneer vrije geesten met fundamentele vragen en eigenzinnige inzichten reputaties, macht en verdienmodellen aantasten, dan wordt hun de wetenschapsdeur gewezen. Dan is er geen plaats in de herberg van de wetenschap. Hoe terecht en oprecht de oproep van Boersma en Dijksman waarschijnlijk ook is.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant