Gergeley Karácsony | burgemeester van Boedapest Een maand voor de Hongaarse verkiezingen ontvangt de progressieve burgemeester van Boedapest een prestigieuze Nederlandse prijs. „Ik verwacht dat Orbán de macht zal overdragen, maar niet dat hij zijn verlies waardig zal accepteren.”
Gergely Karácsony, burgemeester van Boedapest, in Vlaardingen, 12 maart.
Gergely Karácsony, burgemeester van de Hongaarse hoofdstad Boedapest, is een politiek tegenstander van premier Viktor Orbán. Anders dan Orbán zet Karácsony zich in voor democratische waarden, gelijke rechten en vrijheid van meningsuiting. Vorige zomer trotseerde hij een nationaal verbod op de lhbti-manifestatie Budapest Pride door er een gemeentelijk evenement van te maken.
Vrijdag ontvangt Karácsony in Vlaardingen de Geuzenpenning, uit handen van zijn Amsterdamse ambtgenoot Femke Halsema. De prijs wordt sinds 1987 toegekend aan mensen en organisaties die zich inzetten voor mensenrechten. De naam verwijst naar groepen burgers die in de Tweede Wereldoorlog in verzet kwamen tegen de Duitse bezetter. Op 13 maart 1941 werden vijftien Geuzen en drie Februaristakers op de Waalsdorpervlakte geëxecuteerd.
Op elk ander moment was de prijs voor Karácsony ook een politiek signaal geweest, maar nu helemaal. Over een maand kiest Hongarije een nieuw parlement, en daarmee een nieuwe premier. De verkiezingen gelden als de belangrijkste van Europa dit jaar: mogelijk komt er na zestien jaar een einde aan het premierschap van Viktor Orbán, de man die de Europese Unie van binnenuit saboteert en Hongarije tot het meest corrupte land van de EU maakte. In de peilingen staat oppositiepartij Tisza van Péter Magyar ruim voor op regeringspartij Fidesz.
Gergeley Karácsony (Fehérgyarmat, 11 juni 1975) studeerde sociologie aan de Eötvös Loránd Universiteit in Boedapest. Vanaf 2002 was hij politiek adviseur van de premier, universitair docent politicologie en directeur van Medián, een bureau voor politiek marktonderzoek. Van 2009 tot 2013 was hij actief voor de nieuwe politieke partij LMP (‘Politiek kan anders zijn’), sinds 2013 voor de daarvan afgesplitste partij Párbeszéd – A Zöldek Pártja (‘Dialoog – De Groene Partij’). In 2019 werd hij gekozen als burgemeester van Boedapest, en herkozen in 2024. Bij de parlementsverkiezingen van 2022 dong hij mee als premierskandidaat.
„De kans op een nieuwe regering is aanzienlijk, maar het zou mij verbazen als er niet nog iets onverwachts gebeurt. Dat zal iets te maken hebben met Oekraïne, want Orbán heeft Oekraïne tot hét verkiezingsthema gemaakt. Daarnaast is het kiesstelsel in het voordeel van Fidesz. Elk kiesdistrict weegt even zwaar, maar in de stadsdistricten wonen veel meer mensen dan in de plattelandsdistricten. De Tisza-kiezers wonen vooral in de steden. Kijk bij de uitslag niet naar Boedapest als indicatie voor het hele land, ik verwacht nog geen 30 procent voor Fidesz in Boedapest.”
„Voor mensen die altijd op de oppositie stemmen is de keuze makkelijk. Mijn partij doet niet mee aan de verkiezingen om Magyar te steunen. Ja, ik stem zelf ook op hem. Mensen die altijd op Fidesz stemden kunnen makkelijk overstappen want hij komt uit hun omgeving.
De propaganda van Orbán verliest effect omdat de economische problemen te groot zijn. We zitten al vier jaar in een recessie. Er gaat te weinig geld naar publieke voorzieningen. Hongaarse leerlingen scoren slecht in internationale onderzoeken, we staan bovenaan als het gaat om te voorkomen doodsoorzaken. De stijging van de lonen is tot stilstand gekomen. Uiteindelijk geeft dat de doorslag: niet het gebrek aan democratie, maar gebrek aan geld in de eigen portemonnee.”
„Dat klopt, in het Europees Parlement stemt Tisza niet heel anders dan Fidesz. Een groot verschil is wel dat ze geen haatzaaiende retoriek gebruiken. Magyar spreekt zich niet uit over Oekraïne en lhbti-rechten, uit angst conservatieve kiezers te verliezen. Ik zou dat niet kunnen, zulke compromissen. De Oekraïense vlag wappert op ons stadhuis, ik vind dat ze zo snel mogelijk lid moeten worden van de EU.
Als Magyar wint is de Hongaarse democratie niet in één klap hersteld, maar het is wel de eerste stap in die richting. Belangrijk is dat Tisza een twee derde meerderheid haalt in het parlement, dan kunnen ze zaken echt aanpakken, om te beginnen het kiesstelsel.”
„Orbán richt zich op de verliezers van de globalisering, hij pretendeert dat hij hen kan beschermen tegen de vijand van dat moment. Bij de vorige verkiezingen was de oorlog in Oekraïne net begonnen, daarvoor waren het vluchtelingen. Nu is Zelensky de vijand. Alles draait nu om de Droezjba-pijpleiding die geen olie van Rusland naar Hongarije meer kan vervoeren. Ik ben heel voorzichtig met samenzweringstheorieën, maar ik constateer dat Rusland de pijpleiding kapot heeft gebombardeerd en dat Orbán nu een stok heeft om Oekraïne te slaan, omdat ze de aanvoer van Russische olie zouden blokkeren.”
„Ze kunnen het niet openlijk doen, dan werkt het averechts. Maar er is er veel nepnieuws over de Droezjba-pijpleiding en Oekraïne. Orbán heeft niet alleen goede banden met Poetin, ook met Trump. Er zijn speculaties dat Trump nog voor de verkiezingen langskomt in Hongarije om zijn steun te betuigen, maar ik geloof dat niet. Trump is niet populair, het zal Orbán geen stemmen opleveren. Bovendien kun je niet claimen dat je land soeverein is en dan leunen op Rusland en de VS.”
„Ik denk dat hij de macht zal overdragen, maar niet dat hij met opgeheven hoofd zijn verlies zal accepteren. Hij zal zeggen dat de Brussel-Kyiv as de macht in Hongarije heeft overgenomen. Hij zal meteen een nieuwe campagne beginnen, en mogelijk zelfs nog een keer terugkeren als premier. Maar hopelijk heb ik het mis.”
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU