De Italiaanse bevolking heeft in een referendum tegen een grondwetswijziging gestemd, blijkt uit exitpolls. Bijna 54 procent van de kiezers stemde tegen het voorstel, ruim 46 procent voor. Premier Meloni had het referendum uitgeschreven om de rechterlijke macht in het land te hervormen.
Volgens Meloni moet de rechterlijke macht in Italië worden gemoderniseerd. In het referendum stelde ze voor dat de loopbanen van rechters en aanklagers gescheiden zouden worden. Nu kunnen zij halverwege hun carrière nog eenmalig van functie wisselen, omdat ze tot dezelfde beroepsgroep behoren. Ook zouden de twee beroepen hun eigen toezichthouder moeten krijgen. Maar de meerderheid van de Italianen ziet daar geen heil in.
De opkomst bij het referendum was 60 procent, wat hoog is. Voor grondwetswijzigingen is geen minimumopkomst vereist. Jonge Italianen (tussen de 18 en 34 jaar) stemden grotendeels 'nee', 55-plussers stemden met name 'ja'.
De radicaal-rechtse premier Meloni had vooraf gezegd dat ze haar politieke lot niet zou verbinden aan de uitslag. Toch wordt de uitkomst door de oppositie gezien als een overwinning. Op X erkent ze haar nederlaag en respecteert ze de keuze die Italiaanse burgers hebben gemaakt.
"Voor Meloni is de uitslag een flinke teleurstelling. Ze had eigenlijk wel verwacht dat ze zou winnen. Het idee van het referendum was om Italiaanse rechters onafhankelijker te maken van het OM. Zo zou het overkoepelende en onafhankelijke regulerende orgaan, Consiglio superiore della magistratura (CSM) of de Hoge Raad van Magistraten, in tweeën worden gesplitst. Ook zou er een nieuwe tuchtrechtbank in het leven worden geroepen.
Het probleem van CSM is dat er politieke stromingen bestaan binnen het orgaan waar rechters en openbare aanklagers deel van uitmaken. Volgens de regering klonteren die te veel samen. Rechters en aanklagers zouden meer affiniteit hebben met de politieke stromingen waar ze deel van uitmaken dan met hun rol als rechters en aanklagers. Dat ondermijnt volgens de regering de onafhankelijkheid van rechters.
Maar tegenstanders waren juist bang dat een grondwetswijziging de onafhankelijkheid van het OM in gevaar zou brengen. Met de grondwetswijziging zou het OM onderdeel worden van het ministerie van Justitie, terwijl het nu zelfregulerend is. Als dat zou gebeuren, zou het OM ingezet kunnen worden om politieke tegenstanders te vervolgen.
Die vrees komt voort uit het Italiaanse fascisme. Toen werd het OM inderdaad ingezet om politieke tegenstanders onschadelijk te maken. De grondwet waarin het systeem zoals Italië dat nu kent is vastgelegd, stamt uit 1948, dus net na het regime van Mussolini. De wetgevers van toen wilden de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht waarborgen en voorkomen dat justitie door de politiek misbruikt zou kunnen worden."
Italiaanse premiers hebben in het verleden vaker geprobeerd de grondwet te wijzigen, maar dat is vrijwel nooit gelukt. Zo wilde in 2016 toenmalig premier Renzi via een referendum de macht van de senaat en regionale bestuurders inperken. Hij verloor en trad daarna af.
Premier Meloni van de radicaal-rechtse partij Fratelli d'Italia is sinds oktober 2022 aan de macht en werd daarmee de eerste vrouwelijke premier van het land. Haar regering is de op twee na langstzittende regering in de geschiedenis van de Italiaanse Republiek. Italië kent een geschiedenis van kortzittende kabinetten.
De afwijzing van Meloni's voorstel verzwakt haar positie in eigen land, terwijl ze worstelt met een stagnerende economie. Vakbonden en kleine linkse partijen roepen om haar aftreden. Maar Meloni heeft in een video op Instagram beloofd haar mandaat tot eind 2027 te voltooien.
Ook de linkse oppositiepartij Partito Democratico, die zich achter de nee-stemmers schaarde, ziet de uitslag als overwinning. Maar de partij zegt dat dit geen reden is om het aftreden van de regering te eisen.
Tegenstanders zijn het er wel over eens dat het Italiaanse justitiële systeem hervormd moet worden. Rechtszaken duren te lang en er moet meer duidelijkheid komen in de wetgeving, maar volgens hen is een grondwetswijziging niet de juiste manier om dat te doen.
Buitenland
Source: NOS nieuws