RIJSWIJK - Voor velen is covid allang voorbij, maar in het streng bewaakte Biomedical Primate Research Centre (BPRC) in Rijswijk zijn ze nog elke dag bezig met zoeken naar de oorzaak van long covid. Ruim een half miljoen Nederlanders hebben de ziekte, waarvan zo'n 90.000 zeer ernstig. 'Mijn lichaam ging van het ene op het andere moment op slot. Het voelde als een gevangenis.'
Na het beklimmen van een hoge metalen buitentrap aan de achterkant van het Rijswijkse Biomedical Primate Research Centre (BPRC), kom je in een gang waar een populaire muziekzender klinkt. 'Dat is voor de dieren die hierachter verblijven', legt onderzoeker Marieke Stammes uit.
Het BPRC heeft wel duizend dieren, zoals makaken, een apensoort die gefokt worden voor onderzoek op ziektes zoals tbc en long covid. 'Met deze muziek zijn ze gewend aan geluiden en schrikken ze niet als we ineens binnenkomen.'
Verderop in de gang kijkt een loodraam uit op een onderzoekskamer vol apparatuur. Twee onderzoekers werken in gele en witte pakken met kappen en zuurstofslangen eraan.
Ze werken in een rap tempo rond een makaak die onder volledige verdoving in een röntgenapparaat ligt. 'We fotograferen in 3D zijn longen om onderzoek te doen. Hij moet onder narcose, omdat je aap nooit stil kunt laten liggen.'
'We zijn ruim zes jaar bezig met covid en helaas zijn we er nog niet van af', zegt Marieke Stammes. '90.000 long covid-patiënten komen eigenlijk niet van hun slaapkamer af. Ze zijn onzichtbaar ziek. Dat is al een grote groep als je alleen naar Nederland kijkt.'
'Wereldwijd zijn het 600 of 700 miljoen mensen.' Wat er precies met de patiënten aan de hand is, is niet eenduidig te beantwoorden, volgens Stammes. 'Er zijn meer dan tweehonderd verschillende symptomen. Er is geen één type long covid.'
Stammes kent een patiënt van 34 jaar, die al 5 jaar in het donker op haar slaapkamer ligt. Ze kan niet eens een kopje thee zetten. De jonge vrouw moet meerdere maanden bijkomen van een kwartiertje bezoek van een familielid.
'We weten nog steeds niet wat er precies in het lichaam gebeurt. Waarom krijgen sommige mensen wel long covid en sommigen niet? Sommige mensen hebben veel last van die hersenmist en anderen van hun spieren of hebben totaal geen energie. Dus er zijn grote subtypes te noemen. En daar zijn nog geen behandelingen voor', zegt de onderzoeker.
'Soms lijkt het dat er een behandeling is en geeft dat hoop. Maar tot nu toe is dat grotendeels valse hoop', zegt Stammes. 'We volgen de apen vóór infectie tot na een jaar na infectie. Wij kunnen scans, bloed en ruggenmergvloeistof afnemen en dat vergelijken en aanvullen met wat er in de mens onderzocht is.'
'Zo zijn we bijvoorbeeld bezig met de bloedhersenbarrière, die waarschijnlijk zorgt voor hersenmist. We kunnen meer met apen onderzoeken, omdat long covid-patiënten de belastbaarheid niet hebben voor onderzoeken', aldus Stammes.
Francisca van Hassel uit Den Haag kreeg corona in 2022. Dat was een gewone infectie waar ze na anderhalve week van hersteld leek en aan het werk kon. Maar na de eerste werkdag zakte ze volledig in elkaar op de bank.
'Ik wist gewoon niet wat er gebeurde. Ik kon niet meer zitten. Het was of een enorme vermoeidheid die meester van me maakte. Ik voelde dat het helemaal fout was.'
Na een korte opleving ging het totaal mis met Francisca. 'Het was liggen, liggen en nog eens liggen en dat heeft een aantal maanden geduurd', blikt ze terug.
'Haren wassen deed ik wekenlang niet en naar het toilet gaan stelde ik uit, omdat het te vermoeiend was', zegt Francisca. 'Cognitief zat ik ook helemaal vast. Je kunt niet meer logisch nadenken. Teksten lezen gingen niet. Je bent volledig uitgeschakeld.'
De reguliere zorg kon haar niet helpen. 'Ik werd bang om iets te doen, uit angst voor een terugval, die wel een maand of twee maanden duurt. 'Ik wilde van die angst af.'
Francisca probeerde langer of sneller te lopen, zodat er zuurstof in haar lichaam kwam. Soms werkte dat goed, soms ook niet. Na anderhalf jaar kon ze 's avonds weer naar het theater, zonder klachten. 'En het duurde nog een jaar voordat ik weer kon sporten', zegt Francisca.
Het BPRC heeft recent een subsidie gekregen van de stichting long covid om te onderzoeken of de energiefabriekjes (mitochondriën) in mensen en apen, slechter functioneren door zuurstofarmoede.
Op de vraag of ze de oplossing voor long covid wel gaan vinden, lijkt de onderzoeker enigszins geëmotioneerd. 'Als ik daar niet meer in zou geloven, dan zou ik hier niet staan.'
'Dus ja we gaan het vinden. Zeker. Wanneer? Dat antwoord kan ik inderdaad niet geven. Maar we komen elke keer een stapje dichterbij. Dat durf ik wel te zeggen', zegt Stammes.
Source: Omroep West Den Haag