De wetenschapsredactie beantwoordt kleine en grote vragen die lezers bezighouden. Deze week: herkennen individuele dieren elkaar, ook als ze extreem op elkaar lijken?
Zouden ze zelf wel onderlinge verschillen zien? Dat vroeg Volkskrant-lezer Jos Zomer zich onlangs af tijdens het lezen van deze rubriek, terwijl hij buiten een groep pimpelmezen zag.
Want of het nou gaat om pimpelmezen, muizen of mieren: het lijken wel kopieën van elkaar. Tenminste, voor ons dan, want de diersoorten zelf zijn het daar waarschijnlijk niet mee eens. Uit onderzoek blijkt dat soorten uit het hele dierenrijk, van kikkers en vleermuizen tot aan walvissen – en ja, ook vogels – een eigen signature produceren, een soort handtekening dus.
Voor elke diersoort uit deze handtekening zich net even anders, maar het principe is hetzelfde: een uniek signaal dat soortgenoten kunnen herkennen en identificeren. Bij mensen is dat bijvoorbeeld het uiterlijk en stemgeluid. Veel diersoorten gebruiken geluid om elkaar te identificeren, zo herkennen vogels elkaar aan unieke verschillen in hun zang en hebben dolfijnen persoonlijke fluitgeluiden om individuen van de groep te onderscheiden.
Ook dieren die voor ons visueel niet te onderscheiden zijn, kunnen hun eigen soortgenoten wel identificeren op uiterlijk. Zo ontdekten Japanse onderzoekers dat de structuur in de gezichten van dikbekkraaien uniek is en ze elkaar er waarschijnlijk aan kunnen herkennen. Terwijl wij, op de enthousiaste vogelaar na misschien, waarschijnlijk alleen maar kopieën van dezelfde vogel langs zouden zien vliegen.
Dat dieren dit kunnen, heeft te maken met inprenting, vertelt Claudia Vinke, universitair hoofddocent diergeneeskunde aan de Universiteit Utrecht. Dat is het proces waarin jonge dieren hun eigen soortgenoten leren herkennen. ‘Als ik groot geworden was met pimpelmezen om me heen, dan zou ik waarschijnlijk stukken beter hebben gescoord.’
Nu borrelt misschien al meteen de volgende vraag op: hoe weten wetenschappers hoe dieren elkaar onderling herkennen? Er zijn grofweg drie manieren. Zo kunnen onderzoekers de geur, roep of het uiterlijk van een dier een beetje aanpassen. Als een soortgenoot dan anders reageert, betekent dat waarschijnlijk dat de aanpassing effect had op de handtekening.
Optie twee: de ‘handtekening’ nadoen om te kijken of soortgenoten erop reageren. Zeehonden bewegen bijvoorbeeld in de richting van speakers die de roep van hun jongen afspelen, bleek uit onderzoek uit Californië. Een laatste manier om individuele herkenning te testen is om simpelweg te kijken of dieren anders reageren bij verschillende individuen.
Een opvallend voorbeeld hiervan is een onderzoek waarin Amerikaanse wetenschappers bokswedstrijden tussen kreeften organiseerden. Daarin merkten ze op dat kreeften zich terugtrokken bij een tegenstander waarvan ze al een keer hadden verloren, maar bij een nieuwe tegenstander wel het gevecht aangingen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant