Met tien demonstraties verspreid over 2026 hopen actievoerders dat het hun nu wel lukt: het verplaatsen van het omstreden standbeeld van Jan Pieterszoon Coen van het plein in Hoorn naar het Westfries Museum. Met de gemeentelijke formatie liggen er nieuwe kansen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
‘Genocideplegers verdienen geen standbeeld’, zegt een van de demonstranten zaterdag op de Roode Steen, het centrale plein waar het beeld van J.P. Coen uitkijkt richting het Markermeer. Het kanon aan de voet van Coen herinnert aan het koloniale geweld dat gepaard ging met de veroveringen van de VOC.
Zo’n twintig demonstranten kwamen af op het protest in het Noord-Hollandse Hoorn, waar Coen in 1587 ter wereld kwam. Het is de tweede demonstratie in een reeks van tien die voor dit jaar gepland staan.
‘Een standbeeld op een centraal plein is geen neutrale herinnering, maar een eerbetoon’, stellen de actiegroepen We Promise en Stichting Slavernijverleden Hoorn. De organisatoren proberen al jaren de bewustwording van het koloniale geweld van Coen te vergroten, met als doel zijn standbeeld dertig meter te verplaatsen: van het plein naar het Westfries Museum. ‘Niet om de geschiedenis te wissen, maar juist om haar op een verantwoorde en respectvolle manier te bewaren en te duiden.’
De demonstranten voeren al bijna zes jaar actie en geven niet op. Na de moord op George Floyd in 2020 en de daaropvolgende Black Lives Matter-demonstraties volgden wereldwijd discussies en demonstraties tegen een eurocentrische benadering van het kolonialisme, het slavernijverleden en de doorwerking daarvan. Omstreden beelden van slavenhouders werden in onder meer het Britse Bristol van hun sokkel getrokken. In de VS vernielden demonstranten eerbetonen aan Christoffel Columbus, die door een deel van de bevolking wordt gezien als de ontdekker van Amerika en door een ander deel als een plunderaar die verantwoordelijk is voor het uitbuiten en uitmoorden van de inheemse bevolking.
Ook in Nederland laaide de discussie opnieuw in alle hevigheid op. Opnieuw, want vragen over de verering middels standbeelden in de publieke ruimte van omstreden koloniale figuren zijn er al langer. Misschien wel het meest omstreden beeld dat iedere keer ter discussie wordt gesteld, is dat van Jan Pieterszoon Coen in Hoorn. Nog ver voor de Black Lives Matter-demonstraties werd afkeurenswaardig geoordeeld over de nalatenschap van Coen. Hij wordt als vierde gouverneur-generaal van de VOC niet alleen gezien als de stichter van Batavia, maar ook als de man die de bevolking van de Banda-eilanden uitmoordde om zo het monopolie op de specerijenhandel te verzekeren.
Ondanks kritische geluiden, die al voor de plaatsing van het beeld klonken, en protesten in onder meer 1987 en 2011 staat Coen er nog steeds. In de nasleep van de moord op Floyd liepen nieuwe demonstraties in 2020 uit op rellen. De gemeente Hoorn voerde daarna zogeheten stadsgesprekken, er kwam een podcast en er waren vlogs.
In 2024 had er een besluit moeten liggen, maar de gemeenteraad kwam er niet uit. In de lange rij van gemeenten die excuses maakten voor het slavernijverleden, ontbreekt Hoorn. Een motie die daartoe opriep werd door de gemeenteraad verworpen. Het besluit over het lot van het beeld van Coen ligt nu in handen van de volgende coalitie. ‘Bij een nieuwe coalitie en gemeenteraad kan er straks stap voor stap opnieuw over gesproken worden, en dat verdient dit onderwerp ook’, zei burgemeester Jan Nieuwenburg eerder tegen NH Nieuws.
Bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen verdubbelde de lokale partij Hart van Hoorn naar zes zetels, evenveel als GroenLinks-PvdA. Hart van Hoorn is uitgesproken tegen de verplaatsing, terwijl GroenLinks-PvdA, tegenwoordig Pro Hoorn, de openbare binnentuin van het Westfries Museum de juiste plek vindt, ‘zodat zijn daden in de juiste historische context kunnen worden geplaatst’.
Aanvankelijk leken de verschillen tussen Hart van Hoorn en Pro onoverbrugbaar, niet alleen over het Coen-standpunt maar ook over de opvang van asielzoekers. Verkenner Tjapko Poppens ziet nu toch openingen. De verschillen zijn onderling toch minder groot, melden diverse lokale media. Hart van Hoorn en Pro zouden ruimte voor nuance tonen.
Hoe dat zich vertaalt in een coalitieakkoord zal de komende weken blijken. Ondertussen gaan de demonstraties gewoon door. Zaterdag 16 mei staan de activisten er weer.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant