Iran en Israël hebben elkaar in de nacht van zondag op maandag en maandagochtend bestookt met wederzijdse aanvallen.
Iran heeft afgelopen nacht ook aanvallen uitgevoerd op Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en Bahrein.
De Israëlische inlichtingendienst Mossad verwachtte dat de Amerikaans-Israëlische luchtaanvallen op korte termijn zouden leiden tot een grootschalige opstand tegen het Iraanse regime. Dat schrijft The New York Times in een reconstructie. De Mossad dacht dat Israël in staat zou zijn de Iraanse oppositie te mobiliseren en zo het Iraanse regime ten val te brengen.
De NYT concludeert dat bij de voorbereidingen van de oorlog sprake was van een ‘fundamentele denkfout’. De krant baseert zich daarbij op gesprekken met meer dan tien functionarissen uit Israël, de Verenigde Staten en andere landen. De bronnen zeggen dat zowel binnen de Israëlische als de Amerikaanse regering volop werd getwijfeld aan de aanname dat de oorlog het Iraanse regime direct zou doen wankelen.
Toch raakte de Israëlische premier Benjamin Netanyahu in aanloop naar de eerste bombardementen overtuigd van de analyse van de Mossad. Vervolgens wisten de Israëliërs ook de Amerikaanse president Trump over te halen om de oorlog te starten. In hun eerste toespraken na het begin van de oorlog riepen Trump en Netanyahu de Iraanse bevolking op tot protest. De demonstraties waarop zij hadden gehoopt bleven echter uit, ook na de dood van de Iraanse leider Ali Khamenei en andere prominente leden van het regime.
Voor de Amerikaanse inlichtingendienst CIA kwam dit niet als een verrassing, schrijft de NYT. De Amerikanen achtten de kans op een Iraanse volksopstand gering, ook omdat de Iraanse autoriteiten er in januari nog waren geslaagd om een golf antiregeringsprotesten met veel geweld de kop in te drukken. Duizenden demonstranten werden daarbij gedood. Een waarschijnlijker scenario was volgens de CIA dat hardliners binnen het Iraanse regime de plaats zouden innemen van de gedode leiders. Met aanstelling van Mojtaba Khamenei, de zoon van ayatollah Ali Khamenei, is die verwachting voorlopig uitgekomen.
Daan de Vries
De olieprijzen zijn maandag gestegen na het dreigement van de Amerikaanse president Trump dat hij de Iraanse energiesector zal aanvallen als Iran de Straat van Hormuz niet binnen 48 uur volledig heropent. In reactie op het dreigement gingen ook de aandelenbeurzen in Azië vanochtend hard omlaag.
De beurzen in Tokio, Hongkong en Shanghai openden vanochtend zo’n 3,5 procent lager. De Zuid-Koreaanse beurs kelderde zelfs ruim 6 procent. De prijs van een vat Brentolie is opgelopen tot 112,74 dollar, een stijging van een half procent.
Het hoofd van het Internationaal Energieagentschap (IEA) waarschuwde vannacht dat de gevolgen van de huidige energiecrisis ernstiger dreigen te zijn dan de oliecrises van de jaren zeventig. ‘Geen enkel land zal immuun zijn’, aldus IEA-chef Fatih Birol. Zijn organisatie is in gesprek met Aziatische en Europese landen om indien nodig meer olie uit de strategische voorraden vrij te geven. Eerder deze maand gaven de lidstaten van het IEA 400 miljoen vaten olie vrij, de grootste hoeveelheid ooit, in een poging de prijsstijgingen te drukken.
De Iraanse autoriteiten beantwoordden Trumps ultimatum door te dreigen met meer aanvallen op olie- en gasinstallaties in de Golfstaten. Bovendien zei Iran niet van plan te zijn om de Straat van Hormuz te heropenen voor de scheepvaart. De nauwe zeestraat tussen Iran en Oman is van groot belang voor de wereldwijde olie- en gashandel.
Daan de Vries
Qatar Airways heeft twintig grote passagiersvliegtuigen overgebracht naar een opslaglocatie van de Spaanse luchthaven Teruel. Dat meldt de Financial Times op basis van de locatiegegevens van de toestellen. De Britse krant schrijft dat dit erop wijst dat de luchtvaartmaatschappij van de Golfstaat zich opmaakt voor langdurige verstoringen van het vliegverkeer in het Midden-Oosten door de oorlog in Iran.
Het gaat om twintig toestellen van de types Boeing 787 en Airbus A380 en A350, behorend tot de grootste vliegtuigen in de vloot van Qatar Airways. De luchtvaartmaatschappij gebruikt deze vliegtuigen vooral om passagiers van en naar thuishaven Doha te vervoeren. Het Qatarese luchtruim is niet geheel gesloten, maar er gelden tot zeker het einde van deze maand beperkingen. Volgens de FT vliegt Qatar Airways ongeveer op een kwart van de gebruikelijke capaciteit.
Onder normale omstandigheden landen dagelijks zo’n twee vliegtuigen op de luchthaven van Teruel, een kleine stad in het noordoosten van Spanje. Het vliegveld is gespecialiseerd in de langetermijnopslag van vliegtuigen. Om die reden stonden gedurende de covid-pandemie meer dan honderd toestellen in de opslag van Teruel.
Qatar huisvest de grootste Amerikaanse militaire basis in het Midden-Oosten. Sinds het begin van de oorlog in Iran is het land meermaals het doelwit geweest van Iraanse aanvallen. In een reactie aan de FT erkent Qatar Airways dat het ‘vanwege de huidige situatie in de regio en de daaruit voortvloeiende verstoring van het vliegverkeer’ heeft besloten ‘een aantal vliegtuigen te stationeren op specifieke luchthavens buiten Qatar’.
Daan de Vries
Het Internationaal Energieagentschap (IEA) overlegt met regeringen in Azië en Europa over het vrijgeven van extra olie uit strategische voorraden ‘indien nodig’ door de oorlog in het Midden-Oosten. Dat heeft directeur Fatih Birol maandag gezegd tegen de National Press Club in de Australische hoofdstad Canberra.
‘We kijken naar de omstandigheden, we zullen de markten analyseren en beoordelen en dit bespreken met onze lidstaten’, aldus Birol. Er zal echter geen specifieke olieprijs zijn die automatisch tot een nieuwe vrijgave leidt, voegde hij eraan toe.
Lidstaten van het IEA spraken op 11 maart af een recordhoeveelheid van 400 miljoen vaten olie vrij te geven uit strategische voorraden om de stijging van de wereldwijde olieprijzen tegen te gaan.
Volgens Birol is de crisis in het Midden-Oosten ‘zeer ernstig’. Hij noemde deze zelfs ernstiger dan de twee oliecrises van de jaren zeventig en de impact van de oorlog tussen Rusland en Oekraïne op de gasvoorziening samen. De wereldeconomie wordt ‘ernstig bedreigd’ door de huidige energiecrisis, waarschuwde hij. ‘Geen enkel land zal immuun zijn’ voor de gevolgen. Er is dus behoefte aan ‘wereldwijde inspanningen’ om de crisis op te lossen.
Het hoofd van het IEA liet ook weten dat door de oorlog in het Midden-Oosten zeker veertig energie-installaties in negen landen ‘ernstig of zeer ernstig’ zijn beschadigd.
ANP
Het Israëlische leger meldt dat Iran nieuwe aanvallen uitvoert op Israël.
‘Zojuist heeft het leger raketten geïdentificeerd die vanuit Iran richting het grondgebied van de staat Israël zijn gelanceerd’, aldus het leger op Telegram. ‘Verdedigingssystemen zijn in werking om de dreiging te onderscheppen.’
Volgens de Israëlische krant Times of Israel klinken in grote delen van Noord-Israël de sirenes van het luchtalarm.
ANP/Redactie
Het Israëlische leger (IDF) zegt dat het maandagochtend aanvallen heeft uitgevoerd op de Iraanse hoofdstad Teheran. ‘De IDF is begonnen met een grootschalige golf van aanvallen gericht op de infrastructuur van het Iraanse terreurregime in Teheran’, meldt de legertop op Telegram.
Iraanse persbureaus meldden iets eerder al explosies op verschillende plekken in de stad. Onder meer persbureau Fars bericht dat ‘luchtaanvallen meerdere gebieden in Teheran hebben getroffen’. Het persbureau noemt minstens vijf locaties die zouden zijn bestookt en waar ‘hevige explosiegeluiden zijn gemeld’.
‘Meer details over de omvang van de schade en over mogelijke slachtoffers zullen later bekend worden gemaakt’, meldt Fars.
De aanval op de Iraanse hoofdstad komt enkele uren nadat Iran ballistische raketten afvuurde op gebieden in Centraal-Israël. De Israëlische krant Times of Israel schrijft dat reddingsdiensten melden dat er op verschillende locaties schade is ontstaan door clusterbommen of andere neervallende fragmenten. Er zijn geen meldingen van gewonden.
Intussen meldden Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten maandagochtend dat zij opnieuw door Iran zijn aangevallen. Het Saoedische ministerie van Defensie zei twee inkomende ballistische raketten te hebben gedetecteerd die op de hoofdstad afkwamen. ‘Eén is onderschept en de andere is in een onbewoond gebied neergekomen.’
Het ministerie van Defensie van de VAE liet weten dat het ‘momenteel reageert op inkomende raket- en dronebedreigingen vanuit Iran’ en dat ‘de geluiden die worden gehoord het gevolg zijn van luchtverdedigingssystemen die raketten en drones onderscheppen’.
Enkele uren eerder meldden de autoriteiten in Abu Dhabi al dat daar een Indiase staatsburger gewond was geraakt door vallend puin van een onderschepte ballistische raket.
Ook in Bahrein ging het luchtalarm af en werden inwoners opgeroepen schuilplaatsen op te zoeken.
ANP/Redactie
In dit liveblog houden we u op de hoogte van de laatste ontwikkelingen rond de oorlog in Iran en de crisis in het Midden-Oosten. Lees hier het vorige liveblog terug.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant