Chipmachinemaker In een net aangekocht woonhuis, dat plat gaat om plaats te maken voor de nieuwe campus van ASML, vieren de chipmachinemaker en wethouders van Eindhoven dat de aanleg kan beginnen. In nog geen twee jaar kwam alles rond, „een blauwdruk voor Nederland en Europa”.
Gebouwen van ASML in Veldhoven. De chipmachinefabrikant kreeg afgelopen week groen licht om te beginnen met de bouw van de nieuwe campus in Eindhoven.
ASML-bestuurder Frank Heemskerk staat met wethouders Stijn Steenbakkers (economie) en Robert Strijk (mobiliteit) in de serre van een woonhuis, omgeven door weilanden, vlakbij de snelweg. Het huis werd afgelopen jaren nog verhuurd. Nu moet het wijken, voor ASML, net als de safaritent in de tuin.
Bijna dertig jaar geleden erfden twee zussen het huis van hun ouders. Begin februari stond het, met de grond waarop het staat, nog op de nominatie om onteigend te worden – net als de acht andere stukken grond die Eindhoven nog niet in bezit had om in erfpacht uit te geven aan ASML. De zussen verkochten de grond twee weken geleden alsnog aan de gemeente, voor 1,1 miljoen euro, blijkt uit de verkoopakte uit het Kadaster.
Hoewel de verkoop nog niet op papier staat, bereikte de gemeente afgelopen weken ook overeenstemming met eigenaren van nog vijf andere stukken (landbouw)grond die onteigend zouden worden, liet Steenbakkers vorige week aan de gemeenteraad weten. Nog altijd heeft Eindhoven drie stukken grond nog niet in bezit: een stuk bos met een door krakers bewoond pand en twee landbouwkavels.
De grond die Eindhoven al bezit kan vanaf deze week klaargemaakt worden voor de bouw van de ASML-campus. In de serre van het woonhuis vieren de chipmachinemaker en gemeente deze vrijdag dat de gemeenteraad en de provincie Noord-Brabant groen licht hebben gegeven. De raad stemde deze week in met de plannen en de provincie verleende een stikstofvergunning. De eerste schop ging vrijdag de grond in.
Als het woonhuis en de safaritent zijn weggeruimd, komt er een nieuwe weg te liggen. Tot aan juni wordt de grond klaargemaakt voor bebouwing. Dan wil ASML starten met de bouw van 428 duizend vierkante meter aan kantoren en zogeheten cleanrooms, waar de machines worden gebouwd en getest, op zo’n honderd hectare in het noordoosten van Eindhoven. Over twee jaar moeten er vijfduizend van de in totaal twintigduizend nieuwe ASML’ers werken, wat een verdubbeling is van het huidige aantal in Nederland.
„Dit is het grootste besluit in veertig jaar voor Eindhoven”, zegt wethouder Steenbakkers. Het tempo waarmee dit mogelijk is gemaakt, binnen twee jaar na het tekenen van een intentieovereenkomst tussen ASML en gemeente, is wat Steenbakkers betreft een „blauwdruk voor Nederland en Europa”. Normaal staan er vele jaren voor zulke bouwprojecten.
De gemeente Eindhoven kocht 80 procent van de campusgrond van Philips en gebruikte voor de overige grond een onteigeningsprocedure als stok achter de deur. Op het stadhuis lagen luchtbedjes, zegt Steenbakkers, voor de ambtenaren die de afgelopen maanden alles rond probeerden te krijgen. De provincie Noord-Brabant omzeilde deze week de bestaande stikstofregels via een speciale vergunning, met natuurherstel elders als compensatie, die kan worden afgegeven omdat het belang van ASML voor de provincie groot is.
Niet iedereen bij ASML is blij met die snelheid. Het bedrijf wil de organisatie versimpelen en kondigde in januari een reorganisatie aan, waardoor 1.700 werknemers hun baan verliezen. Gelijktijdig presenteerde het bedrijf de jaarcijfers: een recordomzet van 32,7 miljard euro en een recordwinst van 9,6 miljard. Vorige week stonden honderden tot (volgens de betrokken vakbonden) zeker duizend ASML’ers voor het hoofdkantoor in Veldhoven om hun zorgen over de reorganisatie te uiten.
ASML-werknemers schreven mails aan burgemeester Jeroen Dijsselbloem, wethouders en raadsleden om tempo te minderen. De gemeente Eindhoven was vooraf niet op de hoogte van de reorganisatie en wil dat ook niet zijn. „Iedereen moet in zijn eigen rol blijven”, zegt Steenbakkers.
De „heftige keuze” voor een reorganisatie, zegt ASML-bestuurder Heemskerk, is gemaakt ”omdat ASML er sterker van wordt”, wat ook het doel is van de nieuwe campus. Het was een wens van medewerkers, zegt Heemskerk, om minder te vergaderen en „ingenieurs vrij te spelen”. Die kunnen de komende jaren nieuwe productieprocessen opstarten in Eindhoven. In Veldhoven, waar de huidige ASML-campus staat, was het telkens zoeken naar nieuwe ruimte.
De noodzaak voor de uitbreiding van ASML nam met de dag toe, zegt Steenbakkers, gezien de geopolitieke ontwikkelingen en het belang van de hightechindustrie voor Nederland en Europa. Op 7 september 2023 vroeg topman Roger Dassen of ASML zich kon vestigen op Brainport Industries Campus (BIC), zoals het uitbreidingsgebied heet waar al zo’n vijftig bedrijven zitten. Die vraag zette extra druk, zegt Steenbakkers, op de lobby die resulteerde in de Beethoven-deal.
De Beethoven-deal, waarbij het kabinet samen met regio en bedrijfsleven 2,5 miljard investeert in publieke voorzieningen, kwam tot stand nadat ASML’s vorige topman Peter Wennink had gesuggereerd dat de chipmachinemaker mogelijk zou vertrekken uit de regio. Nu de bouw van de nieuwe campus kan beginnen, kan ASML volgens bestuurder Heemskerk de komende tien tot dertig jaar vooruit in Eindhoven.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen