Olielek In de haven van Antwerpen is olie gelekt. Opruimen is haast onmogelijk, en er dreigt veel ecologische schade in Zeeland en Vlaanderen. Het is een „heel ongrijpbare situatie”.
Vrijwilligers proberen olie op te ruimen aan de Schelde na een olielek.
Overal zijn zwarte vlekken. Opgedroogd, glanzend, diepzwart, het bedekt takjes, ligt in plasjes in het gras, plakt aan de stenen en hoe langer je kijkt, des te meer je ziet. Er is olie gelekt in de haven van Antwerpen en nu staat Johan Neegers met een schep in natuurgebied Galgeschoor aan de Schelde, de drab uit het zand te scheppen. Hij hoort bij de Groene Tornado’s, een groep vrijwilligers van de Vlaamse vereniging Natuurpunt die elke donderdag aan natuurbehoud doet. Liever was hij vandaag riet gaan maaien, of zoiets, maar dit is belangrijk.
Ze zijn met twaalf en ze mogen niet te ver uitwaaieren, zaterdag nog kwamen vier vrijwilligers vast te zitten in het zand bij een geul even verderop. Die moesten worden uitgeschept. De vrijwilligers zijn uitgerust met handschoenen, een witte plastic zak en een litterpicker pro, een afvalraper. De opdracht: besmeurd zwerfafval in plastic zakken doen. Het grove werk is de afgelopen dagen al gedaan. De olie is deels aangespoeld op de oevers nabij de haven, maar is ook naar de Zeeuwse kust doorgestroomd, naar de Hedwigepolder en het Land van Saeftinghe.
Het gebeurde tijdens het tanken, een week geleden. Het containerschip MSCI Denmark VI lag in het Deurganckdok in de haven van Antwerpen en lekte in de nacht van donderdag op vrijdag. Hoeveel, is niet bekend. Misschien duizend, misschien tienduizend liter, woordvoerder van Natuurpunt Dirk Vandervelden heeft hogere schattingen gehoord. Nu ruimen ze al een paar dagen op. De haven is deels gesloten geweest.
De strook van ongeveer 3,5 kilometer is een natuurgebied dat je zo over het hoofd zou kunnen zien, met aan de ene kant de asfaltwegen van de Antwerpse haven, waar zwaarbeladen vrachtwagens langzaam rijden. Als je van het asfalt een dijk oploopt, die weer afdaalt door de klavers, over het gras, langs distels, tenslotte over stenen, loop je zo de Schelde in. Vanaf de oever zie je de reusachtige kerncentrale van Doel aan de andere kant van het water, rechts het havenbedrijf, en verderop de terminals voor de vrachtschepen.
Olie op de basaltblokken.
Misschien lijkt het niet zo, maar het is een bijzonder stuk natuur, weet vrijwilliger Johan Neegers, omdat je in Europa weinig rivieren hebt die nog de kans krijgen schorren en slikken te vormen, meestal worden rivieren ingedijkt, hier stroomt het. Dit is zeldzame brakwaternatuur. Het gebied vormt de habitat voor plantjes die nauwelijks ergens anders leven, zegt Bauke Lenaerts (ook van Natuurpunt), en als die hier doodgaan door de olie, dan is een groot deel van de populatie weg. En die planten zijn op hun beurt weer voedsel voor allerlei soorten, en trekken bijen aan. We moeten nu nog zien hoe het zich ontwikkelt, zegt Lenaerts, maar de olie kan zo een hele keten stukmaken.
De tijd dringt. Zondagnacht is het springtij, dan bereikt het water zijn hoogtepunt. Tegen de dijk aan staat riet, waar rietvogels zich nestelen en misschien wel broeden, het is broedseizoen. Door het springtij zou de olie het riet tot onmogelijke verblijfplaats kunnen maken. En: als een vogel onder de olie komt is ie niet alleen vies, de olie tast ook zijn waterdichte verenlaag aan. Zo kan het dier onderkoeld raken.
Marcel Klootwijk van Het Zeeuwse Landschap belt donderdagmiddag, hij heeft net verslag gekregen van drie ploegen die de schade beoordeelden in het Zeeuwse Land van Saeftinghe en is „wel even geschrokken”. Twee dagen geleden leek het nog minder erg dan ze vreesden, ze troffen vooral veel verdunde olie die niet op te ruimen was. Nu lag er ook dikkere, en meer olie. „Met elk getij is er nog nieuwe aanvoer.” Ze zijn dit niet gewend. Er is wel eens een olielek op de Noordzee, vertelt Klootwijk, en dan spoelen er twee weken besmeurde zeekoeten aan – ook heel erg – maar dat is overzichtelijk. Nu weten ze nog niet zo goed hoeveel olie er nog komt en hoe die precies het ecosysteem zal aantasten. Klootwijk voorziet dat het bodemleven en de visstand flinke schade zullen lijden.
Bij elk getij wordt opnieuw olie aangevoerd.
Het is een „heel ongrijpbare situatie”, zegt Marcel van Dun, die namens het Nederlandse Staatsbosbeheer het woord voert over een deel Zeeuwse kust aan de noordoever. Ook daar konden ze iets van olie opruimen, maar zijn mensen troffen vooral dunne olielaagjes aan die niet te verwijderen zijn. Wat in de bodem terechtkomt, vertelt hij, is slecht voor de flora en fauna. Ze hebben een paar besmeurde vogels gezien.
Op zijn telefoon laat Vandervelden, van Natuurpunt, foto’s zien van de grove werkzaamheden. Die zijn uitgevoerd door de Civiele Bescherming, een federale hulpdienst voor rampen. In witte pakken had de rampendienst de grootste vervuiling uit het landschap geschept, verzameld op een soort reusachtige molshopen en afgevoerd op bolderkarren op rupsbanden.
Ondertussen vaart over de Schelde een boot van de Haven van Antwerpen voorbij, die kijkt misschien of ze nog olie zien, denkt Vandervelden. Rijkswaterstaat heeft een patrouillevaartuig, ook betrokken zijn de Vlaamse Waterweg, het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (Inbo), aan de linkeroever heb je het agentschap Natuur en Bos, en op Vlaams niveau is er crisisoverleg. Een olielek is een enorm project.
De twaalf witte zakken worden steeds viezer, zwart van de olie. Op de stenen aan de kust staat Hannes Maes, stagiair bij Natuurpunt, met wijde jeans in laarzen gestoken. Hij is twintig en altijd de jongste als hij met de Groene Tornado’s op pad is. Het is „tof” om zo in de natuur bezig te zijn, vindt hij, het geeft voldoening. Al is die olie een wat onbegonnen zaak, er lijkt niet tegenop te ruimen.
Hannes Maes, stagiair bij de Groene Tornado’s.