is tv-recensent voor de Volkskrant.
Natuurlijk ging Cruijff in première in de Johan Cruijff Arena, die afgelopen weekend voor de gelegenheid tot openluchtbioscoop werd omgetoverd. Tien jaar na de dood van de voetballegende trok hij opnieuw een vol stadion. Dit keer met een vierdelige, Brits-Nederlandse documentaireserie van regisseur Sam Blair over zijn leven, in aanloop naar het WK wekelijks uitgezonden op zondagavond bij de NTR op NPO 1 en in zijn geheel te zien op NPO Start.
Ivo Niehe, nonchalant zittend op de armleuning van een witte fauteuil, stond in Ivo op zondag stil bij de nieuwe serie met een paar oude fragmenten van zijn ontmoetingen met de voetballegende. En met Spaanstalige interviews met supporters van FC Barcelona. Achteraf vond hij het jammer Cruijff niet vaker gesproken te hebben. ‘Iedere omschrijving is te zwak om Johan de eer te bewijzen die hij verdient.’
De makers waagden zich er toch aan. Het resultaat is een wervelende serie (met een heerlijke voice-over van de Britse schrijver David Winner) die je meteen Cruijffs wonderlijke wereld intrekt, of je nu wel of geen voetballiefhebber bent. Met prachtige (nieuwe) oude fragmenten van de voetbalkunstenaar, ook uit privé-archief, en audiotapes van Cruijff van vlak voor zijn dood. En interviews met voetbalgrootheden als Ruud Gullit, Pep Guardiola en Frank Rijkaard, maar ook zijn vrouw en kinderen.
We zien de opkomst van de spichtige Cruijffie bij Ajax, die zo wonderlijk snel, soepel en technisch is dat alle monden openvallen – zelfs die van de coach van Liverpool als in 1966 Ajax met 5-1 van zijn club wint. Cruijff verovert achtereenvolgens Nederland, Europa (vooral de harten van FC Barcelona-supporters en de rest van Catalonë) en de wereld, en wordt het icoon van het moderne voetbal die het spel voorgoed verandert. Zoals het cliché luidt: zonder Cruijff geen Messi.
Wat de Cruijff-filosofie is, kan ik na het zien van de serie (producenten: Oscar-winnaar James Gay-Rees en Jaap Schneider) nog steeds niet precies uitleggen. Cruijff zag dingen die anderen niet zagen, vond dingen ‘logisch’ die voor anderen volkomen onbegrijpelijk waren, en gaf een bijzondere betekenis aan cijfercombinaties en getallen.
Geïnterviewden vertellen erover alsof de betovering nog altijd niet is uitgewerkt. ‘Hij wilde geen gelijk krijgen, hij hád gelijk’, vertelt Ruud Gullit. Zijn rebellie en eigenwijsheid brachten Cruijff meestal vroeg of laat in de problemen.
De duiding van enigma Cruijff door een Nederlandse psychoanalyticus is even onnavolgbaar als het voetbalfenomeen zelf, maar vormt misschien juist daardoor wel een komische noot. Als één ding duidelijk wordt, is het wel dat niemand, ook zijn eigen familie niet, ooit helemaal de vinger achter het fenomeen Cruijff heeft kunnen krijgen. En dus, gelukkig, ook de seriemakers niet. In feite is dat een extra bewijs van zijn genialiteit.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant