Het Iraanse machtsapparaat krijgt harde klappen, maar het regime houdt stand. De Revolutionaire Garde zal niet opgeven. ‘De oorlog heeft hun vastberadenheid alleen maar versterkt.’
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Israël, het Midden-Oosten en België.
Toen de Israëlische minister van Defensie na de moord op ayatollah Ali Khamenei zei dat de kop eraf was gehakt, had hij het niet over een draak. Israel Katz vergeleek het Iraanse regime met een octopus. ‘En nu’, zei hij, ‘wordt eraan gewerkt om ook de armen te verpletteren en eraf te snijden.’
Sindsdien zijn de liquidaties doorgegaan. Zeker met de dood van Ali Larijani, de invloedrijke chef van de Nationale Veiligheidsraad, is het Iraanse machtsapparaat hard getroffen.
Toch was de meerkoppige draak Hydra, het mythologische monster waarvan de afgehakte koppen blijven aangroeien, misschien een betere metafoor geweest dan een octopus. Want zodra er iemand in Iran is vermoord, staat er direct een opvolger klaar. Vooralsnog wijst niets erop dat het regime in Teheran ernstig is verzwakt.
Voor experts en analisten is dit geen verrassing. Voordat de aanval op Iran werd geopend, waren zij al sceptisch over de kans dat het regime op deze manier omver zou worden geworpen. Dat geldt overigens niet alleen voor Iran. Israël heeft de afgelopen jaren meerdere belangrijke leiders van Hamas en Hezbollah geliquideerd. Hoewel deze organisaties hierdoor werden verzwakt, bestaan ze nog steeds.
De dood van Iraanse kopstukken leverde bovendien niet de volksopstand op waar zowel de Verenigde Staten als Israël op hoopten. ‘Als we dit volhouden, geven we het Iraanse volk de kans om hun lot in eigen handen te nemen’, zei de Israëlische premier Netanyahu afgelopen dinsdag nog.
Dat Iraanse volk kijkt wel uit. Ze durven niet verder te gaan dan de kleine uitingen van vreugde waarvan diverse media melding maakten na de dood van Khamenei. Zo trok een moeder wier zoon bij de protesten in januari door het regime werd vermoord verheugd haar zwarte rouwkleding uit. Een andere vrouw bakte een cake voor haar buren om de dood van de ayatollah te vieren.
Op de pleinen en straten van de steden wordt gepatrouilleerd door mannen van de Basij-milities. Zij houden goed in de gaten of iemand zijn stem tegen het regime verheft. De autoriteiten hebben duidelijk gemaakt dat iedereen die het lef heeft op straat te demonstreren, wordt gezien als een vijand en direct een kogel kan verwachten. ‘Ik denk dat dat een grote hobbel is voor mensen die zelf geen wapens hebben’, gaf de Amerikaanse president Donald Trump vorige week toe.
Terwijl de mogelijkheden van het Iraanse volk door Israël en de VS zijn overschat, is de veerkracht van het regime zwaar onderschat. De macht is weliswaar in handen van individuen, maar uiteindelijk bevinden zich onder elke persoon vele institutionele lagen. Bovendien delven de pragmatische krachten in het land – degenen met wie wel viel te onderhandelen, of die de ambitie hadden Iran geleidelijk een andere richting op te leiden – nu volledig het onderspit.
De Revolutionaire Garde heeft grote economische macht en weet dat hij alleen maar kan verliezen als dit regime valt. ‘Zij hebben politieke macht’, zei Richard Nephew, Iran-adviseur voor de regeringen van oud-presidenten Barack Obama en Joe Biden, tegen The Washington Post. ‘Ze beschikken over een binnenlands repressieapparaat. Ze vormen nu in feite het middelpunt van het machtssysteem in het land. En de oorlog heeft hun vastberadenheid alleen maar versterkt.’
Nu het regime moet vechten voor zijn voortbestaan, wordt in alle richtingen teruggeslagen. Iran kan de Verenigde Staten weliswaar niet met raketten bereiken, en Israël beschikt over een heel goed luchtafweersysteem, maar de Golfstaten en de belangrijke olie-infrastructuur zijn voor Teheran een gemakkelijk doelwit. Daar hadden de Arabische landen Trump voor gewaarschuwd, maar hij wilde niet luisteren. De hele wereld betaalt daarvoor nu de prijs.
Het idee dat het regime zal vallen als het nog meer harde klappen krijgt, is een grote misvatting. Dat bleek deze week weer nadat Israël voor het eerst tijdens de oorlog luchtaanvallen uitvoerde op de gasinfrastructuur van Iran. Kort daarna werd een gascomplex in Qatar bestookt met raketten, waarop de wereldwijde olie- en gasprijzen verder omhoogschoten.
Natuurlijk hebben de bombardementen en de liquidaties grote impact op het land, maar het regime heeft een hoge pijngrens. Het systeem blijft functioneren en Iran is bereid de boel verder te laten escaleren. Het regime gelooft dat dit de enige manier is om te overleven. De boodschap? Iedereen die Teheran aanvalt, betaalt een hoge prijs.
De vooruitzichten zijn somber. Hoe langer de oorlog voortduurt, hoe groter de kans op nog meer escalatie en een voortslepende energiecrisis. De kans dat deze oorlog een gematigder Iran oplevert, is uitermate klein. Alles wijst juist op het tegenovergestelde: er ontstaat een gewond, verzwakt en verhard regime, dat wellicht uit is op wraak en er mogelijk nog fanatieker probeert een kernwapen in handen te krijgen.
Source: Volkskrant