Buitenlandse staten als Iran en Rusland zoeken steeds vaker op sociale media naar mensen die ondermijnende daden willen uitvoeren, ook in Nederland. Een speciaal politieteam doet onderzoek hiernaar. Teamleider Ait Daoud waarschuwt jongeren niet in de val te trappen: ‘De vervolging kan heftig zijn.’
Youssef Ait Daoud, verantwoordelijk voor inlichtingen en nationale dreiging bij het Team Statelijke Inmenging, heeft net uitgebreid op een politielocatie in midden-Nederland verteld over de veranderde spionagedreiging als de eerste mediaberichten verschijnen over een neergeschoten politiemedewerker van Iraanse afkomst. De aanslag lijkt te illustreren wat Ait Daoud meermaals tijdens het gesprek zal zeggen: spionage is van alle tijden, maar de laatste tijd openbaart het zich anders.
Het hoofd operatiën van de eenheid Landelijke Opsporing en Interventies, kortweg LO, heeft te maken met een veelvoud aan ondermijnende activiteiten: droneverstoringen, het bemachtigen van gevoelige informatie, de recente brandstichtingen bij joodse instellingen, de tieners die in Den Haag rondliepen met een wifi-sniffer en de liquidatiepoging in 2025 in Haarlem op een Iraanse publicist. Allemaal voorbeelden van verstorende acties die een link hebben met geopolitieke spanningen. Ait Daoud: ‘De nationale veiligheid staat onder druk en om dat tegen te gaan is meer bewustzijn nodig. Ik zie het als mijn taak om daarvoor te zorgen.’
Zijn team staat na de aanslagen bij joodse instellingen, waarvoor inmiddels vijf tieners uit Tilburg zijn aangehouden, in het middelpunt van de aandacht. Sinds de strafbaarheid van spionage is veranderd en hulp aan buitenlandse mogendheden strenger wordt bestraft, heeft Nederland een opsporingsteam Statelijke Inmenging. Over het lopende onderzoek kan Ait Daoud niets zeggen. Wel wil hij waarschuwen voor de manier waarop staten in Nederland personen rekruteren. Dat gebeurt voornamelijk via TikTok en diverse kanalen op Telegram. Tegen betaling worden daar klussen aangeboden. Ait Daoud: ‘We zien het vooral op Telegram, daar maken we ons het meeste zorgen over.’
Sinds twee jaar geeft Ait Daoud leiding aan dit ‘spionageteam’, zoals zijn collega’s het noemen. Het feit dat zijn mensen, samen met regionale eenheden, betrokken zijn bij het onderzoek naar de recente aanslagen, kan erop wijzen dat de verdenking uitgaat naar een statelijke actor, vermoedelijk Iran, dat Nederlandse jongens via Telegram gerekruteerd zou hebben om brandbommen te plaatsen en te filmen – maar alle scenario’s worden nog onderzocht. Of de jongens doorhadden voor wie ze het werk deden, is maar zeer de vraag. De politiechef: ‘De uitvoerder vraagt echt niet voor wie hij werkt of waarom hij dat moet doen. En de opdrachtgevers maken gebruik van tussenpersonen.’
De eerste keer dat zijn rechercheurs grootschalig in actie moesten komen, was tijdens de Navo-top vorig jaar. ‘Dat was echt een testcase.’ Er bestond de vrees voor serieuze verstoring door Rusland. Er waren verschillende cyberaanvallen en incidenten, maar de voorspelde ontwrichting bleef uit. Het ernstigste incident betrof een brand op het spoor in de ochtend van de top. Het treinverkeer rond Schiphol kwam stil te liggen. Tientallen stroomkabels raakten beschadigd, in wat een bewuste sabotage-actie was. Een link naar Rusland werd, volgens bronnen van de Volkskrant, nooit gevonden.
Daarna kwamen de drones. Eerst in omringende landen, toen in het zuiden van Nederland boven vliegbases Gilze-Rijen en Volkel. Ze werden waargenomen nabij Eindhoven. F-35’s stegen op, Apache-helikopters achtervolgden vliegende objecten, er was onrust. In het buitenland werd gesproken over militaire en professionele drones. Er volgden honderden meldingen. Een snipper bewijs dat Rusland de verstoringen coördineerde, kwam niet.
De drones maken duidelijk met wat voor dilemma’s Ait Daoud te maken krijgt. Hoe bewijs je dat sprake is van een statelijke link met apparaten die tot 300 kilometer per uur vliegen en weg zijn voordat de politie ter plekke is? ‘De vraag is: is het zo relevant om te bewijzen dat Rusland erachter zit?’ Met andere woorden: voor de impact maakt het niet uit te weten wie de opdracht gaf. Dát ze boven een gevoelige plek als Volkel kunnen vliegen, is problematisch.
Een tiental zaken heeft het team sinds de oprichting in onderzoek gehad. Afstemming met inlichtingendienst AIVD is daarbij cruciaal. De taken van de twee organisaties verschillen terwijl ze parallel onderzoek doen. Het team van Ait Daoud heeft als nadrukkelijke opdracht het vinden van bewijs en het vaststellen van de identiteit van verdachten.
Hoe gecompliceerd zaken soms kunnen worden, laat een moord op een Iraans-Nederlandse activist in Den Haag in 2017 zien. Iran, zo bleek uit inlichtingen van de AIVD, was de opdrachtgever voor de moord. Op hetzelfde moment betichtte Iran Nederland van het faciliteren van terrorisme, omdat de organisatie van de vermoorde activist werkte vanuit een kantoor in Rijswijk. Daar zouden aanslagen worden georganiseerd die werden gepleegd in Iran. Het OM ontving daarom een rechtshulpverzoek uit Iran en de politie opende een onderzoek. Ait Daoud: ‘We werken in een gelaagdheid aan werelden.’
Zijn grootste zorg is het rekruteren van burgers door staten. Criminaliteit als een service, noemt Ait Daoud dat. Rusland maakte er al gebruik van, Iran lijkt nu hetzelfde te doen. Twee categorieën daders zijn volgens hem gevoelig voor de lokroep van dit soort acties.
De eerste is de gewone burger die op onlinefora rondkijkt en spanning en avontuur zoekt. Dat hoeft niet enkel om jongeren te gaan, toonde de Leidse wetenschapper Bart Schuurman aan, die keek hoe Rusland door heel Europa zogeheten wegwerpagenten werft. Die personen zijn gemiddeld halverwege de dertig. De tweede categorie betreft criminelen die al eerder acties hebben uitgevoerd. In het onderzoek van Schuurman is dit de grootste categorie. De daders gaan vaak amateuristisch te werk. Het doel is het creëren van chaos, de link met de werkelijke opdrachtgever moet vaag blijven.
Wat personen die op zulke klussen ingaan niet beseffen, zegt Ait Daoud, is dat ze met hun acties de nationale veiligheid aantasten. ‘De vervolging kan heftig zijn. Jongeren die een brandbom plaatsen, kunnen voor terrorisme worden aangeklaagd.’ Dat gebeurt nu ook met de tieners uit Tilburg.
Naast verstoring en sabotage wil Ait Daoud ook nog wijzen op hulp bij spionage. Ook daarop staan hoge straffen, waarschuwt hij. ‘Dat kan een serieuze impact hebben op de veiligheid van Nederland. Voor mij is de focus ook niet alleen de brandbom, maar misschien wel meer de wetenschapper die gevoelige informatie prijsgeeft.’ Zoek het gevaar niet op, zegt hij. ‘Wees je bewust van het verschil tussen avontuur en het plegen van een strafbaar feit.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant