Simon van Teutem Schrijver Simon van Teutem herlas de filosofische essays van Seneca over leven en dood. In de periode dat zijn vader ziek werd, gaf Seneca hem houvast. „Het raakte me extra dat iemand die tweeduizend jaar geleden leefde woorden gaf aan iets wat ik op mijn veertiende herkende.”
„Ik weet nog dat we bij Latijn, toen ik een jaar of veertien was, Seneca vertaalden. Misschien herinner ik me dat zo goed doordat we het uit het origineel deden; we kregen zijn teksten zin voor zin binnen. En daar stonden dingen in die mij raakten. Seneca bracht gedachten onder woorden waar ik wel een gevoel bij had, maar zelf nog geen taal voor vond.
Op twee punten gaf hij mij, zeker in die fase, houvast: tijd en emotie. Mijn vader was kort daarvoor ziek geworden, dus ik dacht intensief na over hoe ik mijn leven wilde inrichten. Ik had wel vaker filosofie gelezen, maar dit was de eerste keer dat dingen echt op hun plek vielen. Het raakte me extra dat iemand die tweeduizend jaar geleden leefde woorden gaf aan iets wat ik op mijn veertiende herkende.
Veel mensen klagen dat het leven kort is. Maar volgens Seneca verspillen we het. We gooien onze tijd met bakken weg en doen alsof we er oneindig veel van hebben. Met geld zijn we zuinig, zeker Nederlanders die een tikkie sturen voor vier euro, maar onze tijd laten we vrijelijk afpakken. Terwijl tijd het enige is wat je niet terugkrijgt.
Dat zag ik ook bij mijn vader. Toen hij rond zijn zestigste ziek werd, besefte hij dat het pensioen waarop hij wachtte misschien niet zou komen. Dat zette mij aan het denken: hoe voorkom ik dat ik op mijn zestigste ontdek wat ik eigenlijk had willen doen? Seneca nam me daarin bij de hand, al blijft het een worsteling.
Als ik kijk naar het tweede thema, emotie, dan was dat in die tijd misschien nog belangrijker. Er gebeurden dingen in mijn leven waardoor ik emoties tegenkwam die ik niet eerder had gevoeld. Seneca zegt eigenlijk: de meeste ellende die je voelt, komt niet door wat er buiten je gebeurt, maar door hoe je ermee omgaat. Je moet je energie richten op wat binnen je invloed valt. Alles daarbuiten – gedrag van anderen, het weer – valt buiten je controle.
Ik merk dat ik iemand ben die vaak bij dezelfde dingen terugkomt. Als ik nieuwe dingen probeer, vind ik het uiteindelijk vaak leuk, maar ik keer ook graag terug. Herlezen is bijna alsof je oude jeugdvrienden hebt die je al kent sinds je vijfde, en die je misschien maar twee keer per jaar ziet. Zij vertellen verhalen die je alweer vergeten was, waardoor je een voller beeld krijgt van je jeugd. Zo voelt het ook om iets terug te lezen dat je als kind of puber hebt gelezen. Je ziet jezelf weer in die klas zitten, je hoort de docent weer, je kunt jezelf weer in die situatie plaatsen.
Seneca’s werk is eigenlijk een oproep om die lege agenda, die leegte, onder ogen te komen en te zorgen dat jij degene bent die volledige autonomie heeft om die in te vullen. Mensen denken misschien: een Romeinse filosoof, dat zal wel taai zijn. Maar hij schrijft supertoegankelijk. In tegenstelling tot bijvoorbeeld Franse existentialisten, waar soms geen touw aan vast te knopen is, is Seneca loepzuiver, helder en simpel.”
Het laatste boekennieuws met onze recensies, de interessantste artikelen en interviews