Weidsheid en leegte – je hoeft er niet voor naar Spanje of Schotland. In Lelystad stap ik op de veerboot van Natuurmonumenten en sta ik drie kwartier later op een onbewoond eiland in de onmetelijke oceaan. Blauwe hemel, cumuluswolkjes, tetterende vogels, een vrij goed humeur. Je bent hier voor werk, vriend, lach ik mezelf uit.
De Marker Wadden zijn geen wadden. Er is geen getij en het water is al heel lang niet zout meer. Het is een kunstmatige archipel, geboetseerd uit zand, klei en het slib dat het water vertroebelde en de Markermeerbodem verstikte. Win-win voor een helderder meer en voor de vogels, vissen en planten die zich hier hebben gevestigd. ‘Geschapen natuur’ is in Nederland geen oxymoron.
Dit is het nieuwste speeltje van Rijkswaterstaat en werkverschaffing voor de baggerlobby, dacht ik vroeger. Nu ik er voor het eerst ben, geef ik me gewonnen. Natuurlijk, het is ook een pleisterplaats voor vogelaars en oudere wandelaars op verstandige schoenen, er passen zestig jachtjes in de haven en via Landal kun je er een ‘duurzaam eilandhuisje’ huren. Ook de archipel is geen natuur-alleen – daarvoor moet je dus wel naar Spanje of Schotland.
Maar dit licht vind je alleen op groot water. In het westen blikkert iets wat Enkhuizen moet zijn. Aan de zuidelijke horizon alleen de torens van Almere. Daar moeten ook de Oostvaardersplassen liggen, die met de Marker Wadden behoren tot het Nationaal Park Nieuw Land.
Toch kan het hier weleens minder weids en leeg worden. Lelystad heeft ambitieuze plannen voor huizenbouw en een „bruisend recreatief en toeristisch gebied” in het Markermeer.
En de Tweede Kamer nam vorige week met algemene stemmen een motie aan die de regering vraagt om onafhankelijk onderzoek naar nieuw land voor woningbouw in Markermeer en IJmeer – de driehoek Amsterdam, Marken, Almere. Plus uitbreiding van de Marker Wadden, vermoedelijk als ‘natuurcompensatie’.
Het plan voor ‘IJstad’ is al oud. Het dook ook op als een van de tien nieuwe steden die D66 wil bouwen. „IJstad wordt min of meer onmogelijk gemaakt door hoe wij het Markermeer bestemmen, namelijk als zoetwaterbuffer”, zei Pieter Grinwis (ChristenUnie) in de Tweede Kamer.
Wat er uit dat onderzoek moet komen, staat voor hem al vast, zei hij. „Als je gaat rekenen, klopt dat niet. Dan is het gewoon veel te makkelijk opzij geschreven door het vorige kabinet slash de ambtenaren.” Ook met woningbouw blijft er genoeg Markermeer over, zei hij.
Negeer dat Markermeer en IJsselmeer in 2024 bijna overstroomden toen ze de rivierafvoer moest bergen na bijbelse regenval in Duitsland en spuien via de Afsluitdijk wekenlang niet lukte, wegens aanhoudend hoog water in de Waddenzee. En never mind de periodes van droogte, vaker en langer, waarvoor juist extra zoetwater onmisbaar is.
Een open Markermeer dempt zulke schokken. ‘Slash de ambtenaren’ hebben misschien gelijk. Het is niet voor niets dat langs de hele ex-Zuiderzee dijken worden verhoogd. Wees blij dat de Markerwaard er nooit is gekomen, dan was er nog minder meer.
„We willen Lelystad verbinden met Nationaal Park Nieuw Land en gebruik maken van de ligging aan het grote, open water”, schrijft de gemeente. „Onderscheidend wonen met uitzicht op de natuur.”
Voor het hele Markermeer is dit het uitzicht: ruimte kan zich moeilijk verdedigen. Nederland houdt vol dat belangen niet ten koste van elkaar gaan, dat we niet hoeven kiezen. Dat wij het land van én-én blijven.
Hans Steketee doet elke maandag ergens vanuit Nederland verslag
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen