Robert Mueller, een Amerikaanse jurist die de FBI transformeerde in de periode na de aanslagen van 11 september 2001 en daarna als speciaal aanklager een centrale rol speelde bij het onderzoek naar de vermeende samenzwering tussen Donald Trump en Rusland, is op 81-jarige leeftijd overleden.
is mediaverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft vooral over televisie, podcasts en boeken.
Dat heeft zijn familie zaterdag bekendgemaakt. Mueller leed aan de ziekte van Parkinson.
‘Dit is verschrikkelijk. Dit betekent het einde van mijn presidentschap. I’m fucked.’ Dat zei Donald Trump toen zijn minister van Justitie Jeff Sessions hem op 17 mei 2017 in de Oval Office vertelde dat Robert Mueller was aangesteld als speciaal aanklager om onderzoek te doen naar de banden tussen de zittende president en Rusland.
Mueller – zilver haar, vierkante kaaklijn, altijd een donker pak met een hagelwit overhemd – was gevreesd. Die reputatie had hij grotendeels te danken aan zijn tijd als directeur van de Federal Bureau of Investigation (FBI), waar hij na een lange carrière als aanklager en advocaat werd aangesteld op 4 september 2001.
Op dat moment was de verwachting dat hij zich in die rol zou bezighouden met het bestrijden van traditionele misdaad, maar nadat vliegtuigen zich een week later in twee torens boorden van de World Trade Center in New York en in het Pentagon in Washington veranderde de missie van de organisatie volledig.
Onder Muellers leiding onderging de FBI de meest ingrijpende transformatie sinds de dagen van J. Edgar Hoover, die directeur was vanaf de oprichting in 1924 tot 1972. Mueller maakte van een klassieke opsporingsdienst een internationaal opererende inlichtingen- en terrorismebestrijdingsorganisatie, schrijft historicus Garrett M. Graff in zijn boek The Threat Matrix, over de jaren van Mueller bij de FBI.
Er kwam één allesoverheersende prioriteit: het voorkomen van de volgende terroristische aanslag.
De Amerikaanse agenten die hierbij juridische en morele grenzen overschreden, werkten niet onder Mueller. Bij het verhoren van vermeende terroristen in onder meer Afghanistan en op Guantanamo Bay waren het niet de agenten van Muellers FBI maar hun collega’s van de CIA die gebruikmaakten van ‘enhanced interrogation techniques’ (‘geavanceerde verhoormethoden’, een chique term voor marteling).
Mueller had het zijn agenten juist streng verboden gebruik te maken van geweld en intimidatie, schrijft journalist Tim Weiner in Enemies – A History of the FBI. In 2002 zei Mueller dat Amerika de oorlog tegen terreur niet mocht winnen als dat ten koste ging van zijn eigen vrijheden.
Muellers neiging om zich aan de wet te houden, leidde tot een hoogoplopend conflict met het Witte Huis. Nadat president George W. Bush in 2004 een geheim afluisterprogramma had verlengd dat volgens Mueller in strijd was met de Grondwet, vertelde Mueller hem tijdens een een-op-eengesprek in de Oval Office dat hij per direct zou opstappen als de FBI werd gedwongen aan het programma mee te werken.
‘Ik moest een grote beslissing nemen – en snel’, schreef Bush in zijn memoires. Uiteindelijk bond hij in en paste hij het programma aan.
Toen Mueller in 2013 na twaalf jaar FBI-directeurschap – alleen Hoover deed het langer – in een rede vol lof werd afgezwaaid door Barack Obama, leek zijn lange carrière voorbij.
Een onverwacht vervolg diende zich aan toen zijn opvolger bij de FBI, James Comey, vier jaar later door Obama’s opvolger, Donald Trump, werd ontslagen. Reden was een onderzoek van de FBI onder Comey naar de vraag of Trump had samengespannen met Rusland met als doel hem in het Witte Huis te krijgen.
De onderminister van Justitie, Rod Rosenstein, stelde hierop Mueller aan om het onderzoek voort te zetten.
Dat leidde tot veroordelingen van prominente bondgenoten van Trump. Paul Manafort, zijn eerste campagnemanager, moest vanwege belastingfraude naar de gevangenis. Roger Stone, zijn voormalige adviseur, werd vanwege meineed veroordeeld tot ruim drie jaar cel.
Progressieve Amerikanen hoopten vurig dat het langverwachte Mueller report een einde zou maken aan het presidentschap van Trump.
In het 448 pagina’s tellende rapport blijft Trump niet buiten schot. Mueller en zijn team stellen uiteindelijk vast dat Rusland doelbewust heeft geprobeerd Trump aan de overwinning te helpen, en dat Trump en zijn campagneteam die heimelijke steun hebben verwelkomd.
Maar de veelbesproken ‘collusion’ (samenspanning) van leden van Trumps campagneteam met de Russische regering kon niet definitief worden vastgesteld.
Wel telde het rapport tien voorbeelden waarbij de president of zijn medewerkers het onderzoek van de FBI hebben tegengewerkt. Tot een aanklacht tegen Trump leidde dat niet, omdat Mueller had geconcludeerd dat een aanklacht tegen een zittende president een te zware last op zijn werk zou leggen.
De slot- en sleutelzin van het rapport luidde: ‘Hoewel dit rapport niet concludeert dat de president een misdrijf heeft gepleegd, pleit het hem ook niet vrij.’
Mueller leverde het rapport op 22 maart 2019 in bij de minister van Justitie, Bill Barr, en hoopte dat die een waarheidsgetrouwe samenvatting ervan aan het Amerikaanse publiek zou presenteren. Dat gebeurde niet. Barr bracht een korte samenvatting naar buiten die alleen vermeldde dat er geen bewijs tegen Trump was gevonden. Trump claimde hierna dat hij ‘volledig was vrijgepleit’.
Toen Mueller bijna een maand later het hele rapport publiceerde, hadden veel Amerikanen hun conclusie al getrokken.
‘Ondanks Muellers vijftig jaar bij het ministerie van Justitie en zijn reputatie als de op één na belangrijkste figuur in de geschiedenis van de FBI, na J. Edgar Hoover, zal hij door die laatste twee jaar als speciaal aanklager waarschijnlijk worden herinnerd als een teleurstelling’, zei Garrett M. Graff, schrijver van het boek over de FBI, in 2020.
In datzelfde jaar verleende Trump gratie aan Paul Manafort en Roger Stone, die wel door het team van Mueller waren aangeklaagd.
Via sociale media reageerde Trump zaterdag op het overlijden van Mueller. ‘Goed’, schreef hij. ‘Ik ben blij dat hij dood is. Nu kan hij geen onschuldige mensen meer beschadigen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant