DEN HAAG - In de binnenstad van Den Haag start een wandeling die de geschiedenis vanuit een ander perspectief vertelt. Gids Els 't Hooft neemt deelnemers mee langs plekken waar vrouwen, vaak tegen de tijdgeest in, het verschil maakten. Niet de bekende mannen staan centraal, maar verhalen van stoere wereldwijven.
'Als fanatiek struiner door Den Haag sta je er eigenlijk niet zo vaak bij stil', zegt Els 't Hooft. 'Maar vrouwen hebben deze stad óók gevormd. Alleen worden hun verhalen minder vaak verteld.'
Met haar Wereldwijventour wil ze dat beeld rechtzetten, en daar is duidelijk interesse in, zo merkt ze. 'De vraag naar dit soort verhalen neemt de laatste jaren echt toe, en terecht.'
Een van de eerste namen die tijdens de wandeling valt, is Suze Groeneweg. In 1918 werd zij als eerste vrouw gekozen in de Nederlandse politiek, terwijl vrouwen zelf nog niet eens mochten stemmen. Jarenlang zat ze als enige vrouw in het parlement.
'Moet je je voorstellen,' vertelt Els. 'Eén vrouw tussen allemaal mannen. En toch hield ze zich staande.' Zelfs de troonrede veranderde: waar de zaal eerst alleen met 'heren' werd aangesproken, kwam er langzaam ruimte voor inclusie.
Een van de meest indrukwekkende verhalen tijdens de tour is dat van Aletta Jacobs. Zij was de eerste vrouw in Nederland die werd toegelaten tot de universiteit en later als arts ging werken, iets wat in haar tijd allesbehalve vanzelfsprekend was. Vrouwen werden simpelweg niet gezien als geschikt voor dit soort rollen.
Maar Jacobs liet zich niet tegenhouden en dacht strategisch na over hoe ze het systeem kon veranderen. In een periode waarin het censuskiesrecht gold en alleen mensen met een bepaald inkomen mochten stemmen, zag zij een opening.
Omdat Aletta als arts een eigen inkomen had, beriep ze zich op de wet en eiste haar stemrecht op. 'Volgens de letter van de wet had ze gewoon gelijk', vertelt Els.
Hoewel haar verzoek werd afgewezen, zette ze een beweging in gang. Samen met andere vrouwen bleef ze strijden voor gelijke rechten, wat uiteindelijk leidde tot de invoering van het vrouwenkiesrecht in 1919. 'Dan ben je echt een wereldwijf', zegt Els.
Minstens zo aangrijpend is het verhaal van Neeltje Lokerse, dat zich afspeelt op het Binnenhof. Neeltje was een jonge vrouw uit Zeeland die zwanger raakte van haar werkgever, een man met aanzien en invloed. Toen hij verantwoordelijkheid voor haar en hun kind weigerde te nemen, stond zij volledig met lege handen.
Na meerdere pogingen om hem tot erkenning te bewegen, besloot Neeltje tot een wanhoopsdaad. Ze ging naar het Binnenhof, waar hij werkte, en verborg een pistool in de kinderwagen van haar pasgeboren kind. Daar loste ze een schot, niet om te doden, maar om gehoord te worden. 'Ze wilde aandacht, en die kreeg ze,' zegt Els.
Neeltje werd gearresteerd, maar haar actie had grote gevolgen. Het leidde tot maatschappelijke discussie en uiteindelijk tot nieuwe wetgeving: de zogeheten Wet-Loeff uit 1909 maakte het mogelijk om juridisch onderzoek te doen naar vaderschap. Daarmee kregen vrouwen voor het eerst een instrument om mannen verantwoordelijk te houden.
'Het laat zien hoe ver vrouwen moesten gaan om iets fundamenteels te veranderen,' aldus Els.
De wandeling gaat verder richting het Lange Voorhout, waar de geschiedenis van vrouwen opnieuw zichtbaar wordt. Hier flaneerde ooit de Haagse elite, maar ook vrouwen als Mata Hari en ontdekkingsreiziger Alexandrine Tinne lieten hun sporen na.
'Stuk voor stuk vrouwen die zich niet lieten tegenhouden door wat "hoorde" in hun tijd,' aldus Els.
Het verhaal van Elisabeth Samson is misschien wel een van de meest uitgesproken voorbeelden van lef en doorzettingsvermogen. Samson was een vrije, zwarte vrouw in het 18e-eeuwse Suriname en wist daar een enorm vermogen op te bouwen als succesvolle zakenvrouw, iets wat in die tijd uitzonderlijk was.
Maar haar grootste strijd draaide om een ander onderwerp: haar recht om te trouwen met een witte man. Dat was in de praktijk ondenkbaar en werd actief tegengewerkt door de koloniale elite.
Toch legde Elisabeth zich daar niet bij neer. Ze stapte naar de Staten-Generaal en begon een juridische procedure die jaren zou duren. 'Men zei eigenlijk: dit hoort niet, dit willen we niet', vertelt gids Els. 'Maar toen bleek dat het nergens letterlijk verboden stond.'
Die juridische grijszone werd haar kracht. Na jarenlang procederen kreeg Elisabeth uiteindelijk toestemming om met haar geliefde te trouwen. Helaas liep het anders: tegen de tijd dat het besluit viel, was hij al overleden.
Voor Elisabeth was dat geen reden om haar strijd als verloren te beschouwen. Integendeel, ze zette door en vond opnieuw een partner, wederom een witte man, met wie ze uiteindelijk wél trouwde.
Volgens historici ging het haar daarbij niet alleen om liefde, maar ook om een krachtig statement. 'Zij liet zien: ik bepaal zelf mijn leven', zegt Els. 'Als zwarte vrouw in die tijd alles bereiken, dat was haar boodschap.'
Samson doorbrak daarmee niet alleen sociale normen, maar ook diepgewortelde raciale grenzen, en werd zo een symbool van verzet en zelfbeschikking.
Tijdens de tour klinkt niet alleen bewondering, maar ook reflectie. 'Aan de ene kant is het prachtig om deze verhalen te horen', zegt Els. 'Maar aan de andere kant zijn we er nog niet. In leiderschap lopen vrouwen nog steeds achter.'
Juist daarom vindt ze het belangrijk om deze geschiedenis te blijven vertellen.
Voor deelnemers is de wandeling een eyeopener. 'Het is echt een verrijking', klinkt het onderweg. Dat is precies wat Els voor ogen heeft.
Voor wie meeloopt met de Wereldwijventour is het meer dan een gewone stadswandeling. Het is een tocht langs verhalen van vrouwen die zich niet lieten tegenhouden door regels, verwachtingen of hun tijd.
Ze vochten, vielen op en maakten het verschil, vaak tegen alle weerstand in. Juist door die verhalen te blijven vertellen, krijgen ze alsnog de plek die ze verdienen. Wie goed luistert tijdens deze wandeling, beseft: onze samenleving is óók gevormd door een indrukwekkende stoet stoere wijven.
Source: Omroep West Den Haag