Nu de prijzen stijgen, neigen leiders naar belastingverlaging op olie en gas. Begrijpelijk, maar economisch gezien onverstandig. Maar net als vier jaar geleden geeft de energiecrisis in Europa ook weer een impuls voor meer zelfvoorzienendheid.
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
Een ijzeren economische wet leert dat een hoge olieprijs het best bestreden kan worden met een hoge olieprijs. Zodra olie duurder wordt, is een deel van de kopers niet meer bereid of in staat die prijs te betalen. En zo ontstaat een nieuw evenwicht. Nu door de blokkade van de Straat van Hormuz een vijfde van de wereldwijde olie- en gastoevoer is weggevallen, is die wet vol van kracht.
De grootste klap wordt opgevangen in Aziatische ontwikkelingslanden. Met name Pakistan, dat bijna alle gas en olie uit de Perzische Golf importeerde, kan al snel tekorten en stroomuitval verwachten.
De kans dat het ook in Europa tot acute tekorten en stroomuitval zal komen, is klein. Daarvoor is het continent te rijk. Maar EU-landen worstelen wel met de vraag hoe zij de pijn voor hun burgers en bedrijven kunnen beperken. Daarbij is de eerste reflex vaak om een deel van de hoge prijzen uit de schatkist te betalen. Overal in de EU wordt dan ook de discussie gevoerd om gas, diesel en benzine goedkoper te maken.
Een aantal lidstaten heeft die stap al gezet. In Italië kondigde premier Giorgia Meloni vorige week aan dat de belasting op benzine en diesel met een kwartje wordt verlaagd. Daarnaast kwam ze met een pakket van 5 miljard euro om vooral via lagere netwerkkosten de energierekening van huishoudens en bedrijven te verzachten. De Spaanse regering trekt eenzelfde bedrag uit, onder meer om de btw aan de pomp te verlagen. En Oostenrijk komt met een vooralsnog bescheiden verlaging van 5 cent.
In Hongarije zei premier Viktor Orbán al op 9 maart dat hij de prijs van benzine en diesel voor Hongaren wil maximeren op respectievelijk 1,75 euro en 1,81 euro per liter. Auto’s met een Hongaars kenteken mogen aan de pomp maximaal die prijzen betalen (buitenlandse auto’s meer). Hij betaalt het door de verkoop van de nationale oliereserve. In Slovenië proberen ze de buitenlandse tankers die op gunstige prijzen afkomen te weren met een maximum tankbeurt van 50 liter per dag.
De neiging tot compenseren klinkt bekend. Vier jaar geleden, tijdens de vorige energiecrisis, ging het ook ongeveer zo. Toen boden lidstaten tegen elkaar op om genoeg gas veilig te stellen voor de winter. Tientallen miljarden gingen er op die manier doorheen. Het probleem is alleen: door extra geld te betalen, komt er niet ineens meer olie en gas op de markt. Het drijft vooral de prijs op.
In Nederland is het kabinet daarom vooralsnog terughoudend met maatregelen die alle consumenten compenseren, door bijvoorbeeld een accijnsverlaging. ‘Gerichte ingrepen’, zoals een noodfonds voor de armste huishoudens vindt de regering logischer, zei premier Rob Jetten vrijdag. Het kabinet buigt zich komende week over de te zetten stappen. ‘We kiezen de verstandigste.’
Jetten was tijdens zijn eerste Eurotop in Brussel vorige week kritisch op plannen die daar op tafel kwamen. Naast meer mogelijkheden voor lidstaten om belastingen op energie te verlagen, ging het ook over een afzwakking van het Europese emissiehandelssysteem (ETS). Het ETS is hét instrument waarmee Europa komende 25 jaar de CO2-uitstoot wil terugdringen tot netto nul.
De ETS-kritische landen kregen op het eerste gezicht hun zin. Om industrie te beschermen, wil de commissie fabrieken langer zogenoemde ‘gratis uitstootrechten’ geven.
‘Het feit dat Europa direct wil morrelen aan het ETS doet afbreuk aan de geloofwaardigheid van het systeem’, zegt Diederik Samsom, die als kabinetschef van Eurocommissaris Frans Timmermans in Brussel een sleutelrol vervulde tijdens de vorige energiecrisis. Hij was ook een van de architecten van de Green Deal, waarin het ETS dus de motor is van de vergroening van de Europese economie.
Toch ziet Samsom ook een hoopgevend punt in de voorstellen die voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie vrijdag presenteerde. Namelijk het plan om de opbrengsten van het ETS meer te gebruiken om de verduurzaming van de hele Europese economie te betalen. De commissie wil daarvoor 30 miljard euro vrijmaken.
Steun voor technologie waarmee de industrie minder CO2 uitstoot, is ‘heel effectief’ om Europa minder afhankelijk te maken van fossiele brandstoffen en de concurrentiepositie te verbeteren, concludeerden het Centraal Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving in een vorige week gepubliceerde studie.
Zo bezien lijkt de Europese reactie op de hoge olieprijs nu behoorlijk op vier jaar geleden, vindt Samsom. ‘Al die accijnsverlagingen en energieplafonds van toen gaan gewoon weer gebeuren. Maar de crisis wordt ook benut voor een versnelling van de energietransitie. De opmars van warmtepompen en elektrische auto’s ging na de vorige crisis al als een malle. En dat wordt alleen maar meer.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant