Europa is afhankelijk van de Verenigde Staten voor zijn veiligheid, luidt de gangbare wijsheid, dus kan het de Amerikanen maar beter te vriend houden. Maar Amerika heeft zijn Europese bondgenoten net zo hard nodig, blijkt bij Ramstein Air Base, in Duitsland. En dat geeft invloed.
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij doet voor dit verhaal verslag vanuit Ramstein en omgeving.
Of het drukker is geweest op Ramstein Air Base de afgelopen maanden? ‘Oh yeah’, zegt een beveiligingsbeambte die werkt op de Amerikaanse luchtmachtbasis. Nou en of. ‘Sinds de oorlog in Iran is begonnen, komt de ene na de andere vlucht hier aan. Vooral veel combat personnel, mannen met wapens en spullen die wij niet mogen controleren. Die lopen zo door, geen idee wat ze komen doen.’
Grote kans dat de mannen deel uitmaken van de duizenden mariniers die de Verenigde Staten verscheepten richting het Midden-Oosten om een eventuele grondinvasie van Iran voor te bereiden. Ramstein Air Base, in het gelijknamige Duitse stadje ten westen van Kaiserslautern, is ‘de global gateway’ voor de Amerikaanse krijgsmacht.
Troepen, wapens, bommen, brandstof, eindeloze hoeveelheden materieel van allerlei soorten. Alles wat vanuit de VS richting Europa, Afrika of het Midden-Oosten gaat, of andersom, gaat via Ramstein. Mariniers op weg naar conflict. Militairen, ondersteunend personeel en familieleden die voor vakantie naar de VS reizen met de Baltimore Boomerang, een militaire pendeldienst. En heel veel spullen. Het loopt via de vliegbasis Ramstein.
‘Mijn schoonzus vliegt KC-135’s, dat zijn tankvliegtuigen. Maar toen de Golfstaten onbereikbaar waren door Iraanse aanvallen, zaten die vliegtuigen vol met tampons en wc-papier voor de burgerbevolking in Dubai’, zegt Max Tanner (48), een Amerikaanse ICT-specialist die niet op de basis werkt. ‘Alles wat je kunt bedenken voor ons en onze bondgenoten wordt via Ramstein ingevlogen.’
De tweede rol die Ramstein speelt, is die van hoogspecialistisch militair hospitaal. Amerikanen die ernstig gewond raken in bijvoorbeeld Afghanistan, Iran of Irak worden overgebracht naar Ramstein. Daar zijn de militaire traumachirurgen die complexe operaties kunnen uitvoeren. ‘Toen vorige maand die KC-135’s boven Irak botsten (een vliegtuigcrash waarbij zes Amerikanen sneuvelden, red.) kwamen de bodybags hiernaartoe, om daarna naar de VS te gaan’, zegt een medewerker van het vliegveld, die onder geen beding herkenbaar in de krant wil uit angst voor baanverlies.
‘Zonder bases zoals deze kunnen de Amerikanen onmogelijk hun mondiale militaire macht doen gelden’, zegt John Constance van de Atlantische Akademie, een non-profitorganisatie die is opgericht door de Duitse deelstaat Rijnland-Palts om onder meer de banden tussen de lokale bevolking en haar Amerikaanse medebewoners te bevorderen.
Dat geeft Europese gastlanden van Amerikaanse bases – in het Verenigd Koninkrijk, Italië, Spanje, Griekenland en Duitsland – invloed op het Amerikaanse beleid. En misschien, zo wordt in Duitsland heel voorzichtig gesuggereerd, ook wel verantwoordelijkheid.
Vanaf het Herrengärtchen, een heuvel op enkele kilometers van de basis, ontvouwt zich Amerika’s militaire macht onder een helblauwe hemel. Beneden strekken zich twee landingsbanen uit, erachter de hangars en de witte radarkoepels, waarvan wordt gefluisterd dat die als signaalbrug dienen voor de drone-operaties van de Verenigde Staten wereldwijd.
Op de voorgrond, tussen de bomen, ligt een serie met gras bedekte heuvels. Vermoedelijk de ondergrondse brandstoftanks waar 34 miljoen liter kerosine ligt opgeslagen. Die werd de afgelopen weken ingezet om Iran te bombarderen. Ramstein is de thuishaven van de 86th Airlift Wing, een onderdeel van de Amerikaanse luchtmacht dat verantwoordelijk is voor transport van goederen en personeel, en medische evacuaties, in Afrika en het Midden-Oosten.
Maar vandaag zijn het niet alleen hun C-130 Super Hercules-vliegtuigen die rond de basis cirkelen. Er staan meerdere C-17 Globemasters op het asfalt, de zwaarste militaire transportvliegtuigen van de VS, in staat om grote contingenten militairen snel wereldwijd te verplaatsen. En er zijn KC-135’s, de tankvliegtuigen die de Amerikaanse bombardementen op het Midden-Oosten mogelijk maken. Op deze middag vertrekt of landt elke drie minuten een andere grijze gigant met donderend geraas.
‘Dat is zo sinds een paar dagen voor de aanval op Iran’, zegt Martina (64), die niet herkenbaar in de krant wil. Voor de mensen hier is er niks geheims aan Amerika’s plannen, zegt zij; de hele regio weet wanneer er iets loos is. ‘Dan komen plotseling enorme transporten op gang, landen dag en nacht vliegtuigen op de basis, en weten wij: Trump heeft weer wat in zijn hoofd.’
Wat vindt ze er eigenlijk van, dat haar regio zo’n belangrijke rol speelt in Amerika’s oorlogen? Martina trekt een wenkbrauw op bij de vraag, zoals wel meer mensen hier. De basis is een fact of life. ‘Wij voegen ons naar de besluiten van de Duitse regering, zoals Europese landen zich naar de Amerikanen moeten voegen. Ik steun de Amerikaanse oorlogen niet, maar denk er verder niet teveel over na. Als die basis hier niet zou zijn, dan gaat hij ergens anders heen.’
Zo zou de Duitse federale regering het wellicht niet verwoorden, maar Martina heeft wel een punt: Europa kán niet zonder Amerikaanse militaire slagkracht. Dat legde Patrick Keller, analist veiligheid en defensie bij de toonaangevende Duitse denktank DGAP, eerder deze maand nog eens uit. De grootste bedreiging voor Europese veiligheid, zegt Keller, is Poetins Rusland. En het is volstrekt onmogelijk om dat land af te schrikken of te bestrijden zónder de VS.
Keller: ‘Grootschalige, conventionele oorlogsvoering vereist volledig geïntegreerde wapensystemen en eenheden, onder één commandostructuur, voorzien van communicatiesystemen en battlefield intelligence gedragen door eigen satellietsystemen. Rusland heeft dat. De VS hebben dat. China is hard op weg. Europa moet op al die vlakken een enorme inhaalslag maken. We zijn niet eens begonnen te plannen voor een verdediging zonder de VS.’
Er is een solide juridische basis voor Ramstein. Vorig jaar klaagden twee Jemenitische staatsburgers de Duitse staat aan bij het Grondwettelijk Hof, Duitslands hoogste rechtbank. Duitsland, zeiden zij, faciliteert met Ramstein Amerika’s dodelijke drone-aanvallen en die aanvallen schenden het internationaal recht.
Ze vingen bot. De rechter oordeelde dat de regering verregaande bevoegdheid heeft om ’s lands buitenland- en veiligheidspolitiek vorm te geven. Alleen bij ‘serieus risico op systematische schending van het internationaal recht’ moet de regering ingrijpen. Ramstein, in principe, is legaal.
En goed voor de trans-Atlantische banden. Kijk maar naar Iran, waar Trump klaagt dat Europese Navo-landen hem in de steek laten. Naar Spanje, dat de VS verbood om zijn basis te gebruiken voor aanvallen op Iran. Trump is boos, maar accepteert het. Want de Verenigde Staten hebben Europa nodig, en dat geeft Europese landen invloed. De wapenstilstand in Iran is ongetwijfeld ook het resultaat van Europese diplomatie: EU-regeringsleiders die achter gesloten deuren tegen Trump zeggen dat ze willen dat hij stopt. Zolang de strategische banden solide zijn, zit Europa aan tafel. Moralisme is daarbij ondergeschikt.
‘En stel nou dat we afscheid zouden nemen van Ramstein’, zegt Roderick Kiesewetter, parlementslid en langjarig buitenlandspecialist van de Duitse regeringspartij CDU. ‘Dan kan ik me goed voorstellen dat de VS overeenkomsten sluiten met andere landen. Met Polen bijvoorbeeld, met (het radicaal-rechtse, red.) Italië of met Frankrijk, waar volgend jaar verkiezingen zijn (en Marine Le Pen van het radicaal-rechtse Rassemblement National zou kunnen winnen, red.). Zolang er geen juridische noodzaak is, zal de Duitse regering haar beleid omtrent Ramstein niet veranderen.’
Integendeel, blijkt in het kantoor van Ramsteins burgemeester.
Kijk, zegt Ralf Hechler (54), wijzend op een reusachtige satellietfoto aan de muur. Deze 15 vierkante kilometer zijn de basis. Dit is de medische faciliteit waarom Ramstein zo beroemd is. En daar, ten noorden, daar bouwen de Amerikanen een nieuw, hypermodern ziekenhuis. Dat wordt de duurste hoogbouw ooit gerealiseerd in Duitsland. Kosten: 1,8 miljard euro. In 2030 moet het klaar zijn.
De hele regio Kaiserslautern, waar de grootste Amerikaanse militaire gemeenschap buiten de VS leeft, wordt uitgebreid. Er wonen hier 54 duizend Amerikanen. Ramstein is het kopstuk, maar het stikt hier van de militaire instellingen. Er komt een mysterieuze nieuwe basis voor elitetroepen, kosten 500 miljoen. Er wordt geïnvesteerd in heropening van eerder gesloten faciliteiten.
Kennelijk is Trump van alles van plan, zegt de burgemeester. En dat is goed nieuws voor zijn stadje.
Door de open ramen van het Rathaus, een 18de-eeuws gebouw van hout en steen, klinkt vogelgezang. Merels, denkt de burgemeester, of kieviten. Misschien mezen. Het is een warme dag midden april, 15 graden, windstil en geen wolkje aan de lucht. Het enige geluid dat dit zou kunnen verstoren zijn vliegtuigmotoren. Maar om een of andere reden verplaatsen veel vliegbewegingen in tijden van conflict naar de avond en nacht, zegt Hechler. Het zal iets met tijdsverschil en troepentransport te maken hebben.
De basis, waarnaast Hechler is opgegroeid, heeft zijn stadje leven ingeblazen. Na de Tweede Wereldoorlog waren er eerst de Fransen. Toen kwamen in 1952 de Amerikanen, het Marshall-plan, de investeringen, en daar leeft de regio nog altijd van.
Ramstein-Miesenbach, het dorp pal naast de basis, telt achtduizend inwoners. De basis biedt 2.350 banen voor burgers. Er is hier 100 procent werkgelegenheid. In 2025 ontving de kleine gemeente 9,7 miljoen euro aan belastinginkomsten van de basis. Hotels in de regio boeken jaarlijks 70 duizend overnachtingen. Mensen verhuren hun huizen voor veel geld aan officieren. Zonder de basis, zegt Hechler, blijven een houtzagerij en een logistiek centrum over. En misschien wat toerisme.
En al die Amerikanen zorgen voor leven in de brouwerij, volgens inwoners van Ramstein. Anders was het maar een saaie boel geweest. Restaurant Big Emma verkoopt steaks van 250, 500 of 1.000 gram. De Hamburger Tower is een kwart meter hoog. ‘She didn’t get big by eating air’, verklaart een serveerster de naam van het etablissement, terwijl de Amerikaanse clientèle zich door bergen voedsel heen werkt.
Chevrolets Corvettes en Harley-Davidsons rijden door de dorpen rondom de basis. Grote winkelcentra sieren de regio. Loop door het centrum van Landstuhl, buurgemeente van Ramstein, en heel even lijkt het een alledaags slaperig stadje. Vakwerkhuizen met houten dwarsbalken staan langs stille straten.
Maar ga de hoek om, tegenover het kleine station, en plots schijnen – zelfs op een doordeweekse avond – daar de neonlichten van maar liefst vier stripteaseclubs, die Amerikaanse militairen warm verwelkomen. Aan de bar, tegenover een getatoeëerde serveerster met enorme borsten, verklaren breedgeschouderde mannen boven hun Jack Daniel’s dat ze journalisten moeten verwijzen naar de ‘Public Affairs Officer on base’.
Als Ramstein zou sluiten, ligt de hele regio op zijn gat, zegt een medewerker van een restaurant. ‘Wij leven allemaal van de basis en het werk dat ze verschaft. If Ramstein goes, this town is dead’.
De uitbreiding is ook goed nieuws voor de Amerikanen. Want die wonen hier nu eenmaal dolgraag.
‘Waarom ik hier ben? Have you seen our president?!’ De jonge moeder, die met twee kinderen restaurant Cockpit Lounge uitloopt, wordt even door haar echtgenoot aangekeken. Rustig aan. Beiden werken op de basis, beiden in niet-militaire rollen, beiden willen absoluut niet herkenbaar in de krant; dat kost ze hun baan, en dus hun verblijf in Duitsland. En het is hier ge-wel-dig.
‘In de VS moet ik zeven uur rijden om mijn staat uit te komen’, zegt de vader. ‘Hier: met een paar uur rijden ben ik in Amsterdam, Frankrijk, Italië of Oostenrijk. Al die talen en culturen binnen handbereik. Mijn kinderen krijgen op de basis geweldig onderwijs. Het is hier stil, rustig, ze kunnen op straat spelen, krijgen de jeugd die ik in de jaren negentig zelf ook in Amerika had, maar die er nu niet meer mogelijk is.’
Daar gaat het vooral om, zegt de moeder: veiligheid. In de VS stikt het van de wapens, zegt ze. Dat was niet altijd zo, zegt haar man. ‘Toen ik opgroeide, in een Republikeinse staat, was er bij mij in de straat één gezin waarvan de vader een wapen achter slot en grendel had, in een kluis. Sinds Trumps Maga-beweging en de wapenlobby de handen ineen hebben geslagen, zijn er werkelijk overal wapens. Als mijn kinderen ergens spelen, weet ik nooit wat daar allemaal in huis ligt.’
Rest de vraag: gaan de trans-Atlantische banden, het Navo-bondgenootschap dat al 75 jaar Europa’s veiligheid garandeert, de drie jaar die Donald Trump nog resten als president overleven? Een Amerikaanse veertiger die deze avond met een groep Oekraïners in de afgelegen binnentuin van een hotel het glas heft, denkt even na over de vraag. Hij wil niet met naam in de krant, noch willen de Oekraïners dat. ‘Je overvalt ons een beetje, vriend, we zijn hier iets aan het afsluiten en mogen daar niet vrijuit over spreken.’
Maar goed, de Navo. ‘Weet je, ik denk van wel’, zegt hij lijzig, met een Tennessee-drawl. ‘Zoals ik het zie, is de wereld verwikkeld in een strijd tussen goed en kwaad. De Europeanen zijn onze partners, aan de goede kant. Dat zijn ze al heel lang en dat zullen ze blijven.’
Source: Volkskrant