DEN HAAG - 'Het doet gewoon pijn en het is heel erg jammer.' Peter Bos richt 28 jaar geleden vanuit kraakpand de Blauwe Aanslag de Haagse Stadspartij op. Onder de politieke leiding van zijn kameraad Joris Wijsmuller krijgt de lokale partij steeds meer voet aan de grond op het stadhuis. Tot een dikke week geleden de kiezer een meedogenloos oordeel velt en de Haagse Stadspartij uit de gemeenteraad stemt.
'Peter en ik zijn allebei politiek dakloos, dus dit is een toepasselijke locatie', grapt Joris Wijsmuller (60) als hij het Straat Consulaat aan de Torenstraat binnenkomt.
Het Straat Consulaat, dat opkomt voor dakloze mensen, is sinds een paar jaar de werkplek van Peter Bos (67). Deze ochtend doet het dienst als locatie waar de twee partijgenoten van het eerste uur zich buigen over de erfenis van bijna dertig jaar Haagse Stadspartij.
Die erfenis is groot, vinden Wijsmuller en Bos. 'De partij houdt misschien op, maar veel dingen die we hebben gerealiseerd zijn er nog', zegt Bos.
Ze noemen wooncoöperatie Roggeveenstraat, Villa Ockenburgh, ateliercomplexen Maakhaven en de Besturing en de 'ongelooflijke hoeveelheid' broedplaatsen in Den Haag. Maar ook de Rokerij op Scheveningen, het beeld van Haagse Harry op de Grote Markt en het behoud van het Zuiderstrand, zonder cruiseterminal.
'En de bomen aan de Koninginnegracht, de bomen op de Laan van Meerdervoort, de bomen op de Mient. Die zijn er allemaal nog. Dus ja, we hebben best wel wat nagelaten', memoreert Bos.
De twee zijn al een paar jaar niet meer politiek actief in de gemeenteraad, maar voelen zich nog nauw verbonden met de Haagse Stadspartij. De partij wordt eind jaren negentig opgericht in het kraakpand aan het Buitenom, waar Wijsmuller woont. Bos is daar als bezoeker en organisator van activiteiten regelmatig te vinden.
'We hadden in de Blauwe Aanslag een drukkerij waar we krantjes maakten', vertelt Wijsmuller. 'Onze stad erop of eronder was bijvoorbeeld een krantje over de aanleg van de tramtunnel en we schreven over stadsvernieuwingsplannen en de centrumring.'
'We hadden daardoor al snel een breed netwerk in de stad van mensen die te hoop liepen tegen gemeentebeleid. Dat is voor mijn gevoel de bodem geweest voor de Stadspartij.'
In november 1997 is de oprichting van de Haagse Stadspartij een feit. Wijsmuller: 'In het filmzaaltje van de Blauwe Aanslag hebben we de oprichtingsvergadering gehad. Dat was de eerste en gelijk de enige vergadering.'
'Daarna waren we als politieke partij niet meer welkom, omdat veel krakers niets moesten hebben van parlementaire democratie. De Blauwe Aanslag mocht geen partijhonk worden', glimlacht hij.
'We waren al jarenlang aan het actievoeren tegen allerlei dingen en probeerden zaken te veranderen en invloed te krijgen, maar dat lukte niet helemaal', zegt Bos. 'We wilden het nu eens via de politiek proberen.'
Peter Bos is van 2014 tot 2022 raadslid en daarvoor zestien jaar lang fractiemedewerker van zijn partij. Bij de afgelopen verkiezingen staat hij als lijstduwer op de kieslijst van de Haagse Stadspartij.
Wijsmuller komt in 1998 de gemeenteraad in en zit in de beginjaren als eenpitter in de raadszaal. In 2010 haalt de partij twee zetels, in 2014 vijf en in 2018 drie zetels. Van 2014 tot 2018 is Wijsmuller wethouder. In 2021 neemt Wijsmuller na 24 jaar afscheid van de gemeenteraad.
Dat plan slaagt, maar met de Blauwe Aanslag loopt het slecht af. Het stadsbestuur wil het pand slopen voor de aanleg van de centrumring. Ondanks hevig verzet van de krakers wordt het pand in 2003 ontruimd.
De Haagse Stadspartij blijft ondertussen springlevend. Het lukt de partij om met Joris Wijsmuller als lijsttrekker in 1998 een zetel in de gemeenteraad te krijgen. Sindsdien is de Stadspartij een vaste waarde in de gemeenteraad geworden. Vaak met een zetel, maar ook een periode met twee, drie en zelfs een keer met vijf zetels.
'Het was een geweldige tijd', vindt Wijsmuller. 'Ik ben supertrots op wat de Stadspartij in die jaren voor de stad heeft kunnen betekenen.' Bos: 'Een groot deel van mijn leven zit in de partij.'
Toch is de partij de afgelopen tijd afgegleden. Die neergang komt een paar maanden voor de verkiezingen in een stroomversnelling nadat er een knetterende machtsstrijd uitbreekt tussen de huidige partijleider Fatima Faïd en een aantal partijgenoten.
In Den Haag zijn de verkiezingen op 18 maart met overmacht gewonnen door Hart voor Den Haag. De partij haalde zestien zetels, gevolgd door D66 met acht en GroenLinks-PvdA met zeven zetels.
DENK is van van twee naar drie zetels gestegen en nieuwkomer Volt komt met een zetel in de gemeenteraad.
VVD verloor juist zetels en is van zeven naar drie zetels gezakt. Partij voor de Dieren en het CDA zakten allebei van drie naar twee zetels. FvD, SP en ChristenUnie-SGP behaalden alle drie 1 zetel.
De Haagse Stadspartij en de PVV verloren beiden hun enige zetel en keren niet terug in de raad.
Faïd wint de machtsstrijd, maar een deel van de kandidaat-raadsleden en fractievertegenwoordigers keert haar de rug toe. De politieke gevolgen zijn groot. De kiezer straft het geruzie af en de Haagse Stadspartij verliest afgelopen verkiezingen haar enige zetel in de gemeenteraad.
'Het doet gewoon pijn en het is heel erg jammer', vindt Bos. 'De Stadspartij blijft toch je kindje. Als je erfenis op een hele domme manier wordt verbrast, dan is dat gewoon heel vervelend. Daar kijk ik met verdriet op terug.'
Ook Wijsmuller heeft het geruzie met 'lede ogen aangezien'. 'Maar je zag het al wel ver van tevoren aankomen. In die zin berust ik er ook in.'
De teloorgang van de Haagse Stadspartij is niet alleen toe te schrijven aan het geruzie van de afgelopen maanden, is hun overtuiging. Bos: 'Alhoewel ruziemaken met je eigen fractiemedewerkers natuurlijk dodelijk is.'
Volgens de twee is de koerswijziging van de Haagse Stadspartij na het vertrek van Joris Wijsmuller een belangrijkere factor geweest. De partij kiest na zijn afzwaaien voor de actiegroepen rondom internationale bewegingen zoals Black Lives Matter. 'We zijn als partij in transitie van sneeuwwit naar superdivers', zei Faïd daar eerder over.
Terugkijkend vindt Bos de keuze voor deze koers op zich begrijpelijk. 'Want we hebben natuurlijk een stad die voor zestig procent uit mensen bestaat met een niet-Nederlandse achtergrond. Daar heeft de Stadspartij ook altijd oog voor gehad. We zijn altijd antiracistisch en antifascistisch geweest.'
Maar tegelijkertijd is de Haagse Stadspartij de lokale onderwerpen uit het oog verloren, vinden ze. Wijsmuller: 'Het is een lokale partij geworden die vooral met nationale en internationale onderwerpen bezig is. Dat wordt door de stad niet herkend en begrepen.'
Bovendien had de partij vijftien jaar geleden juist de weg naar boven gevonden, zegt Wijsmuller. De verkiezingsuitslag in 2006 ligt daaraan ten grondslag. Wijsmuller krijgt veel waardering voor zijn werk en wordt uitgeroepen tot beste raadslid. Desondanks haalt de partij, dankzij een restzetel, op het nippertje een raadszetel.
Wijsmuller: 'Dat was een wake-up call.' Van een partij die zich opstelt als de luis in de pels van de gevestigde partijen is de Haagse Stadspartij zich daarna gaan verbreden naar een partij die een serieus alternatief is voor dezelfde gevestigde partijen. 'Daarna zijn we gaan groeien naar twee en daarna vijf zetels.'
Het leidt er zelfs toe dat de Haagse Stadspartij op het pluche terecht komt en in 2014 een coalitieakkoord sluit met D66, PvdA, CDA en VVD. Wijsmuller wordt wethouder.
