Als Italianen niet oppassen, zal het met hun taal net zo aflopen als met het Latijn. Met die waarschuwing komt Paolo D’Achille, voorzitter van het gerenommeerde taalinstituut Accademia della Crusca. ‘Italianen verzinnen geen nieuwe woorden meer, ze pikken alles uit het Engels.’
is correspondent Italië, Griekenland en de westelijke Balkan voor de Volkskrant.
Een baby gang is een jeugdbende, wie aan footing doet gaat hardlopen en een dag thuiswerken heet smart working. Ook in het Italiaanse straatbeeld duiken de verbasteringen van het Engels op. Zo is in elke wijk wel een sexy shop met speeltjes voor in de slaapkamer te vinden.
De opkomst van het Itanglese, zoals dit fenomeen in de Italiaanse volksmond heet, baart de Accademia della Crusca grote zorgen. ‘Als we op deze voet doorgaan zal het Italiaans uitsterven’, zegt Paolo D’Achille in zijn werkkamer op de universiteit van Rome, waar de 70-jarige professore doceert.
Dat steeds meer Italianen Engels spreken noemt hij ‘natuurlijk’ een goede ontwikkeling, maar de ‘luiheid’ die daardoor ontstaat ziet hij met lede ogen aan. ‘We bedenken geen nieuwe woorden meer, maar nemen alles klakkeloos over, en vaak ook nog eens verkeerd.’
De academie, vergelijkbaar met de Vlaams-Nederlandse Taalunie, spant zich sinds 1583 in om het Italiaans ‘zuiver’ te houden.Tijdens de coronapandemie verzette het instituut zich met wisselend succes tegen de opmars van woorden als contract tracing, green pass en recovery fund. Toch kwam de verengelsing al eerder op gang. Zo noemde de regering van Matteo Renzi in 2014 een nieuwe arbeidswet de Jobs Act.
In de academische wereld worden studies vaker uitsluitend in het Engels aangeboden. En wie een onderzoek publiceert en een groot publiek wil bereiken, ontkomt er niet aan. ‘Logisch, maar daardoor verdwijnt het Italiaans langzaam naar de achtergrond’, waarschuwt D’Achille, die zelf geen Engels spreekt.
‘Social dinner en coffee break’: na even nadenken komt onderzoeker Priscilla Palante (34) op een aantal woorden die ze regelmatig ‘leent’. ‘Waarschijnlijk zijn we het zo normaal gaan vinden dat we ze niet meer herkennen.’ De onderzoeker is in dienst van de universiteit en merkt dat collega’s meer Engelse woorden adopteren. ‘Al is die ontwikkeling ook goed voor een wetenschappelijke carrière.’
Onder een spandoek tegen de blokkade van Cuba en naast de aula Gaza leest Finagnon Alain Richard (21) op zijn iPad een boek over de ontstaansgeschiedenis van de islam. In het Italiaans, een taal die de student Frans en Arabisch zelf nog maar ‘zelden’ spreekt. ‘Met mijn vrienden uit de buurt praat ik meestal Pidgin, Nigeriaanse slang.’
Iets verderop in de hal zit Patrizio Manco op een vriend te wachten. Voor zijn master moderne talen onderzocht hij e-sports, waar het Itanglese volop wordt gebezigd. ‘Als gamers iemand vermoorden zeggen ze killare, een verbastering van het Engelse to kill.’
Ook op TikTok en YouTube hoort hij het veelvuldig voorbij komen. ‘De rol van sociale media wordt belangrijker. Vroeger keek iedereen naar de televisie waar standaard Italiaans wordt gesproken, maar daar kijken jongeren helemaal niet meer naar.’
Erg vindt de 24-jarige student dat niet. ‘Een taal is nou eenmaal levend, daar doe je niets aan.’ Dat het Italiaans eenzelfde lot beschoren is als Latijn, zoals D’Achille vreest, gelooft hij niet, al vindt hij het spannend om tegen de hoogleraar in te gaan. ‘Wist je dat hij erg beroemd is in Italië?’
D’Achille groeide uit tot ‘taaldokter’ van de natie door zijn televisieoptredens in de ochtendshow Unomattina in famiglia, waar hij in een huiselijke setting vragen van kijkers beantwoordt. De professor nam de rubriek over van de vorige voorzitter van de Accademia della Crusca, die ermee begon om het stoffige, ietwat elitaire imago van het taalinstituut op te poetsen.
Ook in andere landen laait de discussie over de invloed van het Engels op, maar die hoeven zich volgens D’Achille minder zorgen te maken. Frans en Spaans wordt bijvoorbeeld op veel meer plekken gesproken. Ook Duits is een ‘sterkere’ taal dan het relatief ‘nieuwe’ Italiaans, dat zich pas sinds de eenwording in 1861 mondjesmaat over het hele land verspreidde en de lokale dialecten verving.
Ondanks zijn waarschuwing voelt de hoogleraar weinig voor dwang, zoals de partij van premier Giorgia Meloni een paar jaar geleden voorstelde. Met een wetsvoorstel probeerde Fratelli d’Italia de ‘anglofilia’ een halt toe te roepen om ‘de taal van Dante te beschermen’. Bedrijven en overheidsinstanties zouden een boete krijgen als ze buitenlandse termen in hun officiële communicatie zetten. Functies als manager en CEO moesten verdwijnen.
Zo’n maatregel is niet nieuw. In de jaren dertig verbood de fascistische dictator Benito Mussolini kranten en ondernemers nog langer buitenlandse woorden als weekend, cocktail en garage te gebruiken. De erfenis van dat beleid is op sommige plekken nog altijd zichtbaar.
Als D’Achille een caffè bestelt in de studentenbar tegenover de universiteit wijst hij naar het menu aan de muur. Onder het kopje ‘snacks’ worden tramezzini aangeprijsd voor 2,50 euro. Had daar zonder Mussolini iets anders gestaan? ‘Dat denk ik niet. Het alternatief was gewoon sterk genoeg om de opmars van sandwich te stoppen.’
Dit is de eerste reportage van onze nieuwe correspondent Italië, Griekenland en de Westelijke Balkan. Haar standplaats is Rome.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant