is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over natuur en biodiversiteit.
Natuurfilms zijn altijd mooier dan de werkelijkheid. Dat wil niet zeggen dat die werkelijkheid niet bestaat. Whispers in the Woods laat je betoverd achter.
Drie sterren had de filmredacteur van de Volkskrant over voor de natuurdocumentaire Whispers in the Woods van de Franse filmer Vincent Munier, die deze weken in de bioscopen draait. Dat was zuinigjes, al heten drie sterren of ballen in het eeuwigdurende sterren- en ballendebat formeel altijd ‘goed’. Te zuinig, wat mij betreft.
Want ook cinematografisch onderscheidt deze film zich van de doorsneenatuurdocumentaire, een genre dat steeds vaker de bioscoop haalt. Dat genre kennen we: een verhaal over één dier of een soort, die zich behendig, maar met veel ontberingen door het verborgen bestaan loodst. Steevast opgediend met ietwat esoterische ‘soundscapes’ van onbestemde aard en een zalvende commentaarstem van een bekende acteur of tv-persoon.
Munier mikt met Whispers in the Woods op de zintuiglijke ervaring van de kijker. Het begin, twaalf minuten lang impressionistische beelden van bergen in de mist, is geen seconde saai. De neoklassieke composities van multi-intrumentalist Warren Ellis bevallen mij stukken beter dan de gebruikelijke soundscapes.
In de bioscoopzaal onderga je zo de adembenemende schoonheid van het leven in de bossen van de Franse Vogezen, waar Munier, zijn vader en zijn 12-jarige zoon Simon nachtenlang enkel kijken en luisteren. Naar herten, dassen en volop vogels, zo haarscherp in beeld gebracht dat we de ademdampjes uit hun neusgaten de ijle berglucht in zien kringelen.
Hun hoop: een auerhoen zien. De vogel leefde tienduizenden jaren lang in de Vogezen, nu lijkt vader Munier in zijn vijftigjarige leven mee te moeten maken hoe die uitsterft in Frankrijk. Klimaatverandering dreef hem naar Noorwegen, waar vader en zoon hem gaan opzoeken.
In deze rubriek geeft Jean-Pierre Geelen, natuurredacteur van de Volkskrant, zijn persoonlijke commentaar op opmerkelijke confrontaties tussen mens en natuur.
Zeker, ook deze natuurfilm wekt de criticus in mij. Zo zit die wel erg vol dierengeluiden. Verdichting hoort bij een artistieke schepping, maar de argeloze bosbezoeker zou nog teleurgesteld raken wanneer die niet om de 20 seconden een burlend hert of een oehoe door de ruimte hoort schallen. En prachtig: een boomstam met drie gaten, waaruit tegelijkertijd twee jonge bosuilen, een eekhoorn en een groene specht opduiken. Het kan, maar zo’n zeldzaam moment ook nog perfect op camera hebben, grenst aan het onwaarschijnlijke.
En die auerhoen met zijn indrukwekkend diepe keelgeklok kruipt wel onwaarschijnlijk fraai belicht en gestileerd in beeld. ‘Een overdosis’, oordeelde de filmrecensent van de Volkskrant. Ik vroeg mij vooral af: het zal toch geen geleende volièrevogel zijn, gewend aan mensen? Bedrog en manipulatie horen bij dit genre: in 2011 moest de BBC (en maker David Attenborough) toegeven dat scènes met een ijsbeer en haar welpen niet in Arctisch gebied waren gefilmd, maar in Ouwehands Dierenpark. De les: elke natuurfilm is mooier dan de werkelijkheid. Wat niet wil zeggen dat die werkelijkheid niet bestaat.
De boodschap is minder een politieke dan een filosofische. ‘We zijn waar we in opgaan’, doceert vader Munier zijn zoon, wijzend op jonge twijgjes die ontspruiten op de voedingsrijke resten van lang geleden gestorven bomen. Dood doet leven; de kringloop zal altijd doorgaan, zolang we die natuur respecteren.
Zo is de film ook een verzoenen met de vergankelijkheid. Wanneer vader of zoon een bijzondere waarneming doen, waarschuwen zij elkaar met de jubel van een wielewaal, steevast beantwoord door de ander. Aan het slot is de jonge Simon in de voetsporen van zijn vader getreden, wanneer hij iets ontdekt. Zijn jubelkreet wordt – heel subtiel – niet beantwoord.
Zo laat Whispers in the Woods je verdoofd en vervuld achter. Wie op een regenachtige dag naar buiten wil, moet beslist de bioscoop in gaan.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant