Tien jaar na zijn overlijden werd Johan Cruijff zaterdag geëerd met de vertoning van een nieuwe documentaire over het fenomeen in de Arena. ‘Hij heeft me veel geleerd over voetbal en het leven.’
is voetbalverslaggever van de Volkskrant.
Zoon Jordi Cruijff zegt, terwijl hij naast het veld van de Johan Cruijff Arena zit, op een podium met een foto van Johan Cruijff: ‘Hij is er niet, maar hij is er nog steeds.’
De Johan Cruijff Arena in Amsterdam is zaterdag de Cruijff-kerk, met beelden en uitspraken van de bijna tien jaar geleden overleden legende. Met 35 duizend toeschouwers, die naar acht grote schermen kijken. Hoofdmoot is de première van de eerste twee delen van de vierdelige documentaire Cruijff, waarin unieke beelden zitten van de voormalige voetballer en trainer, plus interviews met familie, voormalige (mede)spelers en andere kenners over Cruijff, zijn visie, betekenis voor het spel en zijn rebelse karakter.
Jordi vindt oude beelden het mooist, in zwart-wit, van voor zijn geboorte in 1974. Hij geniet van de ondeugende lach van zijn vader en diens ondoorgrondelijkheid. ‘Ik moet altijd lachen als hij iets uitlegt en de mensen knikken, terwijl ze geen idee hebben wat hij bedoelt.’
Voor de première is de rode loper uitgerold, met schrijdende bekenden en lieden die drie rondjes lopen terwijl niemand weet wie ze zijn. Het gezicht van Joan Laporta, voorzitter van Barcelona, licht op van vrolijkheid en emotie: ‘Als ik aan Johan denk, zie ik als eerste zijn sprekende blauwe ogen. Of ik denk aan momenten dat we samen rode wijn dronken.’
Laporta was de advocaat van Cruijff, die eerst speler was van Barcelona, later trainer en toen adviseur. Laporta dankte zijn opkomst als voorzitter aan huisvriend Cruijff. ‘Ach, we hebben zoveel herinneringen. In het begin, met trainer Frank Rijkaard, zei Johan dat we Edgar Davids moesten kopen. Hij zou balans brengen in het team. We volgden zijn advies en de balans was daar, met Ronaldinho voorin en Davids daarachter.’
Als Susila Cruijff komt aanlopen, hoef je geen seconde na te denken van wie ze de dochter is. Zelfde gezicht, dito trekken. Haar ogen twinkelen als ze over haar leuke, lieve vader praat. ‘Altijd blij, positief en in een goed humeur. Ik heb hem nooit horen schreeuwen. Als hij thuiskwam, wist je niet of hij met 3-0 had gewonnen of met 4-0 verloren. Mijn vader begreep mij heel goed.’
Het gaat over teletekst, waarop hij de halve dag keek naar uitslagen van welke sport dan ook. Of over zakgeld. Als ze geld vroeg om met vriendinnen te eten, vroeg hij haar de auto te wassen. Hij wilde dat ze financieel verantwoordelijkheid leerde nemen. ‘Hij wist altijd alles beter en dat was soms irritant, maar jaren later dacht ik vaak dat hij gelijk had. Hij keek veel verder dan anderen. Ik was koppig, net als hij, maar zolang de resultaten goed waren, mocht ik het op mijn manier doen.’ Of ze ook met hem voetbalde? ‘Ze zetten mij neer als keeper. En hij kon niet tegen zijn verlies. Als hij mij aan mijn paardenstaart moest trekken, deed hij dat ook.’
In de documentaire, waarvan deel 1 en 2 te zien zijn op deze avond, zit de stem van journalist Jaap de Groot, die zijn geautoriseerde biografie schreef en geluidsfragmenten van Cruijffs laatste dagen beschikbaar stelde. Cruijff had kanker. Het hele leven komt voorbij in ongeveer drie uur film, ook met Danny, zijn weduwe. Ze citeert Johan, na haar eerste avondje uit met hem: ‘Als je morgen een langere rok aandoet, kom ik je om acht uur halen.’ Mini was in de mode, maar Cruijff vond haar rokje op de eerste avond iets te mini.
De film van regisseur Sam Blair gaat ook over de rol van Cruijff in taal, kunst, in het benutten van ruimte op het veld, als exponent van de uitbarsting van creativiteit na de Tweede Wereldoorlog. Later in Spanje behaalde Barcelona met hem de eerste titel in veertien jaar, tevens een overwinning op de dictatuur van de in Madrid zetelende generaal Franco. Cruijff noemde zijn zoon Jordi, naar de Catalaanse beschermheilige Sant Jordi, die de symbolische draak versloeg.
Alles loopt door elkaar op deze melancholische avond. Film, rode loper. Ronald Koeman, jarenlang buurman van Cruijff in Barcelona: ‘Hij was zo’n lieve man, zo leuk met kinderen. Hij had altijd oog voor mensen.’ Laporta, vorige week herkozen als voorzitter, stelt dat Cruijff altijd zijn referentie is: ‘Wat zou Johan doen?’ Hij prijst het genie, de stijl, het leiderschap. ‘Als coach heeft hij een revolutie ontketend. Wij spelen bij Barcelona altijd in de filosofie van Johan Cruijff. Je kunt de speler en de trainer niet scheiden. Hij was een coach met de ziel van een speler. Hij was mijn idool en hij heeft me veel geleerd over voetbal en het leven.’
John van ’t Schip vertelt typerende, humoristische anekdotes. De soms gemakzuchtige Van ’t Schip moest ontwaken. Onderweg naar een training reed hij zijn auto total loss. Hij belde dat hij later kwam. Toen hij een half uur voor het eind van de training alsnog het veld op liep, kreeg hij een boete van trainer Cruijff. ‘Johan zei: je bent al drie weken niet scherp. Dat ongeluk kreeg je omdat je niet wakker bent.’
Iets dergelijks gebeurde opnieuw nadat Oranje het WK van 1986 had gemist, na onnodige uitschakeling in Rotterdam door België. Van ’t Schip was een talent, maar nog geen international, en was gaan kijken in de Kuip. Trainer Cruijff was woedend de volgende dag en gaf de Ajacieden een boete van 500 gulden, en hem ook. ‘We waren een stelletje oelewappers. Ik vroeg waarom ik ook een boete kreeg, want ik had niet eens meegedaan. ‘Ja, daarom juist, zei Johan, je had er gewoon bij moeten zijn. Hij gaf me vertrouwen door me een boete te geven, door me te laten merken dat ik mijn talent verkwanselde.’
Cruijff zette Van ’t Schip een keer linksbuiten, in Den Haag, voor Midden-Noord, het vak van de scheldende en met rommel gooiende harde kern. Na rust dacht hij lekker voor de andere tribune te spelen. ‘Johan zei, vlak voor we naar buiten gingen: John, rechtsbuiten, nu. Jij bent nu gewend aan dat volk.’ Van ’t Schip stelt dat Johan nooit echt weg is uit zijn leven. ‘Het is zoals hij het zelf zei: in zekere zin is hij onsterfelijk.’
Op het podium, voor de start van de film, zegt Ruud Gullit dat Cruijff hem in één gezamenlijk jaar bij Feyenoord de boost gaf die hij nodig had. ‘Mijn carrière raakte in een stroomversnelling.’ Gullit bedankt Cruijff voor het feit dat hij de weg plaveide voor andere spelers. Koeman, jarenlang uitblinker in het team van Cruijff begin jaren negentig: ‘Bij Barcelona deed hij als trainer zelf mee met positiespelletjes. Toen was hij nog de beste. Waar het hedendaagse Barcelona voor staat, is begonnen met Johan.’
Cruijff zei vaak: ‘Je ziet het of je ziet het niet.’ Pep Guardiola, trainer van Manchester City en vroeger speler bij Cruijff in Barcelona, zegt in de documentaire dat Cruijff de belangrijkste figuur in het voetbal is in veertig, vijftig jaar. ‘De schoonheid zit hem in de beweging.’ Guardiola golfde kort voor diens dood nog met Cruijff, die zei dat hij alles dubbel zag.
Guardiola: ‘Ik mis hem zo erg.’
Cruijff is vier weken te zien op NPO 1, zondag om 20.55 uur, en op NPO Start.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant