Verenigde Staten
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Is Cuba de volgende? Na Venezuela en Iran hintte de Amerikaanse president Donald Trump er vorige week nadrukkelijk op dat de VS ook uit zijn op een Cubaanse regimewissel of -aanpassing. Trump zei te verwachten dat hij „de eer zal hebben om Cuba in een of andere vorm in te nemen” en voegde eraan toe: „Ik kan ermee doen wat ik wil”.
Regimewissel van buitenaf opgelegd, is nooit een oplossing gebleken voor vrede en stabiliteit. Als het over Cuba gaat, past Trumps retoriek in een lange traditie. Sinds de revolutie van 1959 is het communistische Cuba Washington een doorn in het oog: eerst door nationalisaties, later als Sovjetbondgenoot vlak voor de Amerikaanse kust. Op slechts 150 kilometer van Florida zagen de VS Cuba als directe bedreiging, met als dieptepunt de Cubacrisis van 1962.
Maar die tijd is voorbij. De Sovjet-Unie bestaat al lang niet meer. Aanhoudende economische blokkades vanaf de vroege jaren zestig hebben de Cubaanse economie zwaar verzwakt, terwijl de communistische regering zelf elke vorm van hervorming smoorde. De afgelopen paar maanden werd het eiland vrijwel afgeknepen van olie en gas, dat voorheen nog geleverd werd door bondgenoot Venezuela. Stroomuitval is inmiddels landelijk en structureel.
Er lonken ongetwijfeld economische voordelen voor de Amerikanen bij een regeringswissel, zeker vanuit het perspectief van projectontwikkelaar Trump: een tropisch eiland waar nog veel te ontwikkelen is op het gebied van massatoerisme.
Belangrijker is de symboliek, en er lijkt ressentiment te spelen. Een regimewissel in Havana zou Trump een historische overwinning opleveren op een socialistische ‘vijand’ waar Washington decennialang zijn tanden op stukbeet. Maar voorlopig lijkt de inzet het zoeken van een Cubaanse president die wel Amerikaanse investeringen toestaat, naar Venezolaans model. Ofwel: wel perestrojka, geen glasnost.
Ook binnen Trumps eigen kabinet klinkt de roep om harde actie. Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, zoon van Cubaanse migranten, bouwde zijn politieke carrière op de belofte het Castro-regime ten val te brengen en beschikt over stevige steun binnen de invloedrijke Cubaanse gemeenschap in Florida. Zij zien een machtswissel in Havana als de bevrijding van hun volk.
Maar het is nu juist het volk dat lijdt onder Amerikaanse druk – die bovenop de druk van hun eigen repressieve regering komt. In spraakberichten vertelt een inwoner van Havana aan NRC dat er op houtskool moet worden gekookt, dat voedsel bederft omdat ijskasten uitstaan en dat ziekenhuizen het niet lang meer volhouden op noodstroom. Cubanen snakken naar verandering en vrijheid – en verdienen dat ook.
Toch is het zaak Trumps geclaimde succes om vijandige staten te verlossen van hun dictatoriale regimes niet na te volgen. Om niet mee te gaan in het idee dat de VS hiermee de bevolkingen van die landen zonder meer een dienst bewijzen. Want wat wordt ermee gelegitimeerd? Mag China dan Taiwan en Rusland zomaar Oekraïne claimen? Mag Turkije Cyprus en Nederland België, als ze willen?
Vrijheid, politiek en economisch, bestaat pas als het een bevolking ten goede komt. Als de Cubanen zelf over hun lot kunnen beschikken.
De vraag is niet zozeer of Cuba de volgende is. De vraag is of de wereld opnieuw moet toekijken hoe Washington een zwakke vijand ‘bevrijdt’. Onder het mom van vrede en veiligheid, maar in werkelijkheid vooral om de eigen belangen en binnenlandse reputatie te dienen. Zonder verantwoordelijkheid te nemen voor de gevolgen.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.