De Zweedse regering wil supermarkten en apotheken verplichten contant geld te accepteren, een kleine revolutie in een verder cashloze samenleving. Maar volgens een nationale protestgroep gaat dat niet ver genoeg.
is sinds 2020 correspondent in Scandinavië en Finland van de Volkskrant. Hij woont in Stockholm.
‘Jij bent het’, roept de 80-jarige Björn Eriksson door de megafoon, wijzend op een van zijn medestanders. ‘En jij bent het’, houdt hij een ander voor. ‘Jij bent het die zelf mag beslissen hoe je wil betalen. Wil je digitaal, ga je gang. Maar wil je cash betalen, dan moet dat ook kunnen.’
De demonstranten, veelal senioren, die op het plein voor het parlement in Stockholm in een halve cirkel voor Eriksson staan, knikken. En als Eriksson even later een slogan inzet, roepen ze luid terug. ‘Vad vill vi ha? Kontanten är kvar!’, oftewel: ‘Wat willen we bereiken? Contant geld moet blijven!’
In de Riksdag spreken volksvertegenwoordigers deze ochtend, eind maart, over het plan om Zweedse supermarkten en apotheken te verplichten contant geld te accepteren. De regering wil zo garanderen dat burgers in geval van een storing, cyberaanval of een andere noodsituatie altijd eten en medicijnen kunnen kopen. Daarnaast moeten banken ervoor zorgen dat het storten en opnemen van geld altijd mogelijk is.
Voor de tien jaar bestaande protestkoepel Kontantupproret waar onder meer de Zweedse consumentenbond en seniorenvereniging PRO bij aangesloten zijn, gaat dat lang niet ver genoeg. Zij willen in veel meer winkels in Zweden weer contant kunnen betalen. ‘Politici hebben de deur geopend, nu moet er een voet tussen’, roept voorzitter Eriksson theatraal.
De demonstranten zijn boos omdat Zweden in de afgelopen tien jaar een vrijwel cashloze samenleving is geworden. Slechts een op de tien betalingen in winkels verloopt contant (in Nederland 22 procent), waarmee het land voorop gaat in Europa.
Het contantvrije Zweedse leven draait niet alleen op pin-apparaatjes, maar ook op de veel gebruikte app Swish, waarmee je makkelijk geld verstuurt of ontvangt. Met de in 2012 door Zweedse banken geïntroduceerde app kun je iemand snel betalen, online iets bestellen of je belasting voldoen. Bijna 350 duizend bedrijven en negen miljoen particulieren hebben een Swish-account – op een inwonertal van iets meer dan 10,5 miljoen.
De innovatiegekke Zweden zijn zo dol op de app en alle andere vormen van elektronisch betalen dat het goed mogelijk is dat Zweedse jongeren – of een buitenlandse correspondent die vijf jaar geleden naar Stockholm verhuisde – nog nooit Zweeds contant geld in handen hebben gehad.
De mooie biljetten met regisseur Ingmar Bergman (200 kronen), diplomaat Dag Hammarskjöld (1.000 kronen) en schrijver Astrid Lindgren (20 kronen) gaan aan hen voorbij.
Bedrijven en winkels zijn laaiend enthousiast, omdat het digitale verkeer veiliger en makkelijker is. Op veel plekken, van het kleinste winkeltje tot aan de ijscokar, kun je met contant geld niet eens meer terecht. Uit een vorig jaar gehouden peiling van de Zweedse centrale bank bleek dat tweederde van de bedrijven geen cash meer accepteert – al zijn de verschillen tussen sectoren groot.
Britta Kärnström (73) van PRO, die met een protestbord (‘behoud contanten’) meedoet aan de betoging, zegt dat veel ouderen niet meer meekomen. ‘Ze kunnen bijvoorbeeld niet goed lezen van een scherm of ze hebben moeite met het op knopjes drukken. Die groep wordt nu buitengesloten.’
Het Zweedse post- en telecommunicatieagentschap PTS stelde eind 2025 dat er 280 duizend ouderen zijn die zelden of nooit internetdiensten gebruiken. Bijna allemaal zijn ze 85 jaar of ouder. Zij vinden de diensten ingewikkeld en zijn vaak bang voor fraude. Volgens PTS moet de overheid meer doen om deze ouderen te helpen.
Zelf gebruikt Kärnström ‘heel zelden’ contant geld. ‘Maar ik weet niet hoe het over tien, vijftien jaar zal zijn, misschien krijg ik dan ook problemen. Het belangrijkste is dat de mogelijkheid blijft bestaan om contant af te rekenen.’
Aline Timan (23) van PR-bedrijf ANPR, dat de organisatie helpt met campagne voeren, zegt dat toegang tot contant betalen ook belangrijk is voor andere groepen, zoals slachtoffers van huiselijk geweld. ‘Vrouwen die hun gewelddadige partner verlaten kunnen hun bankpasje of app niet gebruiken. Als hun partner toegang heeft tot haar account en ziet waar ze iets koopt, kan hij haar opsporen.’
Dat de regering nu weer de waarde van bankbiljetten en munten benadrukt, is vooral vanwege de paraatheid. Sinds de Russische invasie in Oekraïne nam het land verschillende maatregelen om de bevolking voor te bereiden op crises. De Riksbank adviseert sinds vorige maand om 1.000 kronen per persoon (93 euro) in huis te houden in geval van nood.
Door zijn megafoon wrijft voorzitter Eriksson het er nog maar eens in. ‘Er kwam een rover op een postkoets en zijn naam was Poetin. Hij liet zien dat hij het systeem zo kon lamleggen’, roept hij. ‘De politiek geloofde in de modernisering, maar onze vrienden uit Oekraïne zeggen nu dat ze het nooit hadden overleefd als ze geen contant geld hadden gehad.’
Eriksson, oud-chef van de nationale politie, is blij dat het onderwerp politiek is geworden, maar vindt het huidige wetsvoorstel slappe hap. De verplichting cash te accepteren zou ook moeten gelden voor benzinestations, het openbaar vervoer en kledingwinkels. ‘Ik wil niet zeggen dat het nu of nooit is, maar het is heel belangrijk dat we nu doorzetten.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant