Het is een patroon: zodra Geert Wilders zijn ‘strengste asielbeleid ooit’ binnen handbereik heeft, stelt hij aanvullende voorwaarden waarvan hij weet dat die politiek en juridisch onhaalbaar zijn. Het kabinet-Jetten zit straks mogelijk met de gebakken peren.
Er is misschien nog een optie. CDA-minister Van den Brink van Asiel en Migratie zou aan een meerderheid in de Eerste Kamer kunnen komen voor de nieuwe asielwetten. Dan moet, om te beginnen, een deel van de D66-fractie komende dinsdag vóór de strafbaarstelling van illegaal verblijf stemmen.
Maar voordat de minister daar al te veel hoop aan ontleent, doet hij er goed aan nog even terug te luisteren wat D66-senator Boris Dittrich, zoon van een Tsjechische asielzoeker, deze week over die strafbaarstelling zei: ‘Wat D66 betreft is strafbaarstelling van illegaliteit niet noodzakelijk, niet rechtmatig, niet uitvoerbaar, niet effectief en niet rechtvaardig. Om al deze redenen zijn wij tegen.’
Ook Van den Brink zal de kans niet erg hoog inschatten dat Dittrich dat standpunt binnen enkele dagen nog kan bijbuigen naar ‘nou, oké, doe toch maar wel dan’. Dittrich heeft ook weinig reden om zich ergens verplicht toe te voelen: al in de formatie maakte zijn fractie duidelijk dat ze tegen zou blijven, en legden de coalitiepartners zich daarbij neer.
En dus weet ook de minister dat hij er ernstig rekening mee moet houden dat zijn voornaamste missie in dit kabinet – het naar de eindstreep brengen van het nieuwe asielbeleid – al twee maanden na zijn aantreden dreigt te stranden.
Hoe heeft het zover kunnen komen? De geschiedenis herhaalt zich nooit, maar soms heeft het er toch alle schijn van. Toen de twee asielwetten van toenmalig minister Marjolein Faber (PVV) vorig jaar in stemming kwamen in de Tweede Kamer, werd juist door de PVV bij de Asielnoodmaatregelenwet een politiek gevoelig amendement gevoegd over strafbaarstelling van illegaliteit.
Reden voor het CDA om in de Tweede Kamer van steun af te zien. Alleen na toevoeging van een reparatiewet (novelle) van minister David van Weel (VVD) kon die partij in de Eerste Kamer wellicht akkoord gaan.
Maar dinsdag gebeurde in de Eerste Kamer iets vergelijkbaars. Aan het slot van het debat over diezelfde asielwetten, toen het CDA net overstag leek, kwam PVV-senator Alexander van Hattem met liefst vier moties die volgens hem ‘bepalend’ zijn voor steun van de PVV aan de PVV-wetten. Een daarvan riep het kabinet op ‘de handhaving van illegaal verblijf in Nederland fors te intensiveren om het aantal in Nederland verblijvende illegalen substantieel terug te dringen’.
De motie kwam net nadat Van den Brink met veel juridisch machtsvertoon had uitgelegd dat de strafbaarstelling die na de novelle nog overeind was gebleven slechts een groep van honderd tot driehonderd mensen betrof, die hij typeerde als ‘hardnekkige terugkeerfrustreerders’.
Daarmee leek hij zijn eigen partijgenoten te hebben overtuigd om volgende week voor de wetten te stemmen. Van den Brink heeft bij herhaling gezegd die wetten hard nodig te hebben om het aantal asielzoekers dat naar Nederland komt te verminderen. In het debat beargumenteerde hij dat met de stelling dat anders ‘de spankracht van Nederland’ te zeer op de proef wordt gesteld.
Niet alleen wil de PVV intensievere opsporing van illegalen, in de andere drie moties komen de evergreens van PVV-leider Geert Wilders nog eens terug: sluiting van de grenzen, een asielstop en intrekking van de Spreidingswet. Niet toevallig allemaal onderwerpen die Wilders vlak daarvoor zelf al in een bericht via sociale media had verspreid.
Dit is het zich herhalende patroon: op het moment dat Wilders zijn ‘strengste asielbeleid ooit’ binnen handbereik heeft, stelt hij aanvullende voorwaarden waarvan hij weet dat die politiek en juridisch onhaalbaar zijn.
Woensdag kwam daar bovendien Van Hattems mededeling op X bij dat zijn partij tegen de novelle gaat stemmen. Wat Wilders precies beweegt, weet niemand, maar het lijkt er in elk geval niet op dat hij van plan is om het kabinet-Jetten het ‘succes’ van een stringenter asielbeleid te gunnen en zo zijn belangrijkste oppositiewapen uit handen te geven.
Dat betekent dat zich aanstaande dinsdag de volgende situatie voordoet. Eerst zal worden gestemd over de moties. Die van Van Hattem zullen onvoldoende steun krijgen. Daarna komt de novelle in stemming. Of die het gaat halen, is met het wegvallen van de steun van de PVV hoogst onzeker. Op basis van het debat van afgelopen week valt steun te verwachten van SGP, 50Plus, fractie-Beukering, FvD, VVD, JA21, fractie-Walenkamp, BBB, CDA en fractie-Van Gasteren.
Dat zijn 37 zetels (van de 75), op voorwaarde dat iedereen uit het voor-kamp aanwezig is. Dat is er één te weinig om een meerderheid te halen. Het niet aannemen van de novelle zal betekenen dat het CDA vervolgens de Asielnoodmaatregelenwet niet meer kan steunen.
Daarin zit dan immers nog de oude strafbaarstelling, die ‘onrechtmatig verblijf van een vreemdeling tot een misdrijf maakt met ten hoogste een half jaar gevangenisstraf tot gevolg’. Hierop volgde de bekende discussie of hulp aan iemand zonder verblijfsvergunning ook strafbaar zou zijn, ondervangen in de novelle met de zin dat alleen ‘de pleger’ in overtreding is.
Het was 50Plus-senator Martin van Rooijen die dinsdag al tijdens het debat aandacht vroeg voor het scenario dat de novelle kon sneuvelen. ‘Zonder novelle blijft de hulpverlening aan een vreemdeling zonder rechtmatig verblijf strafbaar’, hield hij minister Van den Brink voor. Die bevestigde dat: ‘Als de novelle niet wordt aanvaard en de Asielnoodmaatregelenwet wel, dan is hulp strafbaar. Ja.’
In dat geval is de Asielnoodmaatregelenwet onaanvaardbaar voor het CDA, maar bijvoorbeeld ook voor de SGP, zoals eerder bleek in de Tweede Kamer. Dan sneuvelt dus dat wetsvoorstel.
Tenzij D66 coalitiepartner VVD te vriend wil houden en het coalitiebelang laat prevaleren: dan moet de partij voor stemmen of proberen enkele senatoren te bewegen dinsdag thuis te blijven. Premier Rob Jetten heeft immers de hoop en verwachting uitgesproken dat de wetten het halen, ook al zijn beide D66-Kamerfracties daartegen.
Zo niet, dan moet de coalitie van D66, VVD en CDA weer grotendeels opnieuw beginnen met wetgeving die ‘grip op migratie’ mogelijk maakt. Dat zal voelen als een forse tegenvaller, want hoewel de regeringspartijen onderling dus verdeeld zijn, was Jettens hoop vooral dat dit het eerste kabinet sinds tijden zou worden waarin het asielbeleid even niet meer zo’n dominant politiek thema zou zijn. De goedkeuring van de wetten zou daarop enig uitzicht bieden.
Als het dinsdag misgaat voor Van den Brink, zal vooral regeringspartij VVD aandringen op reparatie. Die partij liet in 2023 het vierde kabinet-Rutte vallen omdat er volgens de partijtop veel te weinig aan het asielbeleid werd gedaan. De VVD beschouwt Fabers asielwetten als zo’n beetje de enige tastbare erfenis van het daaropvolgende kabinet-Schoof en dwong daarom in de recente formatie ook af dat het kabinet-Jetten de wetten zou verdedigen en daarna uitvoeren.
Dat uitgerekend de PVV een spaak in de wielen zou steken, was toen nog geen scenario waarmee serieus rekening werd gehouden.
De Eerste Kamer moet dinsdag beslissen over twee wetsvoorstellen: de Asielnoodmaatregelenwet en de Wet invoering Tweestatusstelsel.
De Asielnoodmaatregelenwet staat nu op de helling, want dat is het voorstel dat voor CDA en SGP alleen acceptabel is als er de ‘novelle’ aan wordt toegevoegd die uitsluit dat hulp aan mensen zonder verblijfsvergunning strafbaar wordt.
Het wetsvoorstel verscherpt het asielbeleid op vele fronten. De asielvergunning voor onbepaalde tijd wordt afgeschaft. De geldigheidsduur van een asielvergunning voor bepaalde tijd wordt teruggebracht van vijf naar drie jaar. De mogelijkheden om iemand ongewenst te verklaren na een veroordeling worden verruimd.
Ook wordt de voornemenprocedure geschrapt. Dit is de aanzegging door immigratiedienst IND aan een asielzoeker dat de dienst van plan is een aanvraag af te wijzen. Daardoor moet de procedure sneller gaan. Een asielzoeker die een verblijfsstatus krijgt, kan meerderjarige kinderen en ongehuwde partners niet langer laten nareizen.
De Wet invoering Tweestatusstelsel voorziet in de terugkeer naar het tweestatusstelsel dat Nederland tot begin deze eeuw kende. Wie aantoonbaar persoonlijke vervolging heeft te vrezen, krijgt een A-status. Wie op de vlucht slaat voor oorlog of geweld, krijgt een B-status. Die gaat per definitie uit van terugkeer op termijn naar het land van herkomst, zodra het daar weer veiliger is. Mensen met deze B-status krijgen geen of veel beperktere mogelijkheden tot gezinshereniging.
Dit wetsvoorstel lijkt nog wel een meerderheid te kunnen halen, als de PVV daaraan meedoet. Samen met het Europese asiel- en migratiepact, dat ook nog door de Eerste Kamer moet worden behandeld, is dat dan waarmee de coalitie voorlopig verder moet.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant