Zondag gaan Bulgaren voor de achtste keer in vijf jaar naar de stembus. Na jaren van politieke crisis snakken ze naar een stabiele regering. Oud-president en voormalig straaljagerpiloot Roemen Radev werpt zich op als de man die de rust doet wederkeren.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
‘Het vliegtuig kan elk moment opstijgen’, zegt een zwaar ademende Roemen Radev vanachter zijn zuurstofmasker in de cockpit van een MiG-29. Dan laat hij de straaljager recht omhoog vliegen. ‘Wat een ongelofelijke kracht!’ Een inhoudelijke campagneboodschap ontbreekt in het filmpje dat Progressief Bulgarije (PB) begin april op Facebook zet, maar het doel van de video is kraakhelder: Radev tonen als krachtige figuur die Bulgarije op koers houdt.
Zijn verleden als piloot en luchtmachtcommandant speelt een prominente rol in de campagne van de 62-jarige Radev. Over zaken als economisch beleid houdt hij zich liever op de vlakte. Radevs belangrijkste verkiezingsbelofte is dat hij de strijd zal aangaan met de gevestigde politieke partijen en de corrupte oligarchen met wie zij zich omringen. Hoe hij dat wil klaarspelen, is net zo onduidelijk als de boodschap van het straaljagerfilmpje.
Met Radev lijkt de EU er een nieuwe pro-Russische regeringsleider bij te krijgen, een week na de verkiezingsnederlaag van Viktor Orbán in Hongarije. De pro-Russische standpunten die de Bulgaarse politicus in het verleden vertolkte heeft hij tijdens de campagne iets gematigd, al pleitte hij de afgelopen maanden wel voor de import van Russische olie en tegen de Europese steun aan Oekraïne. In zijn buitenlandbeleid belooft hij de ‘Bulgaarse belangen’ voorop te zetten.
Radevs Progressief Bulgarije staat in de laatste peilingen op zo’n 37 procent van de stemmen, een percentage waar geen enkele Bulgaarse partij de afgelopen jaren bij in de buurt is gekomen. Hij lijkt daarmee verzekerd van winst bij de achtste Bulgaarse verkiezingen in vijf jaar.
Radev deed in 2016 zijn intrede in de Bulgaarse politiek, toen hij als onafhankelijke kandidaat de presidentsverkiezingen won. Al in zijn jaren als president – in Bulgarije een ambt met beperkte politieke betekenis – was duidelijk dat hij uiteindelijk een gooi wilde doen naar het premierschap.
Kort daarvoor was Radev na een decennialange militaire carrière afgezwaaid als commandant van de Bulgaarse luchtmacht. Aanleiding voor zijn vertrek was een conflict met de defensieminister over Navo-patrouilles in het Bulgaarse luchtruim. Radev verzette zich fel tegen die samenwerking, waarna de regering hem beschuldigde van pro-Russische sentimenten.
Radev gold bij de presidentsverkiezingen als een politieke buitenstaander, hoewel hij steun kreeg van de van oudsher pro-Russische socialistische oppositiepartij. Hij rekende bij de verkiezingen overtuigend af met de kandidaat van de conservatief-rechtse regeringspartij Gerb. Bulgaren hadden de buik vol van toenmalig premier Bojko Borisov, die de Bulgaarse politiek al bijna tien jaar domineerde.
In zijn campagne speelde Radev in op de corruptieschandalen en vermeende banden met de georganiseerde misdaad die Borisov omringden. Ook beschuldigde Radev de regering van het laten versloffen van de voorheen warme banden met Rusland. Zelf weigerde de voormalige piloot de Russische annexatie van de Krim af te keuren en pleitte hij tegen sancties op Rusland.
In de loop van Radevs eerste termijn als president raakte Bulgarije verwikkeld in een ongekende politieke crisis, die nog altijd voortduurt. Sinds 2021, toen Bulgarije in één jaar driemaal naar de stembus ging, zijn opeenvolgende verkiezingswinnaars er niet in geslaagd een stabiele regering te vormen. Een groot deel van de Bulgaarse bevolking heeft het vertrouwen in de politiek verloren. De vorige twee verkiezingen ging minder dan 40 procent van de Bulgaren stemmen.
In het kielzog van de politieke chaos wist Radev zijn invloed te vergroten, omdat hij als president na iedere kabinetsval een interimregering mocht aanwijzen. Verschillende ministers uit die tussenregeringen staan nu hoog op de kandidatenlijst van Radevs partij.
De rest van de lijst bestaat uit oud-politici van de socialistische partij en een extreemrechtse splinterpartij, maar ook politieke nieuwelingen. Onder hen zijn zakenlui, dokters, een generaal en Bulgaarse sporthelden als karateka Ivet Goranova, die in 2022 olympisch goud won.
Radev presenteerde zijn langverwachte nieuwe partij begin maart, anderhalve maand voor de verkiezingen. Zelfs voor de oprichting ging zijn toen nog naamloze politieke beweging ruim op kop in de peilingen. De oud-president trekt kiezers uit verschillende hoeken, ook omdat Radev op veel vlakken in het midden houdt waar hij precies staat. Hij richt zich bovendien op de vier miljoen Bulgaren die bij de vorige verkiezingen thuisbleven.
Deze verkiezingen werden afgelopen december uitgeschreven, toen wederom een Bulgaarse regering moest opstappen. De regering werd geleid door een partijgenoot van oud-premier Borisov, met gedoogsteun van de partij van oligarch Deljan Peevski. Borisov en Peevski gelden als de machtigste mannen van Bulgarije en staan symbool voor de corruptie waartegen Radev nu campagne voert.
Die campagne levert de oud-president zondag hoogstwaarschijnlijk het premierschap op. Of hij daarna ook de beloofde stabiliteit weet te brengen, is de vraag. De vier of vijf partijen die vermoedelijk boven de kiesdrempel van 4 procent uitkomen, zijn geen voor de hand liggende coalitiepartners.
Zelf zegt Radev dat hij niet van plan is in zee te gaan met andere partijen. ‘De keuze op zondag is simpel: het is óf Progressief Bulgarije, óf een terugkeer naar de vicieuze cirkel van coalitievorming door Peevski, Borisov en hun achtergrondzangers’, zei hij donderdag tijdens een campagnebijeenkomst.
Zonder coalitiepartner is Radev gezien de huidige peilingen aangewezen op een minderheidsregering. Dat is niet zonder risico: het recente verleden heeft in Bulgarije aangetoond dat dergelijke regeringen razendsnel de steun van het parlement kunnen verliezen, met telkens nieuwe verkiezingen tot gevolg.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant