is econoom en publicist.
Nederland kijkt toe, Europa kijkt toe, terwijl de Verenigde Staten en Israël Iran bombarderen. Aan Nederland is ‘vooraf geen enkele vraag gesteld’, aldus premier Jetten deze week in het Kamerdebat. ‘Je kunt slechts reageren op wat je ziet gebeuren.’ Een van die zichtbare gevolgen is het stijgen van de energieprijzen.
Nederland (Europa) als toeschouwer. Nederland (Europa) als drager van gevolgen van besluiten die elders in de wereld genomen zijn. Jettens uitspraak is een perfecte illustratie van de analyse die eerder dit jaar verscheen van Denkwerk, een onafhankelijke denktank met als leden onder meer Hans Wijers (oud-minister van Economische Zaken), econoom Barbara Baarsma en oud-topambtenaar Bernard ter Haar.
Denkwerk analyseert in Markt en macht geen oorlogen, maar economie. Maar net als inzake Iran staat Europa in economisch opzicht momenteel langs de kant. Voor ‘cruciale onderdelen van onze productieketens zijn we volledig afhankelijk van China of de VS’, stelt Denkwerk. ‘Deze twee grootmachten die nu openlijk strijden om hegemonie, houden geen enkele rekening meer met Europese belangen.’
De analyse is het lezen waard, al was het maar omdat we in ons hoofd knoppen moeten omzetten. Onze oude denkpatronen, mijn denkpatronen, passen slecht bij de huidige geopolitieke situatie. We moeten anders leren denken.
Oud denken? Internationale samenwerking. Globalisering. Productie die in stukjes is opgesplitst en dáár op de wereld plaatsvindt waar dat het efficiëntst kan gebeuren. Schaalvoordelen. Specialisatie. Logistieke processen om just in time te leveren. Steeds kleinere voorraden. Internationale waardeketens. Dit alles ingebed in een internationale bestuurlijke en juridische orde, van de wereldhandelsorganisatie WTO tot de Verenigde Naties.
Nieuw denken? Strijd tussen twee grootmachten, China en de VS. Strategische dominantie. Economische afhankelijkheid gebruiken als machtsmiddel, bijvoorbeeld door exportbeperkingen. Eigen economie eerst. Het negeren van internationale regels, verdragen en afspraken.
Europa, zeggen ze bij Denkwerk, moet een ‘mentale omslag’ maken. Van het marktdenken naar het machtsdenken. Europa moet de economische afhankelijkheid van de VS en China verminderen. En de eigen machtsmiddelen versterken. Want het machtsdenken van anderen kun je niet negeren. ‘Machtsdenken is in de huidige wereld geen keuze, maar een randvoorwaarde.’
Deze omslag heeft meer gevolgen dan in één column passen. Maar laat ik een voorbeeld geven dat tot voor kort gezien werd als vloeken in de kerk. Denkwerk oppert: laat Nokia en Ericsson, twee bedrijven die groot zijn in mobiele infrastructuur, fuseren tot een groot Europees bedrijf, al dan niet met een aandelenbelang van Europese landen. De machtspolitieke gedachte hierachter is dat zo’n ‘Europese kampioen’ stevig tegenspel kan bieden aan het Chinese Huawei bij de implementatie van het mobiele 6G-netwerk. Zowel tegenover China als tegenover de VS zou Europa dan beschikken over een geopolitiek machtsmiddel.
In ons ‘oude denken’ is het laten ontstaan van zo’n Europees monopolie een slecht idee, omdat dit ten koste gaat van de keuzevrijheid en de prijs. De huidige Europese regels verbieden zulke monopolievorming dan ook zo ongeveer; we willen juist concurrentie. Maar in de nieuwe wereld(wan)orde weegt het opbouwen van een machtsmiddel tegenover de grootmachten zwaarder dan de nadelen van een monopolie voor consumenten.
Als economen gaan pleiten voor de vorming van een monopolie dan weet je dat het menens is.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen. Frank Kalshoven is econoom en publicist. Reageren? E-mail: frank@frankkalshoven.nl.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant