Non-fictie Met Geen mens meer in Gaza biedt journalist en politicus Anna Krijger aan de hand van gesprekken met betrokkenen en waarnemers een andere blik op het conflict tussen Israël en Palestina in de nasleep van 7 oktober 2023.
Het ‘vredesdorp’ Wahat as-Salam/Neve Shalom, een dorp in Israël waar Joodse Israëliërs en Palestijnen uit vrije wil samenleven.
Morele verwonding. Het constant sluimerend gevoel van onbehagen over wat er in Israël en Gaza gebeurt, en hoe de wereld zoiets kan toelaten. Anna Krijger zal wel niet de enige zijn die kampt met deze vorm van stress en frustratie over de eigen onmacht om iets te doen waarvan je denkt dat het meer uithaalt dan de zoveelste demonstratie tegen de oorlog. Krijger, in het vorige decennium enkele jaren freelancecorrespondent in Tel Aviv en Oost-Jeruzalem, wilde iets constructiefs doen.
Anna Krijger: Geen mens meer in Gaza, gesprekken over waardigheid en troost. Querido, 224 blz., €22,99
Het resultaat is een boek dat grotendeels bestaat uit gesprekken over het Israëlisch-Palestijns conflict. Krijger ging op zoek naar stemmen die iets toevoegen aan wat we iedere dag lezen en zien in de media. Rode draad in de gesprekken is hoe we er toe kunnen komen om ‘de ander’ opnieuw als mens te zien, als een gelijke in plaats van als een vijand die erop uit is jou en je landgenoten te vermoorden. Het zijn gesprekken die troost moeten bieden, en een sprankeltje hoop op een waardiger toekomst.
Uiteraard volgen er geen pasklare antwoorden, maar de inzichten zijn vaak relevant. Zo is er een pakkend gesprek met Yonatan Zeigen, zoon van de vredesactiviste Vivian Silver die tijdens de Hamas-aanval van 7 oktober 2023 omkwam in haar woning in de kibboets Be’eri op vijfhonderd meter van de Gazastrook. Hij wijst op de systematische, sluipende dehumanisering van alle Palestijnen door het Israëlisch bewind. Dat systeem zorgde volgens hem mede voor de monsterlijke aanval van 7 oktober, én voor de vergelding achteraf. „Wij hebben de omstandigheden gecreëerd die ervoor hebben gezorgd dat het monster naar buiten is gekomen. Dat was geen gegeven. Het is een systeem en het systeem moet goed werken om ook het goede in elkaar te kunnen zien.”
Zeigens opvattingen lijken vreselijk naïef in de nasleep van 7 oktober, maar hij ziet geen alternatief. Integendeel, als een systeem niet meer werkt, dan komt een leider op een bepaald moment wel tot het besef dat er een ander systeem moet komen, meent hij. Hij verwijst naar Frederik Willem de Klerk, die het het apartheidsregime in Zuid-Afrika afschafte, of Abraham Lincoln, die een einde maakte aan de slavernij in de VS. Beiden waren niet moreel hoogstaand en werden niet gedreven door al te grote ethische bezwaren, ze stelden gewoon vast dat het systeem vastliep.
Maar op dit moment hebben Israëli’s en Palestijnen het vermogen om elkaar als mens te zien verloren, is evengoed een pijnlijke rode draad in het boek. Krijger ontmoet in Tel Aviv iemand die ze omschrijft als ‘Vriendin van Vroeger’, een jonge vrouw waarmee ze samenwerkte in een dierenasiel. „Ik vertrouw het leger en de Mossad. Wie ben ik om aan hen te twijfelen”, vraagt ze zich af. Zij verwijt Europa naïef te zijn. „Wij beschermen jullie tegen terrorisme. Terwijl jullie Israël allemaal haten.” Krijger beseft maar al te goed dat deze voormalige vriendin is gehersenspoeld door Israëlische propaganda, ze leeft ook mee als ze vertelt over de aanslagen van Hamas, ondervindt tijdens een bezoek aan Tel Aviv aan den lijve hoe het is om in een schuilkelder te moeten wachten tot een nieuwe aanval voorbij is, maar het besef groeit ook dat haar vroegere vriendin in een andere wereld leeft. „Ik kijk naar Gaza en zie een genocide, zij kijkt naar Gaza en ziet ‘Pallywood’: een term die Palestijnen ervan beschuldigt dat ze hun lijden in scène zetten. We kunnen de vriendschap geen nieuw leven inblazen.”
In een boek over zo’n actueel en beladen thema zitten onvermijdelijk passages die herhalen wat elders al eens werd geschreven of gezegd, zoals de discussies over (anti)zionisme en antisemitisme, over de rol van massamedia of het gebrek aan kennis van Europeanen over de geschiedenis en de achtergrond van het conflict. En de verwijzingen naar Krijgers werk voor de Partij voor de Dieren lopen hier toch een beetje verloren. Maar net zoals Hipsters, baarden, martelaren uit 2017 is dit een vlot geschreven boek dat zoekt naar waardigheid en verbinding in een wereld die bol staat van haat en geweld.
Verdienstelijk is ook hoe Krijger meer dan eens de link legt naar ontmenselijking van bepaalde bevolkingsgroepen in Europa. Wij zijn niet vrij van vooroordelen die kunnen ontaarden in sluipende dehumanisering. Het is een waarschuwing tussen de lijnen. Wie iets wil doen met zijn moreel ongemak over gewelddadige conflicten ergens in de wereld, kan er ook beter voor zorgen dat het (verbale) geweld in eigen land niet escaleert.
Het laatste boekennieuws met onze recensies, de interessantste artikelen en interviews