Hij krijgt in die periode veel kritiek te verduren. Reden is dat zijn partij zich jarenlang verzet tegen het Spuiforum, de voorloper van cultuurcomplex Amare. Maar als wethouder voert Wijsmuller het plan, weliswaar in sterk aangepaste vorm, alsnog uit. Vier jaar later lopen kiezers weg en zakt de Haagse Stadspartij terug naar drie zetels.
Heeft de Haagse Stadspartij zich toen al vervreemd van haar kiezers? 'In een coalitie moet je compromissen sluiten en dat moet je goed uitleggen', zegt Wijsmuller daarover. 'Dat hadden we achteraf beter kunnen doen. Daardoor hebben we ook mensen verloren die de verwachting hadden dat we het Spuiforum wel eventjes zouden stoppen.'
Maar hij is door andere politieke partijen ook geframed als verrader, vindt hij. 'Daar werd ik op afgerekend. Ik was snel in de verdediging en kon daardoor de visie van de Haagse Stadspartij niet uitleggen. Bovendien: ik ben supertrots op de realisatie van Amare als huis voor heel Den Haag.'
Volgens Peter Bos verliest de Haagse Stadspartij in die tijd niet de echte Stadspartij-stemmers. 'De kiezers die afhaakten waren mensen die alleen vanwege het Spuiforum op ons hadden gestemd. Dat waren niet de hardcore Stadspartij-stemmers', zegt hij.
De weg die de partij inslaat na het vertrek van Wijsmuller zien de twee als een groter 'electoraal risico'. 'De Stadspartij is toen weer teruggegaan naar dat oude profiel van luis in de pels', zegt Wijsmuller.
'Daarmee maakte de partij zich weer klein. In onze beginjaren waren we lokaal diep geworteld in de stad. Dat is weer losgelaten en er is gekozen voor grote, internationale thema's.'
Bos: 'Ze hebben strategisch niet goed nagedacht en de gevolgen ervan onderschat. Ik vond de Stadspartij de laatste jaren ook niet zo zichtbaar meer, niet zo actief, veel ruzieachtige dingetjes ook, weinig verbindend. Dat is heel jammer. Een linkse lokale partij kan zeker nog van toegevoegde waarde zijn.'
Maar dit lokale, linkse geluid is met het vertrek van de Haagse Stadspartij niet verdwenen uit de gemeenteraad, zegt Bos. 'In heel veel onderwerpen hebben wij gepionierd. Die zijn inmiddels overgenomen door andere partijen.'
Als voorbeelden noemt hij groen, dierenwelzijn en kunst en cultuur. Bos: 'Maar ook burgerparticipatie en een nieuwe bestuurscultuur. En wij waren de eerste lokale partij die met ombudspolitiek is begonnen.' 'Wij liepen voorop met politiek voeren van onderop en bewoners in een positie brengen die ze meer invloed geeft', vult Wijsmuller aan.
Wijsmuller: 'Toen ik in 1998 begon, heb ik geroepen dat wij als doel hadden om een bepaald geluid te vertolken. We hoopten dat andere partijen dat zouden overnemen, zodat de Stadspartij overbodig zou worden. Hoewel ik het jammer vindt dat de Stadspartij niet meer in de raad zit kijk ik met veel plezier terug en zeg ik: het is mooi geweest.'
Bos: 'We zijn in 1997 begonnen in de Blauwe Aanslag om ons ook in de politiek te verzetten tegen het ontmantelen van culturele vrijplaatsen, later werd De Vloek in Scheveningen ontruimd, en daarna de Samenscholing in Moerwijk.'
'Dankzij de Haagse Stadspartij is er recent eindelijk een permanente vrijplaats gekomen in het voormalige Theater de Poort aan de Paviljoensgracht. Zo is de cirkel na 28 jaar weer rond.'
Na de verkiezingsnederlaag toont Fatima Faïd zich strijdlustig. Op social media laat ze weten dat de stad nog niet af is van de Haagse Stadspartij.
'Het radicaal linkse geluid van de HSP verdwijnt na 28 jaar uit de raad', schrijft ze. 'We maken ons zorgen over de opschuiving naar rechts. Maar wij blijven ons werk doen in de stad en geloven in gelijkwaardigheid, rechtvaardigheid en een stad waar iedereen wordt gehoord.'
Ze roept alle raadsleden op om wat HSP-spirit mee de raadzaal in te nemen.
Source: Omroep West Den Haag