De Hongaarse verkiezingswinnaar Péter Magyar staat te springen om de bevroren EU-miljarden. Maar dat wil niet zeggen dat Brussel direct met geld over de brug komt nu EU-hater Orbán is verslagen.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over het Middellandse Zeegebied en migratie.
Zestien jaar lang leek de afstand tussen Boedapest en Brussel haast niet te overbruggen. Maar deze week zette dan eindelijk de toenadering in. Ursula von der Leyen en Péter Magyar – respectievelijk EU-Commissievoorzitter en zojuist verkozen premier van Hongarije – belden deze week al meerdere malen met elkaar.
‘Ik had een belangrijk gesprek met Von der Leyen’, liet Magyar weten na een van die telefoontjes. ‘We waren het erover eens dat het vrijgeven van de EU-fondsen bedoeld voor het Hongaarse volk, die bevroren zijn vanwege de corruptie van de vorige regering, de topprioriteit is. De Commissie zal nauw met ons samenwerken om de extreem krappe deadline te halen.’
‘We hebben het gehad over de dringendste prioriteiten’, schreef ook Von der Leyen op sociale media. ‘Er moet snel werk worden gemaakt (...) van het herstel van de rechtsstaat, heroriëntatie op onze gedeelde Europese waarden, en hervormingen om de kansen te benutten die Europese investeringen bieden.’
Tot zover de goede wil. Want hoe warm het onthaal van de opvolger van EU-scepticus Viktor Orbán ook is, en hoe belangrijk de EU-miljarden voor Magyar ook zijn om zijn belofte van een economische heropleving te kunnen waarmaken: de komende tijd zal pas blijken hoe strikt of coulant Brussel zich opstelt, voordat het geld naar Boedapest wordt overgemaakt.
Op papier ziet het er allemaal uit als een droog en ambtelijk proces. In totaal is er 17 miljard euro geblokkeerd aan EU-fondsen voor Hongarije. Daarvan is 9,6 miljard euro afkomstig uit de zogeheten Herstel- en Veerkrachtfaciliteit, die tijdens de coronapandemie werd opgericht om de Europese economieën te steunen.
Magyar heeft voor het binnenhalen van deze coronagelden niet veel tijd: op 31 augustus 2026 komen ze te vervallen. De eis is dat Hongarije daarvoor maar liefst 27 ‘supermijlpalen’ passeert. De meeste hebben betrekking op het tegengaan van corruptie, sommige gaan over de onafhankelijkheid van rechters en over de controle op de besteding van het geld.
Daarnaast houdt de Commissie nog 7,6 miljard euro vast uit de zogenoemde cohesiefondsen, die met name bedoeld zijn voor de armere regio’s van Europa. Hier gelden voor een deel precies dezelfde eisen, voor een ander deel zou Hongarije bepaalde grondrechten opnieuw moeten respecteren. Het land moet bijvoorbeeld de ‘kinderbeschermingswet’ terugdraaien, die een verbod legt op het verspreiden van boeken en ander materiaal over koppels van hetzelfde geslacht. Ook zouden asielzoekers er weer terecht moeten kunnen (al lijkt Magyar voorlopig niet van plan hen toe te laten).
Maar het voorbeeld van Polen laat zien dat het vrijgeven van het EU-geld niet alleen een kwestie is van bureaucratisch vinkjes zetten. Al enkele maanden nadat de liberale politicus Donald Tusk was aangetreden als premier, besloot de Europese Commissie het bevroren EU-geld naar Warschau te laten vloeien.
Later bleek dat de wederopbouw van de rechtsstaat, die grote schade had opgelopen tijdens de regeerperiode van de partij Recht & Rechtvaardigheid (PiS), nog niet zo gemakkelijk was voor Tusk.
John Morijn, bijzonder hoogleraar recht en internationale betrekkingen aan de Rijksuniversiteit Groningen, vreest dat de Europese Commissie de rechtsstatelijke hervormingen deze keer weer niet volledig zal afwachten. ‘Magyars partij is lid van de Europese Volkspartij, de partij van Von der Leyen. Hij kan zeggen: waarom behandelen jullie mij anders dan Tusk? Die kreeg de Europese miljarden ook zodra hij een hervormingsagenda had opgesteld, waarom ik dan niet? En hij kan steun aan Oekraïne beloven, in ruil voor het EU-geld.’
Morijn hoopt echter dat de Commissie zich niet zo gemakkelijk laat vermurwen. ‘Want als de EU-fondsen eenmaal zijn vrijgegeven, is ze haar drukmiddel kwijt.’
Tineke Strik, Europarlementariër voor GroenLinks-PvdA en rapporteur voor de rechtsstaat in Hongarije, denkt echter dat er wel degelijk lessen zijn getrokken uit de ervaringen met Polen. ‘Ik heb de indruk dat de Commissie veel serieuzer gaat kijken of de hervormingen daadwerkelijk doorgaan’, zegt ze. ‘En daar ben ik blij mee.’
Strik ziet dat de Commissie meteen deze week al ‘pro-actief’ te werk ging. ‘Er is inmiddels een delegatie van Europese ambtenaren vertrokken naar Boedapest. Dat geeft mij vertrouwen. De ministeries daar zitten vol met Orbán-getrouwen, en het parlement is nieuw. De expertise uit Brussel is dus echt nodig.’
Er is een stok achter de deur. Het EU-Hof van Justitie doet binnenkort uitspraak over 10,2 miljard euro die eerder al aan Hongarije werd vrijgegeven. Pikant is dat Orbán vlak daarvóór de start van EU-toetredingsonderhandelingen met Oekraïne mogelijk maakte, door de zaal even te verlaten toen het besluit werd genomen. De advocaat-generaal van het Hof, wier advies bijna altijd wordt gevolgd, oordeelde onlangs dat de vrijgave van de miljarden onterecht was. Hongarije loopt het risico die miljarden terug te moeten betalen. ‘Dit laat zien dat de Commissie niet zomaar kan doen wat ze wil’, zegt Morijn.
En de Europese Commissie zelf? ‘We willen eerst daden zien’, zei een woordvoerder dinsdag. ‘Het is nog vroeg. Magyar moet zich eerst installeren, dan voorstellen doen. En vanaf dat punt zullen we beginnen.’ Met die uitspraak kun je nog alle kanten op.
Source: Volkskrant