is bestuurskundige en filosoof.
Hoewel de meeste lezers – en zeker lezeressen – zullen weten dat mannen graag de baas spelen, lijkt er de laatste tijd meer aandacht te ontstaan voor de kwalijke kanten van die neiging. Het gaat onder andere om de vraag waarom mannen het eventuele wangedrag van een dominante soortgenoot niet afwijzen, maar toelaten of zelfs bewonderen.
Dat laatste is onmiskenbaar het geval in de zogeheten manosfeer, waar mannen tegen elkaar opbieden over hun lichamelijke kracht, het geld dat ze verdienen en de wijze waarop ze vrouwen aan zich onderwerpen. Maar het speelt evengoed in het Witte Huis, waar ministers en andere functionarissen op een slaafse wijze om de grote baas heen draaien.
Bovendien is het regelmatig aan de orde bij grote bedrijven. Deze worden vaak geleid door mannen die liever macht uitoefenen dan empathie opbrengen – een houding die binnen het bedrijf zelden door anderen weersproken of veroordeeld wordt.
Ten slotte doet het zich voor op een meer alledaags niveau. Bijvoorbeeld als mannen blijven zwijgen wanneer ze geweld of intimidatie tegen vrouwen waarnemen. Een en ander roept twee vragen op: hoe verklaar je dat gedrag? En wat kun je eraan doen?
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Bij het eerste punt valt op dat we de oorzaken vandaag de dag vooral in een sociale en culturele hoek zoeken. Mannen hebben niet geleerd om met hun kwetsbare kanten om te gaan of te praten over hun gevoelens op dat vlak. Ze huldigen traditionele normen op het gebied van gender of geslacht en houden vast aan bepaalde privileges uit het verleden.
Ze lijden onder een ideaalbeeld waarbij de man agressief, actief en onafhankelijk zou moeten zijn. En ze hebben uiteraard alle belang bij het in standhouden van de vele voordelen die de gangbare arbeidsdeling in het persoonlijke, professionele en publieke leven hun nog altijd biedt. Anders gezegd: we volgen Simone de Beauvoir door te geloven dat je niet als man geboren wordt. Je wordt sociaal-cultureel tot man gemáákt en dus kunnen wij onszelf ook veranderen.
Die zienswijze lijkt mij niet alleen eenzijdig, maar ook weinig effectief. Ze berust op een achterhaalde oppositie waarbij natuur en cultuur elkaar zouden uitsluiten. Inmiddels gaan alle serieuze wetenschappers ervan uit dat ‘nature’ en ‘nurture’ voortdurend op elkaar inwerken. Het spreekt voor zich dat sociaal-culturele factoren van invloed zijn maar dat gaat evengoed voor natuurlijke motieven op. Daarbij is met name van belang dat wij nog steeds primaten zijn. Ofschoon mensen zes miljoen jaar geleden een eigen weg gingen, bleven heel wat kenmerken van primaten in onszelf doorwerken.
Tot die kenmerken behoort dat mannen een op dominantie gebaseerde hiërarchie vormen. Dat werd onderzocht door Frans de Waal die zijn eerste boek wijdde aan machtsvorming bij chimpansees, de primaten die evolutionair gezien het dichtste bij ons staat. Overigens komt deze dominantie niet zozeer voort uit de inzet van geweld, maar uit het vormen van coalities tussen mannen.
In zijn laatste boek heeft De Waal dat idee genuanceerd, maar hij blijft erbij dat mannen, vergeleken met vrouwen, vooral op macht en status zijn gericht. Die gerichtheid gaat niet vanzelf weg, ook niet in een moderne maatschappij waar de gelijkwaardigheid van mensen een cruciaal beginsel is.
Dat brengt ons bij de tweede vraag: hoe te voorkomen dat die oude mannelijke neiging om de baas te spelen in misbruik, agressie en ander wangedrag ontaardt? Feministen zetten graag in op kwaliteiten, waarden en vaardigheden waarin vrouwen altijd al goed waren. Ze zouden graag zien dat mannen hun feminiene kant erkennen en ontwikkelen.
Om mogelijke misverstanden te voorkomen: dat is wat mij betreft een prima zaak. Maar je moet wel maat houden en niet de illusie koesteren dat alle mannen ermee instemmen. Wellicht is het beter om te streven naar een beschaafde vormgeving van bepaalde neigingen die mannen van oudsher aan de dag leggen. Dat is iets anders dan deze vanuit een vrouwelijke visie te veroordelen.
Bij een alternatieve aanpak gaan we mannen aanspreken op iets waarvoor ze inderdaad gevoelig zijn. Maak het afwijzen van wangedrag door anderen tot een erezaak. Een echte man zegt ‘nee’ waar soortgenoten ‘ja’ zeggen. Hij volgt zijn geweten, terwijl anderen de leider volgen. Hij handelt, waar zijn broeders toekijken of afwachten. Door zulke morele helden publiekelijk te waarderen, neemt beschaafd gedrag onder mannen als vanzelf toe. Ze zijn immers tot veel in staat, zolang het om status en erkenning gaat.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant