In China werd Shao Ran beroemd als de eerste vrouw die in dolfinaria beloega’s, zeehonden en dolfijnen trainde. Ze kwam
in gewetensnood over de behandeling van de dieren. ‘We zitten gevangen in het systeem: trainers zetten de dieren onder druk, het management zet de trainers onder druk.’
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Vlaskamp was 18 jaar correspondent in Beijing.
Een sergeant drilt zijn soldaten ook niet zachtzinnig, sprak Shao Ran zichzelf moed in toen ze voor het eerst een dier sloeg. ‘Als jonge, onervaren trainer en enige vrouw op de werkvloer van een Zuid-Chinees dolfinarium wilde ik zo graag professioneel overkomen.’
Daarom lachte ze mee met haar collega’s nadat ze een zeehond een mep met haar trainingsstok had verkocht. Tot vermaak van de senior trainers had het piepkleine beestje Shao gebeten. ‘Het was een baby, hij had zijn witte pels nog. Ik durfde niet te zeggen hoe zielig het diertje eigenlijk was. Dat paste niet in de stoere bedrijfscultuur.’
Het bijtincident gebeurde tijdens het voeren van in het dolfinarium gefokte jonkies. Die worden zo snel mogelijk bij de moeder weggehaald, zodat ze overschakelen op vis, vertelt Shao. ‘Pas als ze vis eten, kunnen we ze trainen. Deze zeehond weigerde te eten. We lieten het bassin leeglopen, dreven hem met houten spanen in een hoek en daarna dwongen wij trainers met zijn allen die vis naar binnen.’
Het relaas over dwangvoeding is een van de vele hartverscheurende verhalen uit haar vijfjarige carrière als trainer. Tegenwoordig gebruikt Shao (40) deze ervaringen om mensen, vooral kinderen, ervan te overtuigen dat walvisachtigen niet in gevangenschap thuishoren. De Volkskrant sprak de Chinese activist tijdens een recente Europese tournee.
In 2011 solliciteerde ze als trainer bij een dolfinarium, destijds een nieuw verschijnsel in China. Het leek Shao, die zo’n hekel aan leren had dat ze de middelbare school niet heeft afgemaakt, leuk werk en dat ze geen diploma had maakte niet uit. ‘Als ik kon zwemmen, was het al goed.’ Ze wil haar voormalige werkgevers niet bij naam noemen, omdat ze vreest dat dit activisten in de problemen brengt. De namen van deze dolfinaria zijn bekend bij de redactie.
Shao, destijds 25, zag er zo goed uit in een wetsuit dat haar werkgever besloot haar beroemd te maken als de eerste vrouwelijke trainer in China met een beloegashow. Dat die beschermde witte walvissen illegaal werden gevangen in Rusland, waar ze in een baai bij Vladivostok in kleine kooiconstructies zitten tot er Chinese kopers zijn gevonden, wist Shao toen niet. ‘Had ik wel geweten hoe beloega’s uit zee worden ontvoerd, dan had ik mijn schouders waarschijnlijk opgehaald.’
Die onverschilligheid past bij het Chinese idee dat de natuur in dienst staat van de mens, zegt Shao. ‘Die cultuur zit heel diep. Toen ik op een school voorlichting gaf over dierenwelzijn voor zeedieren, trakteerde de directeur mij op haaienvinnensoep. Ik ben veganist, maar ik kon geen bezwaar maken tegen die goedbedoelde gastvrijheid. Wie zich verzet tegen de heersende cultuur of de politiek, gaat in China niet lang mee.’
Shao’s eigen opvattingen over dieren veranderden nadat een optreden met een beloega genaamd Sophie bijna fataal was afgelopen. Het dier trok haar herhaaldelijk onder water. Beloega’s leven in het wild in groepsverband, maar Sophie had lang in isolatie in een kleine bak gezeten. ‘Ze had genoeg redenen om mensen te haten, maar ze liet me niet verdrinken en duwde me met haar kop naar de kant. Sindsdien weet ik zeker dat walvisachtigen een hoogstaande moraal hebben.’
Daarna werd Shao een lastige werknemer, die de omstandigheden in het dolfinarium bekritiseerde in de hoop op een iets minder afschuwelijk leven voor ‘haar’ dieren. ‘Ik drong aan op betere voeding in plaats van de stinkende rotte vis waarmee kosten worden bespaard. Dieren in Chinese dolfinaria hebben nooit een volle maag. Iedere trainer weet dat, maar we zitten gevangen in het systeem: trainers zetten de dieren onder druk, het management zet de trainers onder druk.’ Ze schrapte onnatuurlijke kunstjes uit haar shows en zocht de confrontatie met collega’s die dieren sloegen. In 2016 verloor ze daarom haar baan.
Terwijl Shao zich ontpopte tot activist, groeide de Chinese dolfinariumsector extreem snel. Alleen al in 2018 openden maar liefst acht nieuwe ‘oceaan-amusementsparken’, een combinatie van pretpark en dolfinarium. In 2024 telde China volgens de ngo China Cetacean Alliance ruim honderd oceaanparken, de komende jaren worden er nog elf opgeleverd. De kustprovincies zijn verzadigd met pretparken met dierenshows.
Nieuwe dolfinaria doen alles om de concurrentie te overtroeven, bijvoorbeeld met dieren die andere oceaanparken niet hebben en met spectaculaire kunstjes die elders niet worden vertoond. Toen het nieuwtje van beloega’s eraf was, waren in 2017 de orka’s aan de beurt. Terwijl naar aanleiding van de film Blackfish (2013) over het lijden van orka’s in gevangenschap de bezoekersaantallen in Europa en de Verenigde Staten begonnen terug te lopen, presenteerde een oceaan-amusementspark in havenstad Shanghai in 2018 de allereerste Chinese orkashow en ging de grootste uitbater van amusementsparken met deze zwart-witte reuzendolfijn fokken. Het hek was van de dam. In 2024 zaten er met 22 exemplaren meer orka’s in gevangenschap in China dan in de VS.
Japan en Rusland, hofleveranciers van Chinese dolfinaria, liggen om de hoek, maar de vraag naar allerlei walvisachtigen is zo groot dat China ook in beeld is als eindbestemming van door Europese dolfinaria afgestoten zeezoogdieren. De afgelopen jaren probeerde Dolfinarium Harderwijk wegens ruimtegebrek en tegenvallende inkomsten acht tuimelaardolfijnen, twee walrussen en twee zeeleeuwen over te doen aan Hainan Ocean Paradise op het tropische eiland Hainan.
Dolfinarium-directeur Alex Tiebot zegt desgevraagd dat ‘een mogelijke transfer is verkend, maar dat dit traject niet is voortgezet. Er gaan vanuit Dolfinarium geen dieren naar Hainan Ocean Paradise.’
Tiebot gaat niet in op de ervaringen van Shao over het gebrek aan dierenwelzijn in China. Ten tijde van de verhuisplannen stelde Harderwijk echter dat het dolfinarium in Hainan voldeed aan Europese richtlijnen. Dat vindt Shao schokkend. ‘Achter die Chinese oceaan-pretparken zitten commerciële projectontwikkelaars. Die bouwen parken als smeermiddel omdat de gemeente dan sneller vergunningen voor vastgoedprojecten geeft, en om geld te verdienen met de kaartverkoop. Dierenwelzijn staat op de laatste plaats.’
Als zo’n park geen winst maakt, worden de dieren verwaarloosd tot ze sterven of doorverkocht, aldus Shao. Nu de Chinese economische groei stokt en de vastgoedsector, een belangrijke uitbater van oceaan-pretparken, in het slop zit, ‘verdwijnen’ beloega’s, orka’s en dolfijnen naar armoedige stadjes in het binnenland, waar de dolfinariumtrend pas net is begonnen. Deze handel is verboden volgens de Chinese wetgeving rond zeezoogdieren, die tevens voorziet in voorschriften om het ergste dierenleed te voorkomen. Op papier ziet het er goed uit, zeggen dolfinaria die hun dieren in China hopen te slijten dan opgelucht.
Shao weet beter, zegt ze. ‘Wetten en keurmerken om zogenaamd aan Europese normen te voldoen zijn schone schijn. Neem de voorschriften voor het maximale geluidsniveau: de muziek zachter zetten is een eenvoudige verbetering die niets kost. Maar het gebeurt niet.’
Dag in, dag uit worden dieren met een uiterst gevoelig gehoor blootgesteld aan zo’n 110 decibel, te vergelijken met de herrie van een kettingzaag. Neem daarbij de stress van flitslichten uit mobieltjes – niemand trekt zich iets aan van de bordjes die flitsen verbieden, de druk om onnatuurlijke kunstjes uit te voeren en de eenzaamheid na de shows, als de sociale, intelligente dieren in hun eentje in krappe bassins zitten opgesloten tot het volgende uitputtende optreden om vis te verdienen. Het is niet verwonderlijk dat walvisachtigen lusteloos ronddrijven, agressief worden, zichzelf beschadigen en vroegtijdig overlijden.
‘Neem de huilende beloega in de dierentuin van Beijing. Nadat haar partner was gestorven, maakte ze de laatste negen jaar van haar leven ijselijke geluiden, door onder water lucht door haar dichtgeknepen spuitgat te persen. Bezoekers plaatsten er filmpjes van op sociale media die tot in de verste uithoeken van China medelijden wekten’, zegt Shao.
Dat het Chinese publiek zo meeleefde, geeft Shao hoop, net als reacties op lagere scholen op haar voorlichting. ‘Activisten die naar Europees voorbeeld naar de rechter stappen of harde campagnes voeren, komen in China in de problemen. Voor een zachte stijl is meer ruimte. Elke keer dat een kind thuis vertelt op school te hebben geleerd dat zo’n duur toegangskaartje voor een oceaan-pretpark dierenleed in stand houdt, voel ik optimisme. Eenmaal volwassen laat deze jonge generatie straks dolfinaria links liggen en sterft het fenomeen uit.’
Tot die tijd loopt Shao met haar organisatie Voice of the Voiceless scholen af. Bij wijze van boetedoening geeft ze een stem aan zeedieren in gevangenschap. Met tranen in haar ogen vertelt ze dat ze zichzelf nooit vergeven heeft dat ze dieren heeft laten lijden. ‘In plaats van te genieten van de complimenten en bloemen die ik na een spreekbeurt krijg, zie ik altijd dat angstige koppie voor me van het zeehondje dat ik heb geslagen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant