Oorlog Midden-Oosten In de Perzische Golf ligt een Iraans eilandje van acht bij vier kilometer, vol met olie-installaties en -tanks. Het lijkt een uitgelezen doelwit voor Israël en de VS, en toch is Kharg nog onaangetast. Waarom?
Satellietfoto van de olie-installaties op het eiland Kharg eind februari 2026.
Tijdens alle verwoestende bombardementen op doelen in het hele land blijft één stukje Iran onaangetast: het eiland Kharg in de Perzische Golf. Het eilandje, niet meer dan acht bij vier kilometer, herbergt archeologische schatten als graftombes van christelijke, zoroastrische en Abbasidische culturen en een rijke ecologische diversiteit, maar dat zal niet de reden zijn dat Amerikaanse en Israëlische gevechtsvliegtuigen het tot dusver hebben gespaard. Het is vooral één grote oliehaven. Zo’n 90 procent van alle Iraanse olie – en dat is zo’n 4,5 procent van de wereldproductie – wordt overgeslagen op Kharg. Pijpleidingen voeren de olie van drie onderzeese velden onder dit deel van de Perzische Golf naar het eiland. Jaarlijks gaan er zo’n 950 miljoen vaten olie door. Er staan kolossale tanks waarin naar schatting voor zo’n 18 miljoen vaten olie ligt opgeslagen.
Een aanval op Kharg – „de hoeksteen van de Iraanse economie”, aldus bank JP Morgan in een recente analyse – zou grote gevolgen hebben voor het land. „Als ze hun olie niet kunnen verkopen, kunnen ze ook hun salarissen niet uitbetalen”, zei Michael Rubin, voormalig adviseur van president George W. Bush, vorige week tegen Politico; hij zag er vooral een kans in om het ayatollah-regime pijn te doen.
Maar een aanval op Kharg zou even grote gevolgen hebben voor de olieprijs die in enkele weken tijd al omhoog is geschoten, van 65 dollar per vat ruwe olie eind februari richting 100 dollar per vat.
Kharg is een zenuwknoop waar het Westen niet op lijkt te durven drukken. Ook in eerdere conflicten met Iran werd er steeds zorgvuldig omheen gevochten. Toen de Iraanse revolutionairen in 1979 52 Amerikanen in gijzeling namen, adviseerden sommige medewerkers van president Carter hem om het eiland in te nemen. Carter deed het niet. President Reagan liet het ongemoeid toen hij in 1980 Iraanse schepen en raketinstallaties onder vuur nam om de scheepvaart door de Straat van Hormuz te beschermen. Bij de recente bombardementen in wat de Twaalfdaagse Oorlog wordt genoemd, in juni 2025, nam Israël Iraanse militaire en nucleaire doelwitten onder vuur. Maar niet Kharg.
Kharg aanvallen of bombarderen zou een groot risico met zich meebrengen, zegt Lucia van Geuns, energiespecialist bij The Hague Centre for Strategic Studies telefonisch. „Het is de levensader van Iran. Als die wordt dichtgeknepen, zit het land zozeer in het nauw, dat je niet kunt voorspellen welke sprongen de Iraanse regering zal maken.”
In eerdere conflicten in de regio probeerden de strijdende machten doorgaans de energie-infrastructuur intact te laten: die is voor alle partijen belangrijk. „Nu doet Iran het wel”, zegt Van Geuns. „Ze hebben raffinaderijen in Saoedi-Arabië onder vuur genomen, lng-installaties in Qatar. Olietankers.” In het noorden van de Perzische Golf, voor de Iraakse kust, gingen twee tankers in vlammen op nadat ze waarschijnlijk door Iraanse boten vol explosieven waren geraakt.
„Het hek is van de dam”, zegt Van Geuns. Tot dusver is de schade aan de energievoorziening, hoe groot ook, volgens haar nog ‘tijdelijk’ te noemen – „al wordt tijdelijk wel steeds langer”. Een aanval op Kharg, of het nu is om de installaties daar in te nemen of om ze te vernietigen, zou daarentegen een „structureel effect op de olie-aanvoer en -prijs hebben”. Zelfs als Amerikaanse troepen erin zouden slagen Kharg in te nemen, dan zou dat hun niet veel meer opleveren dan toegang tot de olie in de opslagtanks. Het Iraanse regime zou onmiddellijk depijpleidingen afsluiten, zodat geen druppel olie meer naar de tanks zou vloeien.
En toch is volgens nieuwssite Axios een aanval op Kharg wel degelijk serieus overwogen op het Amerikaanse ministerie van Defensie. De site berichtte over beraadslagingen tussen Israëlische en Amerikaanse militairen over een missie van commandotroepen, om in de eerste plaats het verrijkte uranium te zoeken waarmee Iran een kernwapen zou kunnen produceren. Tegen de achtergrond van die plannen zou ook zijn gesproken over de inname van Kharg. Rubin, tegenwoordig lid van denktank American Enterprise, zei dat hij er zelf met regeringsmedewerkers over heeft gesproken. Maar, zei hij erbij, het was hem niet duidelijk of de adviseurs van president Trump wel begrijpen hoe strategisch belangrijk Kharg is.
Intussen is ook in Israël de druk opgevoerd om een aanval op het eilandje te ontketenen. Oppositieleider Yair Lapid schreef meteen na de eerste golf van bombardementen op Iran op X: „Israël moet alle Iraanse olievelden en de installaties op het eiland Kharg verwoesten; dat zal de Iraanse economie vermorzelen en het regime doen vallen.”
Wat weerhoudt Israël en de VS nog? Ellen Wald, onderzoeker van het Global Energy Center van de Atlantic Council, schrijft per mail dat er twee redenen zijn waarom Kharg vooralsnog is gespaard. De eerste is de reden die Van Geuns ook noemde, en die Wald samenvat als de doctrine van de mutually assured destruction – een term die in de Koude Oorlog werd gemunt voor de wederzijdse afschrikking met kernwapens. „Iran kan met aanvallen in de regio de wereldeconomie jarenlang verwoestende schade toebrengen.”
De tweede reden is volgens Wald dat de VS, en misschien ook Israël, nog uitzicht willen hebben op een nieuw regime in Teheran waarmee ze wél zaken kunnen doen. Zonder olie-inkomsten kan zo’n regime niet functioneren.
De vergelijking met Venezuela dringt zich op, waar president Trump na de ontvoering van president Maduro zich verheugde op inkomsten uit de olievelden van dat land. Afgelopen week zei hij dat er „weer 100 miljoen vaten ruwe olie” naar de VS waren gevloeid. Maar de situatie in Iran is volgens Van Geuns heel anders, zolang de regering van president Khamenei en de Revolutionaire Garde vijandig blijven en de olievelden controleren. „Laten we hopen dat de verstandige stemmen de overhand krijgen.”
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